Załączniki do uchwały Rady Miasta Częstochowy numer 667/XLV/2005 z dnia 23/05/05:

Załącznik do Uchwały Nr 667/XLV/2005
Rady Miasta Częstochowy
z dnia 23 maja 2005

MIEJSKI PROGRAM
REWITALIZACJI
DLA CZĘSTOCHOWY

CZĘSTOCHOWA, KWIECIEŃ 2005

OPRACOWANIE MIEJSKIEGO PROGRAMU REWITALIZACJI:
Zespół pod przewodnictwem
Prezydenta Miasta Częstochowa
Tadeusza Wrony
Zespół Zadaniowy do spraw Rewitalizacji
przewodnictwo: Halina Rozpondek
oraz
Jadwiga Wawszczyk
Elżbieta Grzelak
Zastępca Prezydenta Miasta
- Naczelnik Wydziału Administracji Architektoniczno-Budowlanej,
- Naczelnik Wydziału Planowania Przestrzennego.
w składzie:
Wanda Kukla
Dorota Chudowska
Aneta Garkowienko–Hartwich
Maciej Piwowarczyk
Ewa Krotosz
Małgorzata Pietrasz
Mieczysław Stasik
Teresa Kaczor
Sławomir Jończyk
Ireneusz Kozera
Małgorzata Górska
Jadwiga Ogrodniczak
Halina Szczerba
Bożena Herbuś
Kazimierz Augustyn
Zbigniew Muchalski
Barbara Muchalska
Natasza Jadczyk
Dorota Gazda
Stanisław Czyż
- Skarbnik Miasta,
- Kierownik Referatu w Wydziale Administracji Architektoniczno – Budowlanej,
- Inspektor w Wydziale Administracji Architektoniczno – Budowlanej,
- Kierownik Referatu w Wydziale Strategii i Integracji Europejskiej,
- Kierownik Referatu w Wydziale Strategii i Integracji Europejskiej,
- Zastępca Naczelnika Wydziału Planowania Przestrzennego,
- Zastępca Naczelnika w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami,
- Naczelnik Wydziału Komunikacji Społecznej,
- Kierownik Referatu w Wydziale Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa,
- Naczelnik Wydziału Kultury i Sztuki,
- Zastępca Naczelnika Wydziału Edukacji i Sportu,
- Główny Specjalista w Wydziale Inwestycji i Zamówień Publicznych,
- Naczelnik Wydziału Komunalnego,
- Inżynier Miejski,
- Dyrektor Miejskiego Zarządu Dróg,
- Dyrektor d/s technicznych Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej TBS
w Częstochowie Sp z o.o.,
- Dyrektor Miejskiego Ośrodka Wspierania Przedsiębiorczości,
- Inspektor w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Częstochowie,
- Kierownik Działu Aktywnych Form Przeciwdziałania Bezrobociu
w Powiatowym Urzędzie Pracy,
- Naczelnik Oddziału Ochrony Porządku Publicznego Straży Miejskiej.
Współpraca:
Małgorzata Baran
Elżbieta Szecówka
Jolanta Zaborowska
Paweł Ruksza
Jarosław Kapsa
Elżbieta Różycka
- Naczelnik Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych
- Zastępca Naczelnika Wydziału Zdrowia
- Naczelnik Wydziału Inwestycji i Zamówień Publicznych
- Pełnomocnik Prezydenta Miasta Częstochowy d/s Organizacji Pozarządowych
- Wydział Organizacyjny – Biuro Prasowe
- Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej
Komisja Doradcza ds. Miejskiego Programu Rewitalizacji - składająca się z przedstawicieli Rady Miasta
Radny Stanisław Całus
Radny Krzysztof Matyjaszczyk
Radny Henryk Pinis
Radny Sławomir Świerczyński
Przedstawiciele Rad dzielnic:
Waldemar Klimasiński
Michał Konopka
Andrzej Kwapisz
Małgorzta Majer
Zygmunt Marcinkowski
Tomasz Michałowski
Halina Pożarlik
Iwona Sternowska-Janikowska
Teresa Turska
Anna Zajączkowska
- Rada Dzielnicy Gnaszyn-Kawodrza
- Rada Dzielnicy Raków
- Rada dzielnicy Śródmieście
- Rada Dzielnicy Stare Miasto
- Rada dzielnicy Pojasnogórska
- Rada Dzielnicy Lisiniec
- Rada Dzielnicy Trzech Wieszczów
- Rada Dzielnicy Częstochówka-Parkitka
- Rada Dzielnicy Zawodzie Dąbie
- Rada Dzielnicy Ostatni Grosz
Koordynator prac:
Biuro Rozwoju Regionu w Katowicach:
Iwona Batkowska
Rafał Miarecki
Jednostki i organizacje uczestniczące w pracach nad programem:
Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.,
Akademia im. Jana Długosza,
Bussines Centre Club,
Caritas Archidiecezji Częstochowskiej,
Centrum Informacji Zawodowej - Specjalistyczna Poradnia Psychologiczna,
Częstochowska Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości,
Częstochowska Izba Rzemiosła,
Częstochowska Organizacja Pracodawców,
Częstochowski Związek TKKF,
Enion S.A.- Oddział w Częstochowie - Zakład Energetyczny Częstochowa,
Filharmonia Częstochowska,
Miejska Biblioteka Publiczna,
Miejska Galeria Sztuki,
Fundusz Mikro,
Klasztor Jasnogórski,
Klasztor Św. Barbary,
Komenda Miejska Policji w Częstochowie,
Kuria Metropolitalna,
Lokalne Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości,
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie,
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji,
Miejski Ośrodek Wspierania Przedsiębiorczości,
Muzeum Częstochowskie,
Naczelna Organizacja Techniczna - Komisja do spraw Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego,
Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater,
Pełnomocnik Prezydenta do spraw Organizacji Pozarządowych,
Pełnomocnik Prezydenta Miasta ds. Osób Niepełnosprawnych,
Politechnika Częstochowska,
Powiatowy Urząd Pracy,
Przedsiębiorstwo Energetyczne Systemy Ciepłownicze,
PTTK – Oddział Miejski w Częstochowie im. Wł. Biegańskiego,
Rada Gospodarcza przy Prezydencie Miasta Częstochowy,
Regionalna Izba Przemysłowo Handlowa w Częstochowie,
Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „Hutnik”,
Spółdzielnia Mieszkaniowa „Metalurg”,
Stowarzyszenie Aleje,
Stowarzyszenie Architektów Polskich - Delegatura w Częstochowie,
Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa,
Teatr im. A. Mickiewicza,
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach Delegatura w Częstochowie,
Zarząd Miejski Szkolnego Związku Sportowego.
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Spis treści
WPROWADZENIE..................................................................................................5
I. CHARAKTERYSTYKA AKTUALNEJ SYTUACJI W MIEŚCIE..................................8
1. GOSPODARKA .............................................................................................10
1.1 GŁÓWNI PRACODAWCY..........................................................................................................10
1.2 STRUKTURA GOSPODARKI MIASTA..........................................................................................12
1.3 GOSPODARKA MIASTA - TENDENCJE ZMIAN.............................................................................13
1.4 BEZROBOCIE........................................................................................................................17
1.5 KATOWICKA SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA.......................................................................19
1.6 IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW..................................................................................................20
2. SFERA SPOŁECZNA.......................................................................................21
2.1 STRUKTURA SPOŁECZNA I DEMOGRAFICZNA............................................................................21
2.2 STAN I ZRÓŻNICOWANIE ŹRÓDEŁ DOCHODÓW GOSPODARSTW DOMOWYCH...............................24
2.3 STAN BEZPIECZEŃSTWA NA TERENIE MIASTA...........................................................................25
2.4 OKREŚLENIE GRUP SPOŁECZNYCH WYMAGAJĄCYCH WSPARCIA W RAMACH PROGRAMU
REWITALIZACJI...................................................................................................................26
2.5 POMOC SPOŁECZNA, OPIEKA SOCJALNA...................................................................................33
2.6 STRUKTURA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH..........................................................................34
2.7 IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW..................................................................................................36
3. ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENNE............................................................38
3.1 STRUKTURA UŻYTKOWANIA TERENU ......................................................................................38
3.2 PLANY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO......................................................................38
3.3 ZASOBY MIESZKANIOWE .......................................................................................................39
3.4 UKŁAD KOMUNIKACYJNY.........................................................................................................42
3.5 DZIEDZICTWO KULTUROWE I OCHRONA ZABYTKÓW.................................................................43
3.6 UWARUNKOWANIA OCHRONY ŚRODOWISKA.............................................................................45
3.6 WŁASNOŚĆ GRUNTÓW I BUDYNKÓW.......................................................................................46
3.7 INFRASTRUKTURA TECHNICZNA..............................................................................................47
3.8 IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW..................................................................................................48
4. PODSUMOWANIE. WSKAZANIE TERENÓW WYMAGAJĄCYCH REWITALIZACJI..........51
II. POWIĄZANIE ZE STRATEGICZNYMI DOKUMENTAMI DOTYCZĄCYMI ROZWOJU
MIASTA I REGIONU.....................................................................................52
1. STRATEGICZNE DOKUMENTY DOTYCZĄCE ROZWOJU PRZESTRZENNEGO,
SPOŁECZNEGO I GOSPODARCZEGO MIASTA....................................................52
2. STRATEGICZNE DOKUMENTY DOTYCZĄCE ROZWOJU PRZESTRZENNEGO,
SPOŁECZNEGO I GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA........................................59
III. ZAŁOŻENIA PROGRAMU REWITALIZACJI......................................................64
1. CELE PROGRAMU...........................................................................................64
2. ZASIĘG TERYTORIALNY REWITALIZOWANYCH OBSZARÓW..................................65
3. PODZIAŁ NA PODOKRESY PROGRAMOWANIA. ..................................................68
4. PODZIAŁ NA PROJEKTY I ZADANIA INWESTYCYJNE. OCZEKIWANE WSKAŹNIKI
OSIĄGNIĘĆ..................................................................................................69
GRUPA DZIAŁAŃ A: REGENERACJA PRZESTRZENI PUBLICZNYCH.....................................................69
- 1 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
GRUPA DZIAŁAŃ B: POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA I ZAPOBIEGANIE PRZESTĘPCZOŚCI .......................75
GRUPA DZIAŁAŃ C: REWALORYZACJA ZABYTKÓW ..........................................................................76
GRUPA DZIAŁAŃ D: WZMOCNIENIE STRUKTURY GOSPODARCZEJ W OBSZARACH REWITALIZACJI
MIEJSKIEJ .........................................................................................................................79
GRUPA DZIAŁAŃ E: WZBOGACENIE OFERTY KULTURALNEJ I ROZRYWKOWEJ.....................................80
GRUPA DZIAŁAŃ F: WSPARCIE AKTYWNOŚCI I INTEGRACJI LOKALNYCH SPOŁECZNOŚCI....................81
GRUPA DZIAŁAŃ G: PROFILAKTYKA I PROMOCJA ZDROWIA, ZWALCZANIE CHORÓB ..........................86
GRUPA DZIAŁAŃ H: REWALORYZACJA I ROZBUDOWA SYSTEMU PARKÓW ORAZ TERENÓW SPORTOWOREKREACYJNYCH..........................................................................................................
.......87
GRUPA DZIAŁAŃ I: PORZĄDKOWANIE STAREJ TKANKI URBANISTYCZNEJ...........................................89
GRUPA DZIAŁAŃ J: PONOWNE ZAGOSPODAROWANIE TERENÓW I OBIEKTÓW POPRZEMYSŁOWYCH......89
GRUPA DZIAŁAŃ K: POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA RUCHU PIESZEGO I USPRAWNIENIE RUCHU
KOŁOWEGO W REWITALIZOWANYCH OBSZARACH MIEJSKICH ..................................................91
GRUPA DZIAŁAŃ L: MODERNIZACJA I ROZBUDOWA INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ.........................94
GRUPA DZIAŁAŃ M: INSTRUMENTY PLANISTYCZNE.........................................................................96
5. DZIAŁANIA KOMPLEMENTARNE W SFERZE GOSPODARCZEJ.................................97
6. DZIAŁANIA KOMPLEMENTARNE W SFERZE SPOŁECZNEJ....................................106
IV. PLAN DZIAŁAŃ PRZESTRZENNYCH NA LATA 2005-2006.............................121
V. PLAN FINANSOWY REWITALIZACJI NA LATA 2005-2006..........................123
VI. SYSTEM WDRAŻANIA .................................................................................125
VII. SYSTEM MONITOROWANIA, OCENY I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ.............126
Spis tabel
Tab. 1 Jednostki zarejestrowane w systemie REGON sektor publiczny...............................10
Tab. 2 Jednostki zarejestrowane w systemie REGON sektor prywatny...............................11
Tab. 3 Pracujący w wieku 15 lat i więcej wg statusu zatrudnienia i grup zawodów w 2002r..11
Tab. 4 Podmioty gospodarki narodowej w Częstochowie wg branż (wg rejestru REGON)......12
Tab. 5 Struktura zatrudnienia w Częstochowie w 2003 r. *)............................................13
Tab. 6 Zmiany liczby pracujących w Częstochowie w głównych sektorach gospodarki..........13
Tab. 7 Zmiany struktury gospodarczej miasta w latach 1973 - 2001................................14
Tab. 8 Liczba podmiotów gospodarki narodowej w Częstochowie latach 1996-2003............15
Tab. 9 Struktura podmiotów gospodarki narodowej w Częstochowie i w woj. śląskim w latach
1996-2003...................................................................................................15
Tab. 10 Liczba kont i ubezpieczonych w ZUS z obszaru Gminy Miasta Częstochowa............16
Tab. 11 Podstawowe dane o bezrobociu w Częstochowie w latach 2001-2004....................18
Tab. 12 Bezrobotni w Częstochowie wg płci w latach 1991-2004.....................................18
Tab. 13 Struktura bezrobotnych wg stażu pracy, grudzień 2004 r. ..................................19
Tab. 14 Struktura bezrobotnych wg wykształcenia, grudzień 2004 r. ...............................19
Tab. 15 Prognoza liczby ludności w Częstochowie na tle woj. Śląskiego.............................21
Tab. 16 Struktura wieku mieszkańców według dzielnic...................................................22
Tab. 17 Struktura wykształcenia mieszkańców Częstochowy na tle woj. śląskiego i Katowic 23
- 2 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 18 Gospodarstwa domowe wg źródeł utrzymania w Częstochowie.............................24
Tab. 19 Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach
domowych w woj. śląskim..............................................................................25
Tab. 20 Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w zł...............................................25
Tab. 21 Główne dysfunkcje klientów pomocy społecznej w Częstochowie odnotowane
w kartotece klientów MOPS w roku 2000 i 2004.................................................27
Tab. 22 Bezrobotni w Częstochowie wg prawa do zasiłku w latach 1991-2004..................27
Tab. 23 Czas pozostawania bez pracy..........................................................................28
Tab. 24 Bezrobotni w Częstochowie wg wieku, grudzień 2004 r. .....................................28
Tab. 25 Niepełnosprawni w Częstochowie wg ekonomicznych grup wieku .........................29
Tab. 26 Niepełnosprawni w Częstochowie wg ekonomicznych grup wieku .........................30
Tab. 27 Pacjenci Izby Wytrzeźwień w latach 2001 - 2004...............................................32
Tab. 28 Pacjenci Ośrodka Terapii Uzależnień od Alkoholu i Współuzależnienia w r. 2004.....32
Tab. 29 Osoby używające narkotyki zarejestrowane w Poradni Profilaktyki i Terapii
Uzależnień MONAR w roku 2003......................................................................33
Tab. 30 Liczba i kwota przyznanych dotacji dla organizacji pozarządowych w 2004 r. ........35
Tab. 31 Główne ulice zamieszkiwane w 2000 roku przez osoby i środowiska w sytuacji
problemowej i kryzysowej w Częstochowie........................................................36
Tab. 32 Struktura użytkowania gruntów w Częstochowie................................................38
Tab. 33 Mieszkania według stanu wykorzystania i własności ...........................................39
Tab. 34 Stan wyposażenia mieszkań zamieszkanych w media ........................................40
Tab. 35 Tereny wpisane do rejestru zabytków...............................................................43
Tab. 36 Struktura władania gruntami (stan na 2003 r.)..................................................46
Tab. 37 Programy ujęte w WPI, dotyczące działań podejmowanych w ramach rewitalizacji. .53
Tab. 38 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne .....................................74
Tab. 39 Działania inwestycyjne planowane przez partnerów sferze społecznej i gospodarczej
w latach 2005-2006.........................................................................................74
Tab. 40 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................77
Tab. 41 Działania inwestycyjne planowane przez partnerów w sferze społecznej i
gospodarczej w latach 2005-2006......................................................................78
Tab. 42 Działania inwestycyjne planowane przez partnerów w sferze społecznej i
gospodarczej w latach 2005 - 2006 ...................................................................80
Tab. 43 działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................81
Tab. 44 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................84
Tab. 45 Działania inwestycyjne planowane przez partnerów w sferze społecznej i
gospodarczej w latach 2005-2006.....................................................................84
Tab. 46 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................87
Tab. 47 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................88
Tab. 48 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................91
Tab. 49 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne .....................................93
Tab. 50 Działania inwestycyjne planowane w latach 2005-2006 przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne......................................95
Tab. 51 Działania inwestycyjne planowane przez partnerów w sferze społecznej i
gospodarczej w latach 2005-2006.....................................................................95
Tab. 52 Plan działań przestrzennych. Działania, których realizacja planowana jest
z wykorzystaniem funduszy ZPORR Działanie 3.3. Zdegradowane obszary miejskie,
poprzemysłowe i powojskowe.......................................................................121
Tab. 53 Plan działań przestrzennych. Działania komplementarne...................................121
- 3 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 54 Plan działań finansowych. Działania, których realizacja planowana jest
z wykorzystaniem funduszy ZPORR Działanie 3.3. Zdegradowane obszary miejskie,
poprzemysłowe i powojskowe.......................................................................123
Tab. 55 Plan działań finansowych. Działania komplementarne.......................................124
- 4 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
WPROWADZENIE
Częstochowa jest miastem dziedzictwa kulturowego i narodowego. Jest znana na całym
świecie dzięki obecności w klasztorze Ojców Paulinów na Jasnej Górze obrazu Matki Bożej -
ikony Czarnej Madonny. Sanktuarium Jasnogórskie jest celem licznych pielgrzymek -
odwiedza je corocznie około 4 milionów pielgrzymów z całego świata.
Częstochowa, której historia sięga XIII wieku, wpisała się na stałe w dzieje narodu
polskiego. Miały tu miejsce ważne wydarzenia historyczne, nierozerwalnie związane
z obecnością w mieście klasztoru Jasnogórskiego, który pełnił również rolę twierdzy
obronnej. Do najważniejszych z nich należy obrona Częstochowy przed wojskami
szwedzkimi w 1655 roku, po której miasto stało się symbolem o wymowie narodowopaństwowej
i głównym miejscem kultu religijnego w Polsce.
Częstochowa od najdawniejszych lat była ważnym ośrodkiem gospodarczym. Jej położenie
na szlaku handlowym oraz obecność klasztoru przyczyniły się znacznie do rozwoju miasta.
Przebiegająca przez Częstochowę Kolej Warszawsko - Wiedeńska przyczyniła się do rozwój
przemysłu. Powstały fabryki włókiennicze, huta, rozwinął się przemysł galanteryjny
i chemiczny. Cenione były wyroby częstochowskiego rzemiosła, które bazując na
wcześniejszych tradycjach, wytwarzało wyroby z metali szlachetnych, szkła i ceramiki.
Częstochowę nazywano „Polską Norymbergą” ze względu na rozwój zabawkarstwa,
pamiątkarstwa i przemysłu galanteryjnego. Częstochowa pod względem wielkości była
czwartym miastem Królestwa Polskiego. Jej znaczenie podkreśliła wielka Wystawa
Rolniczo-Przemysłowa zorganizowana w 1909 roku. Spełniła wówczas rolę narodowej
manifestacji polskiej kultury i potencjału techniczno-produkcyjnego. W 1925 roku
utworzono Diecezję Częstochowską, a od 1933 roku Częstochowa stała się starostwem
grodzkim, w latach 1975-1999 Częstochowa pełniła funkcję stolicy województwa . Miasto
umacniało swoje dziedzictwo. Powstawały instytucje kulturalne, takie jak: Muzeum,
biblioteki, teatr, kina, i instytucje oświatowe, rozwijała się lokalna prasa.
O bogatej przeszłości miasta świadczą liczne zabytki. Wśród nich pierwsze miejsce zajmuje
Zespół Klasztorny oo. Paulinów na Jasnej Górze. Cennymi obiektami są również: kościół
św. Zygmunta – będący najstarszym kościołem w mieście, kościół św. Jakuba, zespół
poklasztorny św. Andrzeja i Barbary, neogotycka katedra pw. św. Rodziny, neogotycki
kościół ewangelicki pw. Wniebowzięcia Pańskiego, secesyjnie zdobiony kościół imienia
Maryi Panny, parki podjasnogórskie, urbanistyczny układ Alei NMP z jej zabudową, Ratusz,
a także budynek Poczty Polskiej.
Współczesna Częstochowa jest miastem akademickim: funkcjonuje tutaj dziewięć
wyższych uczelni i ponad 40 tysięcy studentów. Miasto jest dużym ośrodkiem
gospodarczym z szeroko rozbudowaną infrastrukturą i znacznym zapleczem społecznoekonomicznym.
Jest miastem kultury, czerpiącej z bogatej tradycji i historii.
Misją Częstochowy określoną w Strategii Rozwoju Miasta jest:
Osiągnięcie trwałego, akceptowanego społecznie rozwoju przy optymalnym wykorzystaniu
wiedzy, umiejętności i talentów ludzi, zasobów kapitałowych i przyrodniczych oraz
potencjału gospodarczego miasta.
MIASTO Z JASNĄ GÓRĄ - budzące nadzieję i inspirujące do działania - sprzyjające
harmonijnemu i wszechstronnemu rozwojowi jego mieszkańców oraz przybywających tu
od stuleci pielgrzymów, którzy „stąd czerpią moc, by bronić przekazywanych z pokolenia
na pokolenie wartości duchowych i patriotycznych”.
- 5 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Rozwój miasta winien być realizowany poprzez m.in. pielęgnowanie lokalnych wartości
kulturowych, obyczajowych, tradycji z zachowaniem wartości środowiska kulturowego dla
potrzeb przyszłych pokoleń.
W myśl powyższych deklaracji – podejmowane są działania mające na celu zachowanie
i pielęgnowanie bogatego dziedzictwa kulturowego miasta.
W latach 90-tych w Częstochowie - podobnie jak w całym kraju, nastąpił proces głębokiej
restrukturyzacji gospodarki. Jego rezultatem była likwidacja wielu starych zakładów
przemysłowych (szczególnie przemysłu lekkiego) i ograniczenie zatrudnienia w innych
przedsiębiorstwach, które dotychczas tworzyły bazę ekonomiczną miasta. Jednocześnie
nastąpiło załamanie spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego i w konsekwencji -
sektora budowlanego, który był drugim z filarów gospodarki miasta.
Wkrótce wielu pracowników zwolnionych z przedsiębiorstw państwowych znalazło
zatrudnienie w się sektorze małych i średnich przedsiębiorstw prywatnych, dynamicznie
rozwijającym się dzięki bogatym tradycjom lokalnego rzemiosła oraz w usługach
rynkowych i handlu. Jednakże przekształcenia ustrojowe pozostawiły trwały uszczerbek
w bazie ekonomicznej miasta, czego wyrazem jest utrzymujące bezrobocie oraz
pogarszająca się sytuacja materialna i społeczna coraz szerszej części społeczeństwa.
Postępujące od kilkunastu lat zjawisko ubożenia niektórych grup mieszkańców, zwłaszcza
rodzin dotkniętych bezrobociem oraz osób starych powoduje narastanie zjawisk
kryzysowych w rodzinach i patologii społecznych; przejawia się wzrostem zagrożenia
bezpieczeństwa publicznego oraz degradacją przestrzeni miejskiej - zahamowaniem
rozwoju usług, niszczeniem budynków mieszkalnych, dewastacją mienia publicznego.
Wymienione zjawiska szczególnie widoczne są w śródmieściu, zwłaszcza jego najstarszej
części, gdzie koncentruje się większość najstarszych i najbardziej zdekapitalizowanych
zasobów mieszkaniowych.
Aby powstrzymać te procesy i na nowo włączyć podlegające degradacji dzielnice w proces
rozwoju miasta, podjęto prace nad Miejskim Programem Rewitalizacji.
Rewitalizacja jest to zespół działań w sferze gospodarczej społecznej i przestrzennej
prowadzącej do ożywienia i aktywizacji zdegradowanego terenu.
Rewitalizacja polega na wdrażaniu na danym obszarze problemowym kompleksowego
pakietu programów i projektów w celu wyeliminowania problemów występujących
w różnych dziedzinach gospodarki miejskiej i stworzenia w ten sposób sprzyjających
warunków dla nowych inwestycji i modernizacji tkanki miejskiej.
Celem rewitalizacji jest poprawa wszystkich aspektów życia mieszkańców miast, poprzez
rewaloryzację stanu środowiska zamieszkania oraz wsparcie rozwoju gospodarczego
i społecznego.
Powiązanie spraw społecznych, gospodarczych i technicznych w procesach rewitalizacji
to istota zagadnienia. Rewitalizacja obejmuje działania wszystkich dziedzin życia miasta
prowadzące do jednego celu jakim jest rozwój poprzez wzrost gospodarczy, stopniową
likwidację problemów społecznych oraz rozwiązanie zagadnień przestrzennych.
Miejski Program Rewitalizacji dla Częstochowy (MPR) jest dokumentem wynikającym
z wymogów Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR).
Program wpisuje się w priorytet 3. Rozwój Lokalny, Działanie 3.3. Zdegradowane obszary
miejskie, poprzemysłowe i powojskowe.
- 6 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Zgodnie z Uzupełnieniem Programu ZPORR, inwestycje wdrażane w ramach poddziałania
3.3.1 – dotyczącego rewitalizacji terenów miejskich oraz 3.3.2 – dotyczącego rewitalizacji
terenów poprzemysłowych, muszą wynikać z Lokalnych Programów Rewitalizacji. Miejski
Program Rewitalizacji dla Częstochowy jest w rozumieniu dokumentów ZPORR Lokalnym
Programem Rewitalizacji.
Program niniejszy powstał z uwzględnieniem powstającego programu „Pielgrzymowanie
Na Jasną Górę”, który jest propozycją jednego z przedsięwzięć programu operacyjnego
Narodowego Planu Rozwoju i Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego. MPR zawiera
większość działań inwestycyjnych dotyczących otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego
proponowanych do ujęcia w programie „Pielgrzymowanie Na Jasną Górę”. Część działań
w sferze gospodarczej ujętych w MPR jest ukierunkowanych na osiągnięcie celu –
stworzenia produktu turystycznego związanego z pielgrzymowaniem, który jest również
celem programu „Pielgrzymowanie na Jasną Górę”.
Komplementarność tych dwóch programów zapewnia, że realizacja działań określonych
w Miejskim Programie Rewitalizacji dla Częstochowy będzie przyczyniać się do rozwoju
narodowego produktu turystycznego związanego z pielgrzymowaniem.
Miejski Program Rewitalizacji dla Częstochowy powstał przy współudziale radnych Rady
Miasta Częstochowa, przedstawicieli Rad Dzielnic, partnerów społecznych i gospodarczych oraz
indywidualnych osób. Udział i zaangażowanie tych jednostek i osób w czasie spotkań jak
i badania ankietowego pozwoliło na dokonanie trafnej diagnozy problemów (dane statystyczne
udostępniane przez GUS nie pozwalają na przeprowadzenie tak dokładnej i wiarygodnej
analizy). Owocem tej współpracy było również sformułowanie działań i projektów
proponowanych do programu rewitalizacji.
- 7 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
I. CHARAKTERYSTYKA
AKTUALNEJ SYTUACJI W MIEŚCIE
Częstochowa jest ośrodkiem miejskim o znaczeniu krajowym - miastem ośrodkowym dla
subregionu częstochowskiego.
Miasto liczy 250 tys. mieszkańców i jest drugim co do liczby ludności miastem
województwa śląskiego, a 12 w Polsce.
Położone jest w północnej części województwa śląskiego w ciągu korytarza
komunikacyjnego o znaczeniu europejskim relacji: Sztokholm – Gdańsk – Katowice –
Żylina – (Budapeszt – Ateny) z odgałęzieniem dla relacji Częstochowa – Ostrawa (Wiedeń
– Wenecja).
Według Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, wokół tego
korytarza wyznaczone zostało pasmo przyspieszonego rozwoju.
Rys. 1
Okolice Częstochowy to malownicze tereny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej ze
skalistymi jurajskimi wzgórzami, ruinami średniowiecznych zamków, przez które wiedzie
Szlak Orlich Gniazd oraz licznymi rezerwatami przyrody.
Częstochowa z Jasną Górą jest jednym z największych ośrodków pielgrzymkowych świata
chrześcijańskiego. Jest też drugim – po Lourdes – centrum kultu maryjnego. Sanktuarium
odwiedza coroczne średnio 4-5 milionów pątników z 80 krajów świata.
- 8 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Swoistym fenomenem religijnym i społecznym w skali ogólnoświatowej są pielgrzymki
piesze. Od czerwca do końca września przybywa tutaj pieszo ponad 200 000 pątników,
a najdłuższe szlaki liczą ponad 600 kilometrów i ich pokonanie zajmuje do 20 dni
wędrówki.
Ruch pielgrzymkowy w Częstochowie kumuluje się w okresie od maja do sierpnia.
Największe nasilenie obserwuje się w związku z dwoma świętami maryjnymi: uroczystością
Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - 15 sierpnia oraz Matki Bożej Jasnogórskiej - 26
sierpnia.
Według danych Biura Prasowego Jasnej Góry w Roku 2004 Jasną Górę nawiedziło w
2004 roku około 3,5 miliona pielgrzymów. W 135 ogólnopolskich pielgrzymkach wzięło
udział 1 mln 73 tysiące 470 osób.
Najliczniejsze pielgrzymki to: Rodzina Radia Maryja, Odnowa w Duchu Świętym, Rolnicy,
Ludzie Pracy, Ruch Światło-Życie, Anonimowi Alkoholicy, Leśnicy, Pocztowcy, Kongres
Misyjny Dzieci, Podwórkowe Kółka Różańcowe Dzieci, Elektrycy, Małżeństwa i Rodziny,
Kolejarze, Nauczyciele, Bankowcy, Akcja Katolicka, Legion Maryi, Szkoły im. Jana Pawła II,
Ruch Rodzin Nazaretańskich, Pracownicy Wodociągów.
Po raz pierwszy przybyły pielgrzymki: Motocyklistów, Taksówkarzy, Farmaceutów, Szkół
Reymontowskich i Rolników produkujących ekologicznie. W uroczystościach maryjnych
3 maja, 15 sierpnia i 26 sierpnia uczestniczyło 300 tys. osób.
Na Jasną Górę przyszło 239 pieszych pielgrzymek; uczestniczyło w nich 165 tys. 874
osoby; oraz 4173 grupy pielgrzymów przybyłych różnymi środkami lokomocji w tym
autokarowe, rowerowe, biegowe i konne.
Istotną rolę w życiu miasta odgrywa życie akademickie. Obecnie w Częstochowie działa
9 wyższych uczelni :Politechnika Częstochowska, Akademia im. Jana Długosza, Akademia
Polonijna, Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki, Wyższa Szkoła Lingwistyczna, Wyższa
Szkoła Zarządzania, Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Częstochowskiej,
Papieska Akademia Teologiczna. Liczba studentów wzrosła od 1993 roku do 2004 z 7 tys do
40 tys., co świadczy o tym iż jest to ważna dziedzina naszej gospodarki.
Częstochowa jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, w którym zarejestrowanych jest
blisko 30 tys. podmiotów, zarówno dużych, jak również średnich i małych, często
rodzinnych, prowadzonych od wielu pokoleń warsztatów rzemieślniczych.
Inwestycje zagraniczne znacznie ożywiają lokalną gospodarkę zwiększając potencjał
rozwojowy miasta i atrakcyjność rynku pracy. W ostatnich latach powstały nowe spółki
z kapitałem zagranicznym zarówno w sferze działalności produkcyjnej, jak również
działalności handlowo-usługowej i hotelarskiej. Wśród firm zagranicznych, które swoje
wielomilionowe inwestycje zlokalizowały w Częstochowie należy wymienić: TRW Polska, CF
Gomma SpA, Brembo, Berger Polska, BOC Gazy, Rethmann Recycling Guardian Industries
Poland. Centra handlowe zbudowały między innymi: Metro Group, Tesco, Castorama, OBI,
a w branży turystycznej inwestował Accor Hotels. Koncerny paliwowe Statoil, Shell Polska,
BP Polska zbudowały nowe stacje benzynowe.
- 9 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
1. GOSPODARKA
1.1 GŁÓWNI PRACODAWCY
Gospodarkę Częstochowy tworzą (wg danych GUS za 2003 r.):
– 26 082 podmioty należące do sektora prywatnego,
– 454 podmioty należące do sektora publicznego, wśród których jest 7 przedsiębiorstw
państwowych.
Pomimo relatywnie niewielkiej liczby w stosunku do liczby przedsiębiorstw prywatnych,
jednostki należące do sektora publicznego należą wciąż do najważniejszych pracodawców
w mieście.
Ostatnie dane statystyczne na temat zatrudnienia w układzie tych sektorów dostępne są
za 2000 r.; wówczas:
– w sektorze prywatnym, który tworzyło 25749 podmiotów, pracowało łącznie ok. 53%
ogółu zatrudnionych,
– sektorze publicznym, który tworzyło tylko 375 podmiotów, pracowało ok. 47%
zatrudnionych.
Od roku 2000 powstało blisko 80 nowych podmiotów w sektorze publicznym, ale wzrost ten
wynika ze zmian organizacyjnych sektora publicznego i nie przekłada się na wzrost
poziomu zatrudnienia - o czym świadczą dane dotyczące liczby pracujących w usługach
nierynkowych (por. tabela 5).
Podobnie jak w całym województwie, stopniowo zmniejsza się liczba przedsiębiorstw
państwowych a wzrasta liczba przedsiębiorstw prywatnych.
Tab. 1 Jednostki zarejestrowane w systemie REGON sektor publiczny
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
liczba jednostek ogółem 288 272 283 305 375 353 393 454
– przedsiębiorstwa
państwowe
35 23 15 13 9 7 7 7
– jednostki budżetowe
państwowe i komunalne
ogółem
211 212 200 212 240 216 257 284
– spółki prawa handlowego 25 20 23 26 40 43 41 42
– spółki z udziałem kapitału
zagranicznego
1 1 1 1 1 2 2 1
– gospodarstwa
pomocnicze
0 0 10 8 5 3 3 1
źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
- 10 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 2 Jednostki zarejestrowane w systemie REGON sektor prywatny
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
liczba jednostek ogółem 22935 24297 25414 25760 25749 26270 26600 26082
Z tego
osoby fizyczne 19034 20148 21056 21220 21016 21626 22004 21370
spółki prawa handlowego 930 999 1057 1115 1205 1333 1535 1631
spółki z udziałem kapitału
zagranicznego
188 210 232 250 275 285 298 301
spółdzielnie 94 93 91 92 92 94 94 95
fundacje 34 35 35 36 36 38 40 43
stowarzyszenia
i organizacje społeczne
237 270 299 381 441 476 429 451
źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Tab. 3 Pracujący w wieku 15 lat i więcej wg statusu zatrudnienia i grup zawodów w 2002 r.
Ogółem
Pracow
nicy
najemni
Pracodawcy
Pracujący
na
własny
rachunek
Pomagający
członkowie
rodzin
Nieustalony
status
zatrudnienia
OGÓŁEM 87897 72495 5700 8138 853 711
Z tego
Parlamentarzyści, wyżsi urzędnicy i
kierownicy 8089 4498 3038 534
-
19
Specjaliści 15694 14066 506 940 45 137
Technicy i inny średni personel 12499 10497 526 1258 117 101
Pracownicy biurowi 7829 7624 31 119 51 4
Pracownicy usług osobistych i sprzedawcy 10991 8010 577 2087 227 90
Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy 808 180 32 399 173 24
Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy 16882 14288 821 1504 109 160
Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń 9044 7781 116 1037 50 60
Pracownicy przy pracach prostych 5534 5166 44 234 59 31
źródło: GUS, NSP 2002
W latach 1996-2003 przyrost liczby najpoważniejszych firm - spółek prawa handlowego
i spółek z udziałem kapitału zagranicznego w Częstochowie był nieco niższy od
przeciętnego dla miast woj. śląskiego (dla spółek prawa handlowego wyniósł 75%,
w miastach województwa - średnio 78%, dla firm z kapitałem zagranicznym - 60%,
a w miastach województwa - 73%). Firmy te stanowiły roku 2003 r. 7,5% z wszystkich
przedsiębiorstw w Częstochowie, a ok. 80% stanowiły firmy osób fizycznych prowadzących
działalność gospodarczą. Są to wskaźniki takie same, jak przeciętne dla miast woj.
śląskiego.
Dla co najmniej 40% spośród 21 tys. osób fizycznych posiadających zarejestrowaną
działalność gospodarczą, działalność ta jest dodatkowym, a nie podstawowym źródłem
utrzymania. Wynika to z danych Narodowego Spisu Powszechnego 2002, zgodnie z którymi
tylko 5,7 tys. osób określiło się jako pracodawcy, a ok. 8,1 tys. jako pracujący na własny
rachunek.
- 11 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
1.2. STRUKTURA GOSPODARKI MIASTA
Biorąc pod uwagę liczbę podmiotów, w branżowej strukturze gospodarki dominują firmy
z sektora Handel i naprawy (36% łącznej liczby w Częstochowie). Drugą z kolei sekcją
gospodarki pod względem liczby podmiotów jest przetwórstwo przemysłowe – 17% ogółu
firm oraz przedsiębiorstwa zajmujące się obsługą nieruchomości, najmem i usługami
związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej, które stanowią 13% łącznej liczby
firm w mieście.
Pod względem liczby podmiotów w strukturze gospodarki miasta dominuje już sektor
usługowy, ale z punktu widzenia zatrudnienia najistotniejszym sektorem gospodarki
Częstochowy pozostaje przemysł i budownictwo. W sektorze tym pracuje ponad 40%
zatrudnionych w mieście (por. tabela 5).
Tab. 4 Podmioty gospodarki narodowej w Częstochowie wg branż (wg rejestru REGON)
Sekcja
liczba podmiotów
sektor
publiczny
sektor
prywatny
ogółem
liczba
% ogólnej
liczby
podmiotów
Handel hurtowy i detaliczny; naprawa
pojazdów samochodowych, motocykli oraz
artykułów użytku osobistego i domowego
3 9 574 9 577 36%
Przetwórstwo przemysłowe 22 4 360 4 382 17%
Obsługa nieruchomości, wynajem i usługi
związane z prowadzeniem działalności
gospodarczej
109 3 213 3 322 13%
Budownictwo 4 2 131 2 135 8%
Transport, gospodarka magazynowa i
łączność 7 1 629 1 636 6%
Działalność usługowa komunalna, społeczna
i indywidualna, pozostała
16 1 609 1 625 6%
Ochrona zdrowia i pomoc społeczna 46 1 190 1 236 5%
Pośrednictwo finansowe 1 1 139 1 140 4%
Hotele i restauracje 7 687 694 3%
Edukacja 202 291 493 2%
Rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo 1 227 228 1%
Administracja publiczna i obrona narodowa;
obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i
powszechne ubezpieczenie zdrowotne
29 14 43 poniżej 1%
Górnictwo 7 7 poniżej 1%
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię
elektryczną, gaz, wodę
7 6 13 poniżej 1%
Rybactwo 2 2 poniżej 1%
Gospodarstwa domowe zatrudniające
pracowników
3
3
poniżej 1%
RAZEM : 454 26 082 26 536 100%
źródło: GUS
- 12 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 5 Struktura zatrudnienia w Częstochowie w 2003 r. *)
sektor liczba
zatrudnionych
udział w ogólnej
liczbie zatrudnionych
Rolnictwo
rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo i rybactwo 111 0,16%
Przemysł i budownictwo
działalność produkcyjna, naprawy pojazdów mechanicznych,
motocykli, oraz art. użytku domowego i osobistego, wytwarzanie i
zaopatrywanie w energię elektryczną oraz budownictwo 29 906 42,50%
Usługi rynkowe
handel hurtowy i detaliczny, obsługa nieruchomości, nauka,
wynajem i usługi związane z prowadzeniem działalności
gospodarczej, transport, pośrednictwo finansowe, pozostała
działalność usługowa, komunalna, społeczna i indywidualna 21 478 30,52%
Usługi nierynkowe
administracja publiczna, szkolnictwo, ochrona zdrowia i opieka
społeczna 18 870 26,82%
OGÓŁEM : 70 365 100,00%
*) Według faktycznego miejsca pracy, bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób, bez
jednostek budżetowych prowadzących działalność w zakresie obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego oraz
bezfundacji, stowarzyszeń, partii politycznych, związków zawodowych, organizacji społecznych, organizacji
pracodawców, samorządu gospodarczego i zawodowego, rolników indywidualnych i duchownych.
źródło: GUS
1.3 GOSPODARKA MIASTA - TENDENCJE ZMIAN
W latach 90-tych w Częstochowie, tak jak w całym kraju nastąpił proces restrukturyzacji
gospodarki. Wiele zakładów przemysłowych, przede wszystkim dużych przedsiębiorstw
państwowych uległo likwidacji lub przeszło proces restrukturyzacji, z reguły związany
z ograniczeniem zatrudnienia. W ślad za likwidacją dużych przedsiębiorstw postępował
upadek lub osłabienie kondycji mniejszych firm kooperujących z dużymi zakładami
przemysłowymi. Poważnie zmniejszyło się zatrudnienie w Hucie Częstochowa – największym
pracodawcy miasta. W połowie lat 70-tych Huta zatrudniała ok. 16 tys. osób; na początku
2003 r. już tylko 5,5 tys.
W 1973 roku ponad połowa zatrudnionych w Częstochowie pracowała w przemyśle. W ciągu
30 lat udział ten zmniejszył się do nieco powyżej 30%. Zatrudnienie w przemyśle wraz
z budownictwem obniżyło się o ok. 34 tys. osób - z 66 do 43% łącznej liczby pracujących.
W ostatnich latach liczba pracujących w Częstochowie nadal maleje. W ciągu 5 lat spadła
o ponad 12%, a od roku 1996 - o 15%. Poziom zatrudnienia najszybciej obniża się
w przemyśle - spadek trwający systematycznie od roku 1997 osiągnął do końca r. 2003 8,3
tys. osób (blisko 22%).
Tab. 6 Zmiany liczby pracujących w Częstochowie w głównych sektorach gospodarki
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Usługi nierynkowe 19 496 19 330 19 711 19 067 19 833 20 611 19 963 18 870
Usługi rynkowe 25 605 25 935 26 471 26 050 22 409 22 648 21 787 21 478
Przemysł i
budownictwo 37 584 38 233 37 457 35 150 31 569 30 967 30 999 29 906
źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Zmniejszenie zatrudnienia w przemyśle zostało częściowo zrekompensowane poprzez wzrost
zatrudnienia w usługach. Baza ekonomiczna miasta uległa jednak poważnemu osłabieniu.
- 13 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Statystyka nie udostępnia danych na temat zmian stanu zatrudnienia w poszczególnych
zakładach, w ostatnich latach zaprzestano również udostępniania danych o liczbie
pracujących wg struktury branżowej gospodarki. Z tego względu bardzo trudno jest
precyzyjnie określić skalę uszczerbku dla bazy ekonomicznej związanego z procesami
restrukturyzacji przemysłu. Tab. 7 zawiera szacunkowe dane na ten temat, w oparciu
o statystyki GUS i dane zawarte w Planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego
Częstochowy z roku 1973.
Tab. 7 Zmiany struktury gospodarczej miasta w latach 1973 - 2001
pracujący w r. 1973 pracujący w r. 2001*)
tys. osób % tys. osób %
rolnictwo i leśnictwo 1,7 1,6% 0,3 0,3%
przemysł 55,1 52,2% 30,0 31,4%
budownictwo 14,8 14,0% 6,3 6,6%
transport i łączność 9,2 8,6% 7,6 8,0%
handel 6,7 6,3% 16,3 17,1%
oświata i wychowanie 5,0 4,7% 8,8 9,2%
obsługa nieruchomości i firm, nauka 0,8 0,8% 5,9 6,2%
ochrona zdrowia, opieka społeczna 3,4 3,2% 8,6 9,0%
administracja, wymiar sprawiedliwości,
finanse, ubezpieczenia, gospodarka
komunalna i mieszkaniowa pozostałe 9,1 8,6% 11,6 12,2%
R A Z E M : 106,0 100,0% 95,4 100,0%
*) dane szacunkowe; różnica w udziale zatrudnienia w przemyśle wraz z budownictwem w stosunku do danych
zawartych w tab. 5 wynika z tego, że pracujących w sekcji "naprawy" w r. 2003 statystka wykazała wraz
z pracującymi przemyśle, a w danych za r. 2001 - wraz z pracującymi w handlu.
żródło: 1973 r.: Miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Częstochowy. Część I: Raport o stanie
zagospodarowania miasta – 1973 r. ; 2001 r. - dane GUS
Zakłady zlikwidowane lub w upadłości – stan z dnia 31 grudnia 2004
(wg danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Urzędu Miasta):
– CEZAB Wielozakładowe Przed. Prod. – Handlowe S.A. w upadłości, Częstochowa, ul. Kawia 4/16
– CEBA Częstochowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego w upadłości, Częstochowa, ul. Rejtana 25/35
– CZEWAL Zabawkarsko – Chemiczna Spółdzielnia Pracy w upadłości, Częstochowa, ul.B.Żeleńskiego 12
– Częstochowska Fabryka Artykułów Muzycznych „Melodia” ul. Dekabrystów 67 Częstochowa
– Częstochowska Fabryka Mebli ul. Podkolejowa 45/47 Częstochowa
– Częstochowskie Przedsiębiorstwo Budowlane Al. Niepodległości 20/22 Częstochowa
– Częstochowskie Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej ul. Tatrzańska 3 Częstochowa
– Częstochowskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Lniarskiego „WARTA” ul. Krakowska 45 Częstochowa
– CZĘSTOCHOWSKIE PRZED. ROBÓT DROGOWYCH I MOSTOWYCH w upadłości Częstochowa, ul. Dmowskiego 5,
– Częstochowskie Zakłady Materiałów Ogniotrwałych, Częstochowa ul. Legionów 90/100
– Dziewiarska Spółdzielnia Pracy Dzianilana w Częstochowie
– ERG K & K Zakłady Chemiczne w upadłości, Częstochowa, ul. Warszawska 320
– Fabryka Mebli „CELT” S.A. w upadłości, Częstochowa, ul. Srebrna 49,
– Fabryka Pomocy Naukowych ul. Brzeźnicka 60a Częstochowa
– Izba Skarbowa w Częstochowie ul. Jagiellońska 1 42-200 Częstochowa
– KONSTAR sp. z o.o. w Częstochowie
– MELBUD sp. z o.o. w Częstochowie
– PRESS-BUD Sp. z o.o. w upadłości, Częstochowa, ul. Poselska 12/32
– Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe Hutnictwa Nr 1 ul. Biurowa 1 Częstochowa
– Przedsiębiorstwo Budowlano-Remontowe Handlu i Usług „BUDREM” Częstochowa, ul. Sporna 8
– Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego Częstochowa ul. Gminna 42
– Przedsiębiorstwo Górnictwa i Modernizacji Przemysłu „BUDEX” Częstochowa ul. Korczaka 7/9
– Przedsiębiorstwo Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi Częstochowa ul. św. Rocha 250
- 14 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Budownictwa „TRANSBUD” Częstochowa ul. Hallera 1
– Przedsiębiorstwo Transportu i Sprzętu Budowlanego Przemysłu Lekkiego Oddział: Częstochowa Łódź, ul. Teresy 91
– Przedsiębiorstwo Transportu Wewnętrznego ul. Wacławy Marek 83 Częstochowa
– Przędzalnia Czesankowa WEŁNOPOL S.A. w upadłości, Częstochowa, ul. 1 Maja 19
– PZZ Woj. Przed. Przemysłu Zbożowo – Młynarskiego w upadłości, Częstochowa, ul. Tartakowa 15/29,
– Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne Częstochowa ul. Piotrkowska 14
– Spółdzielnia Obrotu Rolnego AGROMETEX w upadłości, Częstochowa, ul. Podkolejowa 25/31,
– Spółdzielnia Pracy ODZIEŻ, Częstochowa ul. Kiedrzyńska 11/13
– Spółdzielnia Pracy Remontowo-Budowlana "REMBUD", ul. Ks. Piotra Skargi 41/43,Częstochowa
– UDZIAŁOWA S.A. w Częstochowie
– Urząd Kontroli Skarbowej Częstochowa ul. Rejtana 9 42-200 Częstochowa
– Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji Częstochowa ul. Szymanowskiego 15
– Wojewódzkie Biuro Projektów Częstochowa ul. Jasnogórska 34/36
– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego Częstochowa ul. Racławicka 2
– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Odzieżowe Przemysłu Terenowego ul. Sułkowskiego 10 Częstochowa
– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego „PZZ” ul. Tartakowa 15/29 Częstochowa
– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyczne „JURA” ul. Pułaskiego 4/6 Częstochowa
– ZM DOMGOS w upadłości, Cz-wa, ul. Jaskrowska 108/124,
Tab. 8 Liczba podmiotów gospodarki narodowej w Częstochowie latach 1996-2003
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Zmiana
1996- 2003
w %
Rolnictwo 150 163 164 164 165 197 204 230 53,33%
Przemysł 6 743 6 954 7 101 6 949 6 665 6 861 6 793 6 537 -3,06%
Usługi niepubliczne 15 166 16 057 16 897 17 359 17 661 17 877 18 247 17 997 18,67%
Usługi publiczne 1 164 1 395 1 525 1 585 1 628 1 688 1 749 1 772 52,23%
RAZEM : 23 223 24 569 25 687 26 057 26 119 26 623 26 993 26 536 14,27%
źródło: GUS
Tab. 9 Struktura podmiotów gospodarki narodowej w Częstochowie i w woj. śląskim
w latach 1996-2003
1996 2000 2001 2002 2003
liczba % liczba % liczba % liczba % liczba %
CZĘSTOCHOWA
rolnictwo 150 1% 165 1% 197 1% 204 1% 230 1%
przemysł 6 743 29% 6 665 26% 6 861 26% 6 793 25% 6 537 25%
usł. publiczne 15 166 65% 17 661 68% 17 877 67% 18 247 68% 17 997 68%
usł. niepubliczne 1 164 5% 1 628 6% 1 688 6% 1 749 6% 1 772 7%
R A Z E M : 23 223 100% 26 119 100% 26 623 100% 26 993 100% 26 536 100%
WOJ. ŚLĄSKIE
rolnictwo 3 268 1% 5 190 1% 4 787 1% 5 085 1% 5 429 1%
przemysł 69 772 23% 84 991 22% 86 770 22% 88 040 21% 87 806 21%
usł. publiczne 220 926 71% 270 285 70% 285 062 71% 297 845 71% 303 247 72%
usł. niepubliczne 15 448 5% 24 935 6% 26 375 7% 26 965 6% 27 538 6%
R A Z E M : 309 414 100% 385 401 100% 402 994 100% 417 935 100% 424 020 100%
źródło: GUS
- 15 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Na osłabienie bazy ekonomicznej miasta miała również wpływ reforma administracyjna kraju
w 1999 roku. Częstochowa utraciła wówczas pozycję miasta wojewódzkiego, tracąc część
miejsc pracy związanych z obsługą administracji rządowej. Wzrost poziomu bezrobocia
w latach 1998-2002 wynikał z dwóch podstawowych powodów. Zmniejszyła się z 83,5 tys. do
74,4 tys. liczba miejsc pracy. Równocześnie w tym samym czasie o ponad 3 tys. zwiększyła
się liczba osób w wieku produkcyjnym.
Wzrost podaży na rynku pracy był przewidywany od dawna. W opracowanym w 1997r. na
zlecenie Zarządu Miasta „Raporcie o stanie miasta 1994-1997” prognozowano przyrost liczby
osób w wieku produkcyjnym o ok. 10 tys. w latach 1998–2010, przewidując, iż jedynie 50%
tej liczby jest w stanie wchłonąć rynek pracy.
Z analizy stanu zatrudnienia wynika, że w pierwszym okresie występowania wysokiej stopy
bezrobocia w Częstochowie (lata 1992– 1996) zmniejszeniu miejsc pracy w przemyśle
tradycyjnym (hutnictwo, włókiennictwo) towarzyszyło tworzenie nowych miejsc pracy
w handlu, naprawach, transporcie i innych usługach. Małe i średnie przedsiębiorstwa
łagodziły skutki transformacji gospodarczej. Od 1998 r. sytuacja na rynku pracy zaczynała
stawać się trudniejsza. Od tamtego czasu do roku 2001 zmniejszeniu uległa liczba miejsc
pracy w przemyśle – z 31,8 tys. do 26,4 tys. - i towarzyszyły jej redukcje miejsc pracy
w handlu i usługach z 9,4 tys. do 8,3 tys. “
Ogólny pogląd na temat tendencji zachodzących w gospodarce miasta z punktu widzenia ich
skutków dla rynku pracy dają dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na temat liczby
podmiotów gospodarczych zatrudniających pracowników (posiadających konta w ZUS) oraz
liczby osób ubezpieczonych (dane te obejmują również osoby bezrobotne, za które były
odprowadzane składki do ZUS).
Tab. 10 Liczba kont i ubezpieczonych w ZUS z obszaru Gminy Miasta Częstochowa
2000 2001 2002 2003 2004*
Liczba kont 23 455 18 416 19 145 17 783 17 136
Liczba ubezpieczonych 184 920 144 748 137 025 132 797 127 639
• dane na 31.06.2004
- 16 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
1.4 BEZROBOCIE
W grudniu 2004 roku w Częstochowie zarejestrowanych było 18 257 osób bezrobotnych.
Po przejściowym wzroście (w czerwcu było 18 510) poziom bezrobocia rejestrowanego
w porównaniu z rokiem 2004 nieznacznie obniżył się.
Rys. 2
Bezrobotni
zarejestrowani
wg powiatów
w 2004 roku
(stan na 30
czerwca)
źródło: Urząd Statystyczny
w Katowicach „Bezrobocie w
województwie śląskim w 2004
r.” Kwartalnik 2. Katowice
sierpień 2004 r.
Liczba osób bezrobotnych w Częstochowie zmniejszała się w latach 1991 -1996, a od roku
1997 ponownie wzrasta. Oprócz sytuacji gospodarczej, tendencja ta wynika z wejścia
na rynek pracy pokolenia wyżu demograficznego lat 80-tych.
Stopa bezrobocia na koniec grudnia 2004 r. kształtowała się na poziomie 16,3%. Był to
wskaźnik niższy o 0,5% niż przeciętnie w woj. śląskim, jednak pod względem liczby osób
bezrobotnych (ponad 18 tys.) Częstochowa znajdowała się na drugiej pozycji pośród
powiatów województwa śląskiego. Większa liczba zarejestrowanych bezrobotnych jest tylko
w Sosnowcu – ok. 20 tys. osób.
Wg stanu na koniec roku 2004, spośród 18257 osób bezrobotnych:
– 23% bezrobotnych stanowiły osoby wcześniej nie pracujące,
– 10% pracowało wcześniej w sektorze publicznym,
– 64% pracowało wcześniej w sektorze prywatnym,
- 17 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– największą grupę (35% - ok. 6,4 tys.) stanowiły osoby pracujące wcześniej w przemyśle
lub budownictwie; 52% tych osób pozostawało bez pracy dłużej niż rok., a 48%
uprzednio pracujących w przemyśle stanowiły kobiety,
– drugą pod względem liczebności grupą zawodową wśród bezrobotnych (ponad 17% - 3,2
tys.) były osoby pracujące poprzednio w handlu i naprawach; połowa z tej liczby
pozostawała bez pracy dłużej niż rok, a 62% stanowiły kobiety,
– 1382 osoby bezrobotne (7,5% wszystkich zarejestrowanych) pracowały poprzednio
w administracji publicznej, edukacji lub ochronie zdrowia.
Tab. 11 Podstawowe dane o bezrobociu w Częstochowie w latach 2001-2004
rok Ogółem
w tym dotychczas nie pracujący
Kobiety bez prawa do
zasiłku razem w tym
absolwenci
Stopa
bezrobocia
rejestrowanego
w %
2001 17 600 9 348 15 167 4 187 854 15,0
2002 18 428 9 398 16 363 4 431 869 15,8
2003 18 410 9 410 16 584 4 361 755 15,9
2004 18 257 9 397 16 478 4 234 brak danych 16,3
źródło: PUP Częstochowa
W 2004 roku w Powiatowym Urzędzie Pracy zarejestrowało się 17666 bezrobotnych, z czego
ok. 22% (3829 osób) po raz pierwszy. Spośród nowo zarejestrowanych, 5292 osób (30%)
wcześniej nie pracowało; z tej grupy w okresie roku pracę zdobyło 1058 osób (20%).
W roku 2004 wyłączono z ewidencji 7861 bezrobotnych (ze względu na brak gotowości
do pracy lub dobrowolną rezygnację). Poziom bezrobocia rejestrowanego nie odzwierciedla
więc w pełni skali zjawiska. Wg Narodowego Spisu Powszechnego 2002 liczba bezrobotnych
była o 50% wyższa niż rejestrowana przez PUP i wynosiła 27,5 tys. (stopa bezrobocia -
23,8%).
Tab. 12 Bezrobotni w Częstochowie wg płci w latach 1991-2004
Bezrobotni 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Ogółem
w tys. 21,0 20,2 19,4 17,1 16,2 14,2 9,1 9,5 12,4 14,9 17,6 18,4 18,4 18,3
w tym kobiety
% ogółu 52,7 54,8 52,1 55,4 57,6 60,3 63,1 58,9 57,4 55,6 53,1 50,9 51,0 51,5
źródło : PUP Częstochowa
Systematycznie zwiększa się udział bezrobotnych pozostających bez pracy przez okres 2 lat
lub dłużej - w grudniu 2004 osoby te stanowiły już połowę wszystkich bezrobotnych. Według
danych Powiatowego Urzędu Pracy, długotrwałe bezrobocie dotyczy w największym stopniu
osób:
– o wykształceniu zasadniczym zawodowym oraz gimnazjalnym lub niższym,
– które przekroczyły 45 rok życia - ponad 36% wszystkich zarejestrowanych,
– młodych, nie posiadających stażu pracy lub posiadających staż krótszy niż rok.
W ostatnich latach nieco zmniejszył się udział kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych,
ale wciąż stanowią one ponad połowę wszystkich zarejestrowanych.
- 18 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 13 Struktura bezrobotnych wg stażu pracy, grudzień 2004 r.
bezrobotni
razem
w tym posiadający staż pracy :
do 1 roku 1 - 5 lat 5 - 10 lat 10 - 20
lat
20 - 30
lat
30 lat i
więcej bez stażu
liczba 18257 2998 2951 2466 2641 2661 306 4234
% 100,0% 16,4% 16,2% 13,5% 14,5% 14,6% 1,7% 23,2%
źródło: PUP Częstochowa
Wg Atlasu Problemów Społecznych Miasta Częstochowy w 2000 r., wśród bezrobotnych
zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy najwięcej było osób z wykształceniem
zasadniczym zawodowym - 33% ogółu zarejestrowanych. Osób z wykształceniem średnim
było 31%, a z wykształceniem podstawowym lub niepełnym podstawowym - 30%. Osoby
z wykształceniem wyższym stanowiły jedynie 5,7% zarejestrowanych.
Wg najnowszych danych Urzędu Statystycznego w Katowicach, w 2004 r. nastąpił istotny
wzrost liczby osób bezrobotnych legitymujących się wykształceniem wyższym; pod koniec
roku 2004 takich osób było już 1834, a udział w ogólnej liczbie bezrobotnych osiągnął 10%.
Tab. 14 Struktura bezrobotnych wg wykształcenia, grudzień 2004 r.
bezrobotni
razem
w tym posiadający wykształcenie :
gimnazjalne
i poniżej
zasadnicze
zawodowe
średnie
ogólnokształcące
policealne
i średnie
zawodowe
wyższe
liczba 18257 5192 5480 1282 4469 1834
% 100,0% 28,4% 30,0% 7,0% 24,5% 10,0%
źródło: PUP Częstochowa
Liczba ofert pracy jest niewielka w stosunku do liczby bezrobotnych - w całym 2004 r. było
ich 3275 (ogółem, wraz z powiatem częstochowskim, było 5019 ofert na 28450 bezrobotnych
zarejestrowanych w PUP).
Podsumowując, Częstochowa jest stolicą i głównym ośrodkiem pracy jednego z czterech
podregionów województwa śląskiego, liczącego 540 tys. mieszkańców. Sytuacja
na częstochowskim rynku pracy ma wymiar znacznie wykraczający poza granice miasta
i wywiera wpływ na warunki życia ludności całego podregionu, zwłaszcza powiatu
częstochowskiego.
Według najnowszych danych statystycznych, w 2004 r. stopa bezrobocia w podregionie
częstochowskim wyniosła 18% i była najwyższa spośród subregionów woj. śląskiego (średni
wskaźnik dla województwa wyniósł 16,8%). W powiecie częstochowskim stopa bezrobocia
w grudniu 2004 r. wynosiła aż 22,3%.
Zjawisko bezrobocia w Częstochowie ma w części charakter strukturalny. Sytuacja ta wymaga
interwencji, przede wszystkim w postaci działań na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy.
1.5 KATOWICKA SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA
Na terenie Częstochowy zlokalizowane są tereny Katowickiej Specjalnej Strefy
Ekonomicznej S.A. Instytucja ta jest właściwa dla firm, które chcą skorzystać z pomocy
publicznej w formie zwolnień podatkowych, ponosząc nakłady inwestycyjne lub tworząc nowe
miejsca pracy.
Ulgi podatkowe przyznawane inwestycjom na obszarze KSSE są dostosowane do zasad
- 19 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
obowiązujących w podobnych instytucjach w krajach Unii Europejskich.
Procedura uzyskania zezwolenia w Katowickiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej realizowana
jest w trybie przetargu nieograniczonego (lub rokowań) na uzyskanie zezwolenia na
prowadzenie działalności gospodarczej w strefie.
Zezwolenie to stanowi podstawę korzystania z pomocy publicznej i jest wydawane przez
KSSE na podstawie oceny oferty inwestycyjnej.
Ulgi podatkowe dla firm inwestujących w Katowickiej SSE:
– zwolnienie podatkowe do wysokości 50% poniesionych nakładów inwestycyjnych, (dla
małych i średnich przedsiębiorstw zwolnienie podatkowe wynosi 65%),
– zwolnienie podatkowe do wysokości 50% dwuletnich kosztów pracy nowozatrudnionych
pracowników, (dla małych i średnich przedsiębiorstw zwolnienie podatkowe wynosi
65%),
– inwestycje branży motoryzacyjnej (wg. definicji UE) kwalifikują się do uzyskania 30%
maksymalnej pomocy publicznej.
1.6 IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
• Przy pozytywnych zmianach struktury gospodarki (wzrost liczby spółek prawa
handlowego i spółek z udziałem kapitału zagranicznego oraz stopniowe zmniejszanie się
udziału zatrudnienia w przemyśle na rzecz sektora usług) następuje spadek liczby
pracujących we wszystkich głównych sektorach gospodarki, niepokojący zwłaszcza
w odniesieniu do sektora usług rynkowych.
• Zahamowanie rozwoju małych przedsiębiorstw: liczba podmiotów gospodarczych osób
fizycznych od 5 lat ustabilizowała się na mniej więcej jednakowym poziomie.
• Poziom bezrobocia utrzymujący się wciąż na dosyć wysokim poziomie ok. 16%, przy
wysokim udziale wśród bezrobotnych ludzi młodych, osób w wieku powyżej 45 lat oraz
wzrastającej liczbie osób długotrwale bezrobotnych i nie posiadających prawa do
zasiłku.
• Niski poziom wykształcenia osób bezrobotnych oraz nieodpowiednie kwalifikacje
w stosunku do zapotrzebowania pracodawców.
• Osłabienie bazy ekonomicznej miasta - zahamowanie przyrostu liczby miejsc pracy
w przemyśle i usługach świadczonych dla klientów spoza Częstochowy.
• Zmniejszenie liczby miejsc pracy na terenie Częstochowy pogarsza sytuację społeczno -
gospodarczą gmin powiatu częstochowskiego.
- 20 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
2. Sfera społeczna
2.1. STRUKTURA SPOŁECZNA I DEMOGRAFICZNA
Liczba ludności Częstochowy na koniec 2003 r. wynosiła 249,5 tys. osób (wg GUS).
Częstochowa jest drugim co do liczby ludności miastem województwa śląskiego
(po Katowicach 320 tys. mieszkańców). Kobiety stanowią 52,8 % mieszkańców (131,8
tys.).
Struktura mieszkańców według ekonomicznych grup wieku przedstawia się następująco:
– ludność w wieku przedprodukcyjnym - 45157 (18,1%)
– ludność w wieku produkcyjnym - 162766 (65,2%)
– ludność w wieku poprodukcyjnym - 41530 (16,7%)
Przyrost naturalny w 2003 r. wyniósł -2,6 na 1000 ludności i był ponad dwukrotnie niższy
od średniej wojewódzkiej (-1,2 na 1000 mieszkańców.). Saldo migracji jest również
ujemne - -2,2 na 1000 mieszkańców.
Tendencja spadkowa liczby ludności utrzymuje się od kilkunastu lat. Zmniejszanie się
liczby ludności wynika z ujemnego przyrostu naturalnego oraz - w mniejszym stopniu -
z ujemnego salda migracji.
Ubytek liczby mieszkańców, którego główną przyczyną jest systematycznie obniżająca
dzietność, jest charakterystyczny dla niemal całego kraju, a najnowsze badania i prognozy
demograficzne wskazują na kontynuację tego trendu. Wg prognozy GUS dla Częstochowy
spadek liczby ludności będzie głębszy niż przeciętnie dla województwa.
Tab. 15 Prognoza liczby ludności w Częstochowie na tle woj. śląskiego
2005 2010 2015 2020 2025 2030
Województwo śląskie 4680,7 4574,2 4452,4 4312,7 4145,6 3952,4
rok 2005 = 100 100,0 97,7 95,1 92,1 88,6 84,4
Częstochowa 247,4 239,6 230,2 218,9 206,0 191,7
rok 2005 = 100 100,0 96,8 93,0 88,5 83,3 77,5
źródło: GUS
Opisana wyżej tendencja demograficzna wskazuje, że w perspektywie 10-15 lat należy
spodziewać się w Częstochowie wystąpienia zjawiska obserwowanego od dłuższego czasu
w miastach Europy Zachodniej, określanego "kurczeniem się" miasta.
W pierwszej fazie można przewidywać najsilniejszy spadek zaludnienia w dzielnicach
o najstarszej strukturze demograficznej. W rejonie Starego Miasta proces ten będzie
najwyraźniejszy. Wyludnianie się starych zasobów mieszkaniowych, przy ich
w dominującej mierze prywatnej własności, zrodzi problemy społeczne oraz ekonomiczne -
dla właścicieli oraz gminy.
Struktura wieku
Częstochowa jest miastem zróżnicowanym przestrzennie pod względem struktury
demograficznej mieszkańców. W dzielnicach: Śródmieście, Tysiąclecie, Podjasnogórska
większość mieszkańców to ludzie w wieku 40 i więcej lat.
- 21 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Najstarszymi demograficznie dzielnicami są Śródmieście (posiadające najwyższy odsetek
mieszkańców w wieku 65 lub więcej lat - 22,4%) i Tysiąclecie. W każdej z tych dzielnic
zamieszkuje ok. 2100 osób w wieku 75 lat lub więcej, a osoby powyżej 45 roku życia
stanowią ponad 45% ludności. Jednocześnie udział dzieci i młodzieży do 18 roku życia
w ogólnej liczbie mieszkańców wynosi w tych dzielnicach mniej niż 20%. Również
w dzielnicach Podjasnogórska i Stare Miasto występuje wysoki (17% lub wyższy) odsetek
ludzi starszych, w wieku 75 lat lub więcej.
Najmłodszymi pod względem demograficznym dzielnicami są: Częstochówka - Parkitka,
Osiedle Północ i Wrzosowiak. Udział ludności w wieku 65 lat i więcej wynosi w nich ok. 5-
8% (przeciętnie dla miasta - 13,6%), a odsetek dzieci i młodzieży do 18 lat - od 21 do
ponad 26%.
Poza wymienionymi dzielnicami, Częstochowa ma starzejącą się strukturę demograficzną -
systematycznie maleje udział dzieci i młodzieży w ogólnej liczbie mieszkańców, a wzrasta
udział osób starszych, powyżej 65 roku życia. W ślad za tym należy oczekiwać wzrostu
zapotrzebowania na usługi z zakresu pomocy społecznej adresowane do osób starszych,
niesamodzielnych, chorych.
Tab. 16 Struktura wieku mieszkańców według dzielnic
liczba
ludności
ogółem
odsetek ludności w wieku lat:
0-6 7-12 13-18 19-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65 i
więcej
Błeszno-Kręciwilk 3520 8,2 7,6 8,7 8,0 13,4 15,4 13,9 8,3 16,5
Częstochówka-Parkitka 7891 6,5 8,0 12,0 10,5 10,9 21,3 17,3 5,1 8,2
Dźbów 5356 7,4 7,8 8,6 9,3 12,9 15,4 14,5 7,7 16,3
Gnaszyn-Kawodrza 5490 7,7 8,0 8,8 8,5 13,0 15,1 15,4 9,3 14,2
Grabówka 3649 7,3 8,7 9,6 9,5 13,7 16,1 15,6 9,3 10,3
Kiedrzyn 2883 8,4 6,7 9,5 9,2 13,0 14,0 15,3 11,1 12,8
Lisiniec 9590 7,4 7,0 8,8 9,3 13,4 15,2 15,8 9,8 13,3
Mirów 1998 7,7 8,0 8,2 9,4 14,8 14,4 14,1 9,1 14,4
Os. Północ 32356 5,3 5,0 10,8 15,0 12,3 13,0 26,3 7,2 5,0
Ostatni Grosz 8883 6,8 6,3 7,2 7,9 17,1 12,8 17,0 12,3 12,7
Podjasnogórska 4398 6,9 6,8 7,7 7,4 13,8 15,2 14,2 8,6 19,5
Raków 27560 6,6 6,2 7,5 10,0 15,4 12,9 16,8 9,1 15,6
Stare Miasto 15035 7,5 7,6 8,2 8,8 14,5 14,9 13,5 8,2 17,0
Stradom 12158 7,2 7,0 8,6 8,8 13,9 14,8 15,1 9,5 15,1
Śródmieście 21844 5,4 5,8 7,2 9,2 13,8 13,5 14,7 8,0 22,4
Trzech Wieszczów 10969 8,2 6,3 6,2 7,7 16,2 12,9 16,2 11,0 15,2
Tysiąclecie 36409 5,0 5,0 5,3 7,6 18,7 12,0 12,5 15,2 18,7
Wrzosowiak 29280 5,9 6,6 10,7 11,2 13,6 16,0 20,4 8,7 7,0
Wyczerpy-Aniołów 8963 8,2 7,9 9,2 8,9 13,9 16,4 15,9 7,6 12,0
Zawodzie-Dąbie 10937 6,3 7,1 9,2 11,6 16,5 16,6 12,7 7,0 13,1
CZĘSTOCHOWA
6,3 6,4 8,4 9,9 14,7 14,2 16,9 9,5 13,6
razem - liczba ludności w przedziałach wieku
259169 16448 16483 21794 25764 38027 36930 43768 24544 35371
źródło: opracowanie własne na podstawie danych z ewidencji PESEL (stan na styczeń 2004 r.)
- 22 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Rys. 3
Wykształcenie
Poziom wykształcenia w Częstochowie jest wyższy niż przeciętny poziom wykształcenia
w województwie śląskim. Struktura wykształcenia częstochowian jest bardzo zbliżona
do struktury wykształcenia ludności Katowic.
Tab. 17 Struktura wykształcenia mieszkańców Częstochowy na tle woj. śląskiego i Katowic
ogółem *) wyższe policealne średnie zasadnicze
zawodowe
podstawowe
pozostałe
Częstochow
a 220 894 31 572 7 169 78 000 43 335 52 514 8 304
% 100% 14% 3% 35% 20% 24% 4%
Katowice 288 062 44 745 8 955 95 803 60 967 64 555 13 037
% 100% 16% 3% 33% 21% 22% 5%
Woj. śląskie 4 091 468 364 703 113 630 1 181 800 1 096 410 1 081 218 253 707
% 100% 9% 3% 29% 27% 26% 6%
*) ludność w wieku 13 lat i więcej źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002
- 23 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Sytuacja ta nie jest jednakowa na obszarze miasta - występują dzielnice o znacznie mniej
korzystnej strukturze wykształcenia, co można stwierdzić na podstawie rozmieszczenia
zjawiska długotrwałego bezrobocia, które dotyczy przede wszystkim osób o niższych
kwalifikacjach. Do dzielnic takich należą: Raków, Ostani Grosz, Stare Miasto.
Następuje systematyczny wzrost poziomu wykształcenia ludności, co wynika z analiza
struktury wykształcenia w przekroju grup wiekowych. Wśród ludności w wieku
produkcyjnym coraz większy jest udział osób z wyższym wykształceniem – ponad 30%
mieszkańców Częstochowy w wieku 25 – 29 lat ma wykształcenie wyższe (w przedziale
wieku 30-34 lata odsetek ten wynosi już tylko 24,8% w przedziale 35-39 - 19,7%).
2.2. STAN I ZRÓŻNICOWANIE ŹRÓDEŁ DOCHODÓW GOSPODARSTW DOMOWYCH
Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2002 ponad połowa gospodarstw
domowych w Częstochowie utrzymuje się głównie z dochodów z pracy, w tym około 30%
z pracy w sektorze prywatnym.
Drugą pod względem liczebności grupą są gospodarstwa domowe utrzymujące się głównie
z niezarobkowych źródeł utrzymania. Stanowią one niemal 43% ogólnej liczby gospodarstw
domowych. W tej liczbie, około 37% gospodarstw podaje jako główne źródło utrzymania
emerytury bądź renty.
Jednym z istotniejszych źródeł utrzymania w Częstochowie jest również praca w sektorze
publicznym. Około 20% gospodarstw podaję ją jako główne źródło swojego utrzymania.
Tab. 18 Gospodarstwa domowe wg źródeł utrzymania w Częstochowie
Źródło utrzymania
Liczba gospodarstw
domowych
%
Dochody z pracy 49 883 51,15%
w tym:
– w sektorze publicznym 18 846 19,32%
– w sektorze prywatnym 31 037 31,83%
w tym:
– najemnej 22 208 22,77%
– na rachunek własny 8 829 9,05%
Niezarobkowe źródła utrzymania 41 741 42,80%
w tym:
– emerytura i renta 36 678 37,61%
– pozostałe 5 063 5,19%
Dochody z własności 111 0,11%
Na utrzymaniu 5 050 5,18%
Nie ustalono 737 0,76%
OGÓŁEM : 97 522 100,00%
źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002 r.
Dane statystyczne na temat dochodów gospodarstw domowych w podziale na gminy
i powiaty nie są udostępniane przez statystykę publiczną. Dane tego rodzaju dostępne są
dla województwa śląskiego.
- 24 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 19 Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach
domowych w woj. śląskim
2000 2002 2003
Dochód rozporządzalny,
w tym:
657,41 689,23 694,58
– z pracy najemnej 340,09 335,52 334,34
– z gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie 5,89 6,63 8,19
– z pracy na własny rachunek 51,33 44,44 43,44
– ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych i pomocy
społecznej 227,13 265,75 270,44
źródło: GUS
Przeciętne wynagrodzenie brutto w 2002 r. w mieście wynosiło 1 966 zł. Stawia to
Częstochowę na 13 miejscu w województwie pośród miast na prawach powiatu.
Tab. 20 Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w zł
2001 2002
województwo śląskie 2 200 2 298
Częstochowa 1 862 1 966
Katowice 2 534 2 707
Bielsko-Biała 2 044 2 124
źródło: GUS
2.3. STAN BEZPIECZEŃSTWA NA TERENIE MIASTA
Zapewnieniem bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałaniem zagrożeniom zajmują
się w Częstochowie następujące instytucje:
– Komenda Miejska Policji - podlega jej 5 komisariatów,
– 2 prokuratury rejonowe,
– Straż Miejska – podlegają jej 4 placówki na terenie miasta,
– Wydział Zarządzania Kryzysowego, Ochrony Ludności i Spraw Obronnych Urzędu
Miejskiego
– Państwowa Straż Pożarna (Komenda Miejska) – ochrona przeciwpożarowa realizowana
jest przez 3 Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze dysponujące wozami strażackimi,
dodatkowo istnieje 13 jednostek OSP.
Dotychczasowe rozwiązania i środki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa okazały się nie
wystarczająco skuteczne, czego wyrazem była rosnąca liczba przestępstw, szczególnie
w dzielnicach dotkniętych wysokim bezrobociem.
Wg informacji Miejskiej Komendy Policji, w 2004 r. na terenie Częstochowy stwierdzono
5046 zdarzeń kryminalnych w kategoriach najbardziej uciążliwych dla społeczeństwa,
tj. bójka i pobicie, kradzież mienia, kradzież pojazdu, kradzież z włamaniem oraz rozbój
i wymuszenie. Przestępstwa ciężkie były rzadkością: odnotowano 2 zabójstwa
- 25 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
i 1 zgwałcenie. Zagrożenie przestępczością nie rozkłada się równomiernie na obszarze
miasta. Obszarami o szczególnym natężeniu zdarzeń kryminalnych są:
– Śródmieście, w tym szczególnie:
– rejon ograniczony ulicami: Popiełuszki, Jasnogórską, Kilińskiego, Śląską, Kopernika,
Nowowiejskiego, Waszyngtona, Aleją Najświętszej Maryi Panny
– rejon ograniczony ulicami: Kilińskiego, Jasnogórską, Kościuszki, Aleją Jana Pawła II,
Wałami Dwernickiego, Aleją Wolności, Kopernika, Śląską, Lelewela, Sułkowskiego,
Zimorowicza, Tuwima
– rejon ograniczony ulicami: Wilsona, Garibaldiego, Warszawską, Krakowską,
Mielczarskiego, Piłsudskiego.
W tych trzech rejonach koncentracji odnotowano łącznie 161 kradzieży z włamaniem
(na 421 odnotowanych w obszarach rewitalizacji), 331 kradzieży samochodów
lub kieszonkowych (45% ogólnej liczby), 75 rozbojów (53% ogólnej liczby).
– wschodnia część dzielnicy Raków,
– rejon Starego Miasta oraz ulic Krakowskiej i Ogrodowej.
W związku z tym Rada Miasta Częstochowy przyjęła miejski program zapobiegania
przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego na lata
2003-2006 pod nazwą „Bezpieczna Częstochowa” (uchwała Nr 909/LXX/02 Rady Miasta
Częstochowy z dnia 10 października 2002 roku, zmieniona uchwałą Nr 148/XV/2003
z dnia 16/06/03).
Wśród jego ustaleń znajduje się m.in. utworzenie komisariatu w dzielnicy Raków.
2.4. OKREŚLENIE GRUP SPOŁECZNYCH WYMAGAJĄCYCH WSPARCIA
W RAMACH PROGRAMU REWITALIZACJI.
W roku 2001 został sporządzony Atlas Problemów Społecznych Miasta Częstochowy, który
zawiera diagnozę problemów społecznych występujących w mieście. Istotną cechą tego
opracowania jest analiza problemów społecznych w aspekcie przestrzennym. W wyniku
przeprowadzonych badań autorzy atlasu nie tylko wskazali zjawiska problemowe w sferze
społecznej występujące w mieście, ale również miejsca, w których istnieje szczególne
nasilenie tych problemów.
Badania polegały na analizie dokumentów instytucji miejskich, świadczących różne usługi
i świadczenia dla mieszkańców: Izba Wytrzeźwień, Ośrodek i Poradnia Leczenia Uzależnień,
Powiatowy Urząd Pracy, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie, Kolegium ds.
Wykroczeń Sądu Rejonowego w Częstochowie, Sąd Rejonowy w Częstochowie.
W oparciu o te badania powstała "Powiatowa strategia rozwiązywania problemów
społecznych w zakresie pomocy społecznej w latach 2002 – 2010". W części diagnostycznej
tego dokumentu stwierdza się, że do roku 1990 w strukturze osób korzystających z usług
MOPS dominowały osoby starsze, schorowane i samotne, natomiast po roku 1991 ilość tych
osób zmalała, wzrosła natomiast liczba świadczeniobiorców w wieku produkcyjnym,
ubiegających się o pomoc społeczną z powodu bezrobocia (45%) i niepełnosprawności.
Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych stwierdza, że bezpośrednią
konsekwencją bezrobocia jest rozszerzanie się zjawisk patologii społecznej, pogłębianie
niepewności społecznej, brak poczucia bezpieczeństwa socjalnego jednostki i rodziny.
- 26 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Struktura korzystających z pomocy społecznej nie odzwierciedla rzeczywistej struktury
zjawisk problemowych występujących na terenie miasta. Wiadomo bowiem, że osoby
z grup dotkniętych problemami bezdomności, alkoholizmu, narkomanii rzadko dobrowolnie
korzystają z pomocy społecznej.
Tab. 21 Główne dysfunkcje klientów pomocy społecznej w Częstochowie odnotowane
w kartotece klientów MOPS w roku 2000 i 2004
2000 2004
Liczba osób dotkniętych
problemem % Liczba osób dotkniętych
problemem %
Bezrobocie 2 397 45,5% 5869 39,9%
Niepełnosprawność 1 612 30,6% 2457 16,7%
Długotrwała choroba 511 9,7% 740 5,0%
Bezradność w sprawach
opiekuńczo -
wychowawczych 423 8,0% 1089 7,4%
Potrzeba ochrony
macierzyństwa 170 3,2% 169 1,2%
Bezdomność 89 1,7% 438 3,0%
Alkoholizm 24 0,5% 404 2,8%
Ubóstwo 19 0,4% 3429 23,3%
Trudności w przystosowaniu
się do życia po opuszczeniu
zakładu karnego 14 0,3% 94 0,6%
Narkomania 3 0,1% 14 0,1%
R A Z E M : 5 262 100,0% 14 703 100,0%
źródło: Atlas problemów społecznych miasta Częstochowy 2000/2001,
dane Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Częstochowie
Osoby bezrobotne
Wśród osób bezrobotnych zarejestrowanych Powiatowym Urzędzie Pracy w Częstochowie
przeważają osoby bez prawa do zasiłku. Stanowią one ponad 66% wszystkich
zarejestrowanych. Kolejne 20% stanowią osoby pobierające świadczenia przedemerytalne.
Najmniej liczną grupę stanowią osoby niepełnosprawne zarejestrowane jako poszukujące
zatrudnienia. Ich odsetek w 2004 r. wyniósł 4,9% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych.
Tab. 22 Bezrobotni w Częstochowie wg prawa do zasiłku w latach 1991-2004
Bezrobotni 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Ogółem
w tys. 21,0 20,2 19,4 17,1 16,2 14,2 9,1 9,5 12,4 14,9 17,6 18,4 18,4 18,3
% osób
posiadających
prawo do
zasiłku 68,7 53,3 46,2 65,7 65,4 58,6 31,3 19,1 18,4 14,6 13,8 11,2 9,9 9,7
źródło : PUP Częstochowa
- 27 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 23 Czas pozostawania bez pracy
Czas pozostawania
bez pracy
2001 2002 2003 2004
Liczba % Liczba % Liczba % Liczba %
Do 1 miesiąca 1 141 6,5% 1 152 6,3% 1 058 5,7% 1 873 10,3%
Od 1 do 3 miesięcy 2 964 16,8% 2 539 13,8% 2 364 12,8% 2 435 13,3%
Od 3 do 6 miesięcy 2 681 15,2% 2 513 13,6% 2 350 12,8% 2 145 11,7%
Od 6 do 12 miesięcy 3 289 18,7% 3 379 18,3% 2 982 16,2% 2 733 15,0%
Od 12 do 24 miesięcy 3 669 20,8% 3 835 20,8% 3 670 19,9% 2 958 16,2%
Powyżej 24 miesięcy 3 856 21,9% 5 010 27,2% 5 986 32,5% 6 113 33,5%
OGÓŁEM : 17 600 100,0% 18 428 100,0% 18 410 100,0% 18 257 100,0%
źródło: Urząd Statystyczny w Katowicach, PUP Częstochowa
Wśród bezrobotnych do niedawna najwięcej było osób pozostających bez pracy nie dłużej
niż jeden rok. Pod koniec roku 2004 r. osoby te stanowiły już tylko połowę wszystkich
zarejestrowanych bezrobotnych. Maleje liczba osób pozostających bez pracy przez 3 - 24
miesięcy, a równocześnie wzrasta liczba osób bezrobotnych przez okres co najmniej 2 lat.
W grudniu 2004 roku zarejestrowano już ponad 6,1 tys. takich osób, o 58% więcej niż
w roku 2001; osoby te stanowią już 1/3 wszystkich bezrobotnych.
Systematycznie zmniejszający się odsetek osób bezrobotnych posiadających prawo do
zasiłku i rosnący udział osób pozostających bez pracy powyżej 24 miesięcy wskazują, że
kształtuje się grupa osób długotrwale bezrobotnych, zagrożonych wykluczeniem
społecznym oraz już należących do takich grup, co uprawnia do zaliczenia tej grupy osób
do grup wymagających szczególnego wsparcia.
Wniosek taki potwierdzają badania zawarte w ''Atlasie problemów społecznych Miasta
Częstochowy''. Autorzy Atlasu przeprowadzili w roku 2000 głębsze badania czasu
pozostawania bez pracy osób bezrobotnych. W grupie pozostających bez pracy dłużej niż
2 lata (których było wówczas 3794), ponad 2600 osób (69%, a 14% ogółu bezrobotnych)
nie pracowało od 25 do 48 miesięcy, a ok. 1400 osób (6,3% ogółu bezrobotnych) - przez
dłuższy okres, w tym 723 osoby - powyżej 5 lat.
Wg "Atlasu" (dane za rok 2000), 31% osób bezrobotnych ma nie więcej niż trzydzieści lat.
Z danych Powiatowego Urzędu Pracy wynika, w grudniu 2004 roku osoby, które nie
ukończyły 35 roku życia stanowiły 41% ogólnej liczby bezrobotnych.
Tab. 24 Bezrobotni w Częstochowie wg wieku, grudzień 2004 r.
Ogółem
wiek
18-24 lat 25-34 lat 35-44 lat 45-54 lat 55-59 lat
60 i
więcej
Liczba 18 257 2 827 4 672 3 978 5 661 963 156
% 100% 15,48% 25,59% 21,79% 31,01% 5,27% 0,85%
źródło: PUP Częstochowa
Taki charakter bezrobocia może prowadzić do poważnych problemów społecznych. Młodzi
ludzie, nie posiadający własnego zarobkowego źródła utrzymania, mają znikome szanse
na założenie normalnej rodziny. Dane te wyjaśniają przyczyny narastającego rozwoju
patologii wśród młodzieży.
- 28 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Z drugiej strony, prawie 6,8 tys. bezrobotnych to osoby powyżej 45 roku życia, czyli takie
które na rynku pracy nie należą do chętnie poszukiwanych przez pracodawców. Bez
wsparcia ich szanse na ponowne zatrudnienie są niewielkie, czego dowodzą przedstawione
wyżej dane.
Największa koncentracja zjawiska bezrobocia występuje w okolicach ulic: Alei
Niepodległości, Bohaterów Katynia, Sportowej, Kiedrzyńskiej, Mireckiego, Starzyńskiego,
Krakowskiej, Michałowskiego, Alei Armii Krajowej, Bienia, Alei N.M.P., Warszawskiej,
Iwaszkiewicza, Limanowskiego, Orkana, Obrońców Westerplatte, Słowackiego oraz
Lechonia.
Przy wymienionych ulicach w roku 2000 mieszkało łącznie 27,2% spośród wszystkich
zarejestrowanych bezrobotnych.
Osoby niepełnosprawne
Istotnym zagadnieniem z zakresu spraw społecznych są problemy życiowe osób
niepełnosprawnych.
Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych zwraca uwagę na trudności
w określeniu skali problemu niepełnosprawności, spowodowane brakiem szczegółowych
danych liczbowych z wiarygodnych źródeł. Wg danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
szacunkowa liczba osób niepełnosprawnych na dzień 31 grudnia 2001 r. wynosiła 16438,
co stanowiło 6,4% ogółu mieszkańców. Liczba ta nie odzwierciedla stanu faktycznego
niepełnosprawności, ponieważ nie uwzględnia orzeczeń wydanych przez inne organy
orzekające.
Pełniejsze rozpoznanie zasięgu problemu niepełnosprawności przyniosły wyniki
Narodowego Spisu Powszechnego, wskazującego, że osoby niepełnosprawne stanowią
12,6% ogółu mieszkańców Częstochowy.
Tab. 25 Niepełnosprawni w Częstochowie wg ekonomicznych grup wieku
liczba %
w tym
kobiety
niepełnosprawni
prawnie *)
niepełnosprawni
tylko biologicznie
liczba % liczba % liczba %
OGÓŁEM 31764 100,0% 17401 54,8% 23427 73,8% 8337 26,2%
Według ekonomicznych grup wieku:
Przedprodukcyjny 1392 4,4% 603 3,5% 839 3,6% 553 6,6%
Produkcyjny 16238 51,1% 7027 40,4% 14043 59,9% 2195 26,3%
– mobilny
(18-44 lata) 4283 13,5% 1867 10,7% 3594 15,3% 689 8,3%
– niemobilny
(45 lat i więcej) 11955 37,6% 5160 29,7% 10449 44,6% 1506 18,1%
Poprodukcyjny 14132 44,5% 9770 56,1% 8545 36,5% 5587 67,0%
*) osoba niepełnosprawna prawnie - osoba, która posiada odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do
tego uprawniony
osoba niepełnosprawna biologicznie - osoba, która takiego orzeczenia nie posiada, lecz odczuwa ograniczenie
sprawności w wykonywaniu czynności podstawowych dla swojego wieku (zabawa, nauka, praca,
samoobsługa)
źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002
- 29 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tab. 26 Niepełnosprawni w Częstochowie wg ekonomicznych grup wieku
liczba %
w tym
kobiety
niepełnosprawni
prawnie
niepełnosprawni
tylko biologicznie
liczba % liczba % liczba %
OGÓŁEM 31764 100,0% 17401 54,8% 23427 73,8% 8337 26,2%
Według aktywności ekonomicznej:
Aktywni
zawodowo, w tym: 6135 19,3% 2489 14,3% 4796 20,5% 1339 16,1%
– pracujący 3995 12,6% 1594 9,2% 3205 13,7% 790 9,5%
– bezrobotni 2140 6,7% 895 5,1% 1591 6,8% 549 6,6%
Bierni zawodowo 25496 80,3% 14844 85,3% 18524 79,1% 6972 83,6%
Nieustalony
status 133 0,4% 68 0,4% 107 0,5% 26 0,3%
źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002
Zgodnie z danymi Narodowego Spisu Powszechnego, problem blisko 31,8 tys. osób
niepełnosprawnych, funkcjonujących w 18 tys. rodzin, dotyczy 1/5 mieszkańców
Częstochowy, tj. 49 tys. osób, z tego:
– 38% rodzin (6914) to małżeństwa bez dzieci, w 70% tych rodzin osoba
niepełnosprawna jest głową rodziny,
– 42% rodzin (7577) to małżeństwa (partnerzy) z dziećmi, w 56 % tych rodzin osoba
niepełnosprawna jest głową rodziny, w 24% rodzin (1833) - niepełnosprawne jest
dziecko;
– 20% rodzin (3534) to osoby samotnie wychowujące dzieci, przy czym w 76% tych
rodzin głowa rodziny jest osobą niepełnosprawną, a w 39% jest niepełnosprawne
dziecko.
Dzieci i młodzież z rodzin ubogich i zagrożonych patologią
Jako grupę wymagającą szczególnego wsparcia ze strony pomocy społecznej Powiatowa
strategia rozwiązywania problemów społecznych wskazuje dzieci i młodzież pochodzące
z rodzin ubogich oraz zagrożonych patologią społeczną.
Na dzień 31.12.2004 r. wydano 160 orzeczeń sądów rodzinnych i nieletnich, w oparciu
o które skierowano:
– 53 dzieci do domu małych dzieci
– 4 dzieci do Katolickiej Placówki Wychowawczej „Nasz Dom”
– 2 dzieci do rodzinnego domu dziecka
– 67 do pogotowia opiekuńczego
– 12 dzieci do placówek opiekuńczo-wychowawczych poza terenem Częstochowy
W roku 2001 w działających 14 placówkach opiekuńczo – wychowawczych wsparcia
dziennego, tj. ogniskach i świetlicach terapeutycznych, opieką objętych zostało 953
wychowanków.
W pierwszym półroczu 2002 r. z pomocy korzystało już 1187 dzieci, natomiast w 2004 r.
liczba dzieci i młodzieży wynosiła 1665, uczęszczających na zajęcia w 32 placówkach.
- 30 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Osoby bezdomne
Bezdomność zaliczana jest do najistotniejszych problemów polityki socjalnej i działań służb
społecznych. Liczba osób bezdomnych w Częstochowie określana jest szacunkowo na
400 osób.
Zmierzając do poprawy warunków życia osób bezdomnych i ich integracji
ze społeczeństwem, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz współpracujące organizacje
pozarządowe znacznie zwiększyły bazę noclegową na terenie miasta. Rozbudowano
i zreorganizowano istniejące już placówki, uruchomiono również Przytulisko dla
Bezdomnych Rodzin. Dzięki tym działaniom możliwe było objęcie pomocą większej ilości
osób zgłaszających się o pomoc, a tym samym rozszerzenie i zwiększenie świadczonych
usług socjalnych. Na terenie miasta dostępne są:
– 22 miejsca noclegowe w Przytulisku św. Brata Alberta dla Bezdomnych Mężczyzn przy
ul. Krakowskiej 80/2 prowadzonym przez Caritas Archidiecezji Częstochowskiej,
– 118 miejsc w Miejskim Schronisku i Noclegowni dla Bezdomnych Mężczyzn przy
ul. Krakowskiej 80/15 (ze względu na rosnące potrzeby na miejsca noclegowe potrzebna
jest adaptacja kolejnej kondygnacji budynku),
– 12 miejsc w Hostelu dla Bezdomnych prowadzonym przez Fundację Chrześcijańską
"Adullam" przy ul. Ciasnej 10,
– 48 miejsc noclegowych w Przytulisku dla Kobiet „OAZA” prowadzonym przez Caritas
Archidiecezji Częstochowskiej przy ul. Staszica 5.
Osoby bezdomne najczęściej dotknięte są również chorobą alkoholową, co stanowi główną
przyczynę ich problemu. Istnieje potrzeba wsparcia tych grup w procesie wychodzenia
z bezdomności, poprzez połączenie terapii uzależnień oraz pomocy w zdobyciu stałej pracy,
warunkującej powrót tych osób do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.
Osoby w podeszłym wieku
Ujemny przyrost demograficzny utrzymujący się od kilkunastu lat sprawia, że
społeczeństwo Częstochowy jako całość starzeje się. Udział osób w wieku poprodukcyjnym
jest wyższy, niż w populacjach o zrównoważonym rozwoju demograficznym, czyli takich,
w których liczba urodzeń co najmniej równoważy liczbę zgonów.
Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych zauważa, że starzejąca się
społeczność miasta staje się ważnym problemem, tym bardziej, że ze starością wiąże się
nieodłącznie niepełnosprawność, spowodowana chorobami i niedołężnieniem.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie utworzył w ramach własnych struktur
komórkę specjalistyczną, organizującą i świadczącą usługi opiekuńcze dla osób starszych.
Istotą stworzonego przez MOPS systemu jest wsparcie osób starszych w ich naturalnym
środowisku zamieszkania i zapewnienie im specyficznych form pomocy, mających na celu
jak najdłuższe utrzymanie we własnym środowisku oraz ograniczenie wykluczenia z życia
społecznego.
W roku 2004 usługami opiekuńczymi objęto 471 osób - przy zatrudnieniu 120 opiekunek,
a specjalistycznymi usługami 98 osób - przy zatrudnieniu 23 opiekunek.
Inną formą pomocy niekonwencjonalnej jest skupianie starszych osób odsuniętych od życia
zawodowego i regularnego wykonywania obowiązków służbowych w grupy samopomocowe
- kluby seniora. Korzystają oni również z usług świadczonych przez Dzienny Dom Pomocy
Społecznej przy Alei Wolności 20.
- 31 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Osoby uzależnione od alkoholu i narkotyków
Poważnym problemem społecznym jest zagrożenie alkoholizmem. W obsługującej
mieszkańców Częstochowy Izbie Wytrzeźwień w roku 2000 łącznie przyjęto 7600
pacjentów. Większość z nich, bo 93,9% stanowili mężczyźni. Ponad 6% pacjentów
korzystała z usług izby więcej niż jeden raz.
Liczbę pacjentów Izby Wytrzeźwień w latach 2001-2004 obrazuje poniższa tabela:
Tab. 27 Pacjenci Izby Wytrzeźwień w latach 2001 - 2004
2001 2002 2003 2004
Ogółem, z tego 5981 5517 4676 4190
Mężczyźni (pełnoletni) 5510 5158 4381 3904
Kobiety (pełnoletnie) 350 264 215 235
Nieletni 121 95 80 51
źródło: opracowanie własne Ośrodka Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi
W 2000 r. Ośrodek Profilaktyczno–Społeczny dla Uzależnionych i ich Rodzin
w Częstochowie przyjął łącznie 130 mieszkańców miasta.
Obserwuje się obniżanie wieku pacjentów ośrodka. Najliczniej reprezentowane są roczniki
urodzone w latach siedemdziesiątych (38,5% wszystkich pacjentów), na drugim miejscu
grupa pacjentów urodzona po roku 1980 (28,5%), na trzecim czterdziestolatkowie
(16,2%).
W roku 2000 Ośrodek Terapii Uzależnień od Alkoholu i Współuzależnienia w Częstochowie
przy ul. Ogrodowej 66, przyjął łącznie 1085 pacjentów. Dwudziestolatkowie stanowili
11,9% pacjentów przychodni, a osoby, które w momencie kontaktu z ośrodkiem, będące
w wieku produkcyjnym, nigdzie nie były zatrudnione - ponad 37%. Natomiast dane za
2004 r. przedstawiają się następująco:
Tab. 28 Pacjenci Ośrodka Terapii Uzależnień od Alkoholu i Współuzależnienia w r. 2004
kobiety mężczyzni
Ogółem
z tego
548 1751
– Leczenie w systemie ambulatoryjnym 118 466
– Poradnia 44 383
– Oddział Dzienny Terapii Uzależnień 52 222
– Oddział Leczenia Alkoholowych Zespołów Abstynencyjnych –
OLAZA 30 349
– Program ponadpodstawowy 304 331
źródło: dane Ośrodka Terapii Uzależnień od Alkoholu i Współuzależnienia
Ponadto w roku 2004 powstał nowy NZOZ Ośrodek Terapii Uzależnień i Współuzależnień
przy ul. Barlickiego 2, który w okresie 1.09.2004 – 31.12.2004 r. przyjął 153 osoby, w tym
66 kobiet oraz 87 mężczyzn.
Wg policji, w ostatnich latach gwałtownie rozszerza się zagrożenie narkomanią, szczególnie
dotyczące młodzieży. Zasięg problemu jest dotychczas słabo zbadany i wymaga
dokładniejszego rozpoznania.
Liczbę osób używających narkotyków, które zgłosiły się do Poradni Profilaktyki i Terapii
- 32 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Uzależnień MONAR w 2003 r. obrazuje poniższa tabela:
Tab. 29 Osoby używające narkotyki zarejestrowane w Poradni Profilaktyki i Terapii
Uzależnień MONAR w roku 2003
razem
w wieku
do 12 lat 13-15 lat 16-19 lat 20-29 lat
powyżej
30 lat
Ogółem
z tego
911 0 2 250 513 146
– kobiety 413 0 0 104 233 76
– mężczyźni 498 0 2 146 280 70
źródło: dane Poradni Profilaktyki i Terapii Uzależnień MONAR
2.5. POMOC SPOŁECZNA, OPIEKA SOCJALNA
Główną jednostką samorządową w sferze pomocy społecznej jest Miejski Ośrodek Pomocy
Społecznej. Zadania realizowane przez MOPS dotyczą głównie osób zagrożonych
wykluczeniem społecznym. Ośrodek przyznaje świadczenia pieniężne i rzeczowe, świadczy
usługi opiekuńcze, wspiera organizacje społeczne w zakresie pomocy dzieciom, rodzinom
wielodzietnym oraz osobom niepełnosprawnym. Główne kierunki działań MOPS to:
– działania skierowane na osoby dotknięte bezrobociem, w tym:
– poradnictwo zawodowe (aktywizacja bezrobotnych klientów, warsztaty dotyczące
metod poszukiwania pracy, autoprezentacji podczas rozmowy kwalifikacyjnej,
edukacja w zakresie pisania życiorysu);
– pomoc w uzyskaniu możliwości udziału w programach i zajęciach aktywizujących
dla bezrobotnych;
– pomoc w uzyskaniu dostępu do szkoleń przekwalifikowujących;
– pomoc w adaptacji w środowisku pracy;
– praca socjalna.
– pomoc młodzieży opuszczającej rodziny zastępcze i placówki opiekuńczowychowawcze,
w tym:
– pomoc finansowa na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych i umożliwienie
kontynuowania nauki, podnoszenia kwalifikacji, zdobywania zawodu;
– organizowanie szkoleń i zajęć warsztatowych w zakresie poszukiwania pracy,
rozmowy kwalifikacyjnej;
– praca socjalna.
W mieście istnieją cztery Domy Pomocy Społecznej, dysponujące łącznie 484 miejscami
dla osób w podeszłym wieku, przewlekle psychicznie chorych oraz niepełnosprawnych
intelektualnie.
Częstochowski MOPS prowadzi również Ośrodek Interwencji Kryzysowej, który w 2004r.
przyjął 95 osób.
W roku 2003 wartość udzielonych świadczeń pomocy społecznej na jednego
- 33 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
świadczeniobiorcę wyniosła 1700,7 zł, co wśród miast na prawach powiatu stawia
Częstochowę na trzecim miejscu (wyższe świadczenia udzielono jedynie w Gliwicach
i Jastrzębiu – Zdroju).
W 2003 r. pomoc udzielona w formie usług w przeliczeniu na 1 osobę korzystającą, której
wartość wyniosła 4246 zł, była wśród powiatów miejskich najwyższa w województwie
(w drugim pod tym względem Bielsku - Białej analogiczny wskaźnik wyniósł 3247 zł)
i o 80% przewyższyła średni wskaźnik dla woj. śląskiego.
W 2004 r. wartość tej pomoc wynosiła odpowiednio 4806 zł i 4879 zł.
Organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sferze pomocy społecznej, to m.in.:
– Caritas Archidiecezji Częstochowskiej. Organizacja ta prowadzi m.in. Przytulisko dla
kobiet „Oaza”, Przytulisko dla Rodzin, przejmie też prowadzenie Schroniska i Noclegowni
dla Bezdomnych Mężczyzn przy ul. Krakowskiej 80/15.
– Polski Czerwony Krzyż – Oddział w Częstochowie,
– Polski Komitet Pomocy Społecznej Oddział w Częstochowie,
– Chrześcijańska Fundacja „Adullam”,
– Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy „Agape”,
– Bank Żywności w Częstochowie.
W celu poprawy jakości usług i efektywności świadczenia pomocy Gmina Miasto
Częstochowa prowadzi politykę przekazywania zadań z zakresu pomocy społecznej
organizacjom pozarządowym. Dzięki takiemu rozwiązaniu, organizacje mogą korzystać,
oprócz środków przekazywanych im na ten cel przez gminę, z innych źródeł finansowania:
funduszy unijnych i rządowych, dotacji państwowych, darczyńców.
2.6. STRUKTURA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
W Częstochowie działa blisko 450 organizacji pozarządowych, są to stowarzyszenia,
fundacje, stowarzyszenia kultury fizycznej, uczniowskie kluby sportowe, ochotnicze straże
pożarne, które zorganizowane są w formie stowarzyszeń.
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wymienia także grono
podmiotów, które organizacjami pozarządowymi nie są, jednakże zostały z nimi zrównane
w prawach w zakresie prowadzenia działalności pożytku publicznego. Są to osoby prawne
i jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych, stowarzyszenia jednostek
samorządu terytorialnego.
Zgodnie z programem współpracy samorządu miasta Częstochowy z organizacjami
pozarządowymi "Partnerstwo dla Częstochowy" istnieje sfera działalności publicznej będąca
obszarem współpracy samorządu oraz organizacji pozarządowych. Obejmuje ona zadania
publiczne wykonywane przez samorząd miasta Częstochowy na podstawie ustaw
i dobrowolnie podejmowane przez organizacje pozarządowe w ramach swojej działalności
statutowej, dotyczącej sfer:
a. pomocy socjalnej osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej,
b. udzielania wsparcia osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom,
c. wychowania i edukacji dzieci i młodzieży,
d. upowszechniania kultury fizycznej, sportu i turystyki,
e. szkolenia sportowego dzieci i młodzieży,
f. kultury i sztuki,
g. kultywowania tradycji narodowych,
- 34 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
h. promocji i ochrony zdrowia,
i. zapobiegania patologiom społecznym, w tym profilaktyki i rozwiązywania problemów
alkoholowych,
j. zapobiegania narkomanii i profilaktyki HIV/AIDS,
k. ochrony środowiska
l. nauki, techniki, gospodarki
m. ratownictwa.
Za współpracę z organizacjami odpowiada z ramienia Urzędu Miasta Pełnomocnik
Prezydenta ds. Organizacji Pozarządowych. Rada Miasta Częstochowy przyjęła uchwałą
z dnia 26 listopada 2004 r. Roczny program współpracy samorządu miasta Częstochowy
z organizacjami pozarządowymi na rok 2005 “Partnerstwo dla Częstochowy” określający
formy współpracy Samorządu Miasta Częstochowy z organizacjami pozarządowymi. Są to:
a. Zlecanie podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego realizacji zadań
publicznych wraz z udzieleniem dotacji na ten cel.
b. Pomoc Miasta w pozyskiwaniu zewnętrznych środków finansowych z innych źródeł niż
budżet miasta.
c. Uczestnictwo we wspólnych inicjatywach organizowanych zarówno przez Urząd Miasta,
jak i organizacje pozarządowe.
d. Stwarzanie udogodnień organizacjom pozarządowym w dostępie do lokali
na prowadzenie działalności pożytku publicznego.
e. Promocja, szczególnie w środkach masowego przekazu, działalności pożytku
publicznego, prowadzonej przez organizacje pozarządowe i inne podmioty.
f. Pomoc w nawiązywaniu kontaktów międzynarodowych.
g. Uczestnictwo przedstawicieli organizacji pozarządowych w zespołach o charakterze
doradczym i inicjatywnym.
W ramach przeprowadzanych otwartych konkursów na realizację zadań publicznych miasta
Częstochowy zostają udzielane dotacje dla organizacji. W 2004 r. 213 organizacji
pozarządowych złożyło 861 wniosków o wsparcie finansowe prowadzonych przez siebie
różnorakich działań. Z liczby tej pozytywnie rozpatrzono 516 wniosków przyznając dotacje
dla 197 organizacji.
Tab. 30 Liczba i kwota przyznanych dotacji dla organizacji pozarządowych w 2004 r.
Rodzaj działalności Liczba złożonych
wniosków
Liczba
przyznanych
dotacji
Kwota
przyznanych
dotacji
Oświata i edukacja 42 13 30 500,0
Sport, turystyka i kultura fizyczna 285 144 1 763 200,0
Kultura i Sztuka 55 35 190 500,0
Ochrona i promocja zdrowia 36 15 139 709,9
Przeciwdziałanie patologiom 161 91 881 610,0
Przeciwdziałanie narkomanii 10 9 44 989,0
Wypoczynek zimowy dzieci i młodzieży 87 81 68 941,9
Wypoczynek letni dzieci i młodzieży 83 57 129 843,3
MOPS - pomoc społeczna 84 53 155 950,0
MOPS - świetlice 18 18 658 620,0
RAZEM : 861 516 4 063 864,1
Źródło: Pełnomocnik Prezydenta Miasta Częstochowy ds. Organizacji Pozarządowych.
- 35 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
2.7 IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
Do problemów społecznych o najszerszym zasięgu na obszarze Częstochowy zaliczają się:
• wysokie bezrobocie, które w połowie ma już charakter długotrwały powodując
wykluczenie społeczne kilku tysięcy osób i członków ich rodzin oraz kompleks zjawisk
patologicznych, których źródłem jest długotrwały brak pracy, zubożenie i sytuacje
kryzysowe w rodzinie, wśród nich:
– alkoholizm i uzależnienie od środków psychoaktywnych,
– przedwczesne wypadanie dzieci i młodzieży z systemu szkolnego oraz nierówność
szans rozwoju,
– przestępczość i wzrastające zagrożenie bezpieczeństwa, szczególnie mienia;
• ubóstwo, ogarniające coraz szerszy krąg społeczeństwa;
• niepełnosprawność, dotycząca ok. 20% mieszkańców miasta;
• problemy osób starych.
Przestrzenne rozmieszczenie zjawisk patologicznych na obszarze miasta jest
nierównomierne i pokrywa się z obszarami o najwyższej koncentracji osób nie
posiadających pracy; zarazem w większości dzielnice o szczególnym nasileniu tych
problemów są obszarami o starzejącej się strukturze demograficznej.
Tab. 31 Główne ulice zamieszkiwane w 2000 roku przez osoby i środowiska w sytuacji
problemowej i kryzysowej w Częstochowie
Ulica
Ogólna liczba
mieszkańców
ulicy
Osoby w sytuacji problemowej
Liczba
% mieszkańców
ulicy
% mieszkańców
miasta
Krakowska 1 596 876 54,8 % 2,6 %
Niepodległości 4 387 667 15,2 % 1,9 %
Warszawska 1 824 542 29,7 % 1,6 %
Aleja N.M.P. 2 228 533 23,9 % 1,6 %
Sportowa 3 427 532 15,5 % 1,6 %
Kiedrzyńska 3 361 478 14,2 % 1,4 %
Armii Krajowej 3 956 420 10,6 % 1,2 %
Al. Wolności 595 418 70,2 % 1,2 %
Bohaterów Katynia 7 717 408 5,3 % 1,2 %
Limanowskiego 1 644 405 24,6 % 1,2 %
Starzyńskiego 2 779 394 14,2 % 1,2 %
Michałowskiego 2 160 385 17,8 % 1,1 %
źródło: Atlas problemów społecznych miasta Częstochowy 2000/2001.
Powyższe przesłanki upoważniają do wskazania obszarów miasta znajdujących się
w sytuacji kryzysowej. Obszarami o największej koncentracji wszystkich badanych
problemów społecznych są:
– Śródmieście,
– Stare Miasto,
– obszar miasta obejmujący Raków, Błeszno, Bór oraz Ostatni Grosz,
– Osiedle Północ oraz Osiedle Tysiąclecia.
- 36 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Wg Atlasu Problemów Społecznych Miasta Częstochowy 2000/2001, Dzielnice Śródmieście
i Stare Miasto to obszary o szczególnej koncentracji zjawisk kryzysowych i problemów
społecznych. W ich obrębie wskazać można obszar o szczególnym nasileniu występowania
badanych problemów, wyznaczony ulicami: Piłsudskiego, Aleją N.M.P., Krakowską oraz
Ogrodową.
Większość badanych zjawisk i problemów społecznych dotyczy młodych osób
o podstawowym lub co najwyżej zasadniczym zawodowym wykształceniu, często
samotnych lub stanu wolnego. Szansą ograniczenia procesu marginalizacji tej grupy jest
podniesienie jej poziomu wykształcenia, tak by mogła ona sobie lepiej poradzić
w zmieniającej się rzeczywistości społecznej, w której wykształcenie, w tym co najmniej
ogólne średnie, stanowi warunek aktywnego uczestnictwa w życiu społecznoekonomicznym
miasta i regionu.
Właściwym kierunkiem działania jest realizacja zadań określonych w Powiatowej strategii
rozwiązywania problemów społecznych, której naczelną zasadą jest prowadzenie pracy
socjalnej z osobą, rodziną, społecznością lokalną, w celu doprowadzenia do życiowego
usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracja ze społeczeństwem oraz maksymalne
zaangażowanie w te działania organizacji pozarządowych.
Projekty społeczne powinny być realizowane w powiązaniu z działaniami wspierającymi
aktywność gospodarczą w dzielnicach problemowych oraz działaniami poprawiającymi stan
szeroko rozumianej infrastruktury społecznej i technicznej.
- 37 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
3. Zagospodarowanie przestrzenne
Struktura przestrzenna Częstochowy odznacza się regularnym, koncentrycznym kształtem
obszaru zurbanizowanego, z centralnie zlokalizowaną dzielnicą śródmiejską o wysokiej
intensywności zabudowy oraz promienistym układem historycznych dróg prowadzących do
miasta, będących zarazem osiami widokowymi na symbol miasta - klasztor na Jasnej
Górze. Śródmieście otoczone jest zabudową stopniowo obniżającą wysokość i rozluźniającą
się w miarę oddalania od centrum miasta. Osiedla budownictwa wielorodzinnego skupione
są w dwóch obszarach przylegających do dzielnicy śródmiejskiej od południa i północy.
Pomiędzy Jasną Górą a historycznym Starym Rynkiem czytelnie wyodrębnia się układ
zwartej zabudowy historycznego centrum miasta, uformowany wokół osi Alei Najświętszej
Maryi Panny - jednej z najdłuższych głównych ulic w Polsce.
3.1. STRUKTURA UŻYTKOWANIA TERENU
Tab. 32 Struktura użytkowania gruntów w Częstochowie
Rodzaj terenu (dominujące funkcje)
Pow.
w ha
odsetek
powierzchni
ogółem
tereny zwartej zabudowy mieszkaniowo-usługowej (śródmiejskiej) 175 1,1
tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej (blokowej) 492 3,1
tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej 2390 15,0
tereny usług publicznych i komercyjnych 498 3,1
tereny przemysłowo-składowe 1141 7,1
tereny infrastruktury technicznej 81 0,5
tereny ulic, parkingów i gara¿y 770 4,8
tereny kolejowe 231 1,4
tereny sportowo-rekreacyjne, zieleń parkowa 303 1,9
ogródki działkowe 261 1,6
cmentarze 75 0,5
tereny leśne, zadrzewienia 1312 8,2
zbiorniki wodne 91 0,6
grunty rolne w kompleksach, uprawy ogrodnicze 4882 30,6
pozostałe (rozproszone grunty rolne w terenach zurbanizowanych,
nieużytki)
3 270 20,5
RAZEM : 15972 100,0
źródło: Opracowanie ekofizjograficzne dla miasta Częstochowy, Biuro Rozwoju Regionu Katowice, 2004
3.2. PLANY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
Zasady zagospodarowania terenów na obszarze Częstochowy regulują: miejscowe plany
zagospodarowania przestrzennego uchwalone po 1 stycznia 1995 roku, decyzje
o warunkach zabudowy terenu oraz decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu
publicznego.
Do 31 grudnia 2003 r. obowiązywał w mieście miejscowy plan ogólny zagospodarowania
przestrzennego – zmiana planu, przyjęty uchwałą Nr 28/IV/94 Rady Miasta Częstochowy
z dnia 27 października 1994 r. Plan ten utracił moc prawną na mocy art. 67 ustawy
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w brzmieniu ustalonym zmianą ustawy
z dnia 13 lipca 2000 r.
- 38 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Pomimo utraty mocy prawnej, plan ogólny stanowi nadal podstawę wydawania decyzji
o warunkach zabudowy, ponieważ zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym, decyzję taką można wydać (pod warunkiem spełnienia
pozostałych wymagań, określonych w art. 61 ust. 1 pkt 1-3), dla terenu który był objęty
zgodą na przeznaczenie nierolnicze i nieleśne uzyskaną przy sporządzaniu tego planu.
W praktyce oznacza to wszystkie tereny które były przeznaczone na cele nierolnicze lub
nieleśne. Zgodnie z art. 61 ust. 2, bez obowiązku sporządzenia miejscowego planu można
też wydawać decyzje o warunkach zabudowy dla inwestycji produkcyjnych, lokalizowanych
na terenach przeznaczonych na ten cel w nieobowiązującym już planie.
Wg stanu na koniec grudnia 2004 r. na terenie Częstochowy obowiązuje 7 miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, które obejmują łącznie powierzchnię około 195
ha (stanowi to około 1,2% powierzchni całego miasta).
W trakcie sporządzania znajduje się 13 miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego. Obejmują one obszar około 325 ha (stanowi to około 2% całkowitej
powierzchni miasta).
3.3. ZASOBY MIESZKANIOWE
Liczba mieszkań w Częstochowie na koniec roku 2003 wynosiła wg GUS 93812. W tej
liczbie mieszczą się zarówno zasoby zamieszkane, jak i niezamieszkane.
Dane o mieszkaniach niezamieszkanych zostały zebrane w trakcie Narodowego Spisu
Powszechnego. Wg tego źródła, w roku 2002 w ogólnej liczbie 93357 mieszań, było 4577
mieszkań niezamieszkanych (ok. 5% całego zasobu), z tego 714 opuszczonych,
przeznaczonych do rozbiórki. 87% opuszczonych mieszkań było własnością prywatną, 54
mieszkania (ok. 7%) należały do gminy, pozostałe stanowiły własność innych podmiotów.
Spośród wolnych mieszkań przeznaczonych do zamieszkania, których było 3 854, ok. 1 500
znajduje się w budynkach wybudowanych przed 1939 r.
Tab. 33 Mieszkania według stanu wykorzystania i własności
ogółem
zamieszkane stale niezamieszkane
liczba %
ogółem razem
przeznaczone
do
stałego
zamieszkania
%
ogółem
przeznaczone
do
rozbiórki
%
ogółem
OGÓŁEM 93357 87589 93,8% 4568 3854 4,1% 714 0,8%
z tego stanowiące własność :
Osób fizycznych 35852 31824 36,3% 3306 2686 69,7% 620 86,8%
Spółdzielni
mieszkaniowych 43035 41820 47,7% 866 843 21,9% 23 3,2%
Gminy 11798 11457 13,1% 256 202 5,2% 54 7,6%
Skarbu Państwa 454 444 0,5% 8 5 0,1% 3 0,4%
Zakładów pracy 1218 1108 1,3% 85 81 2,1% 4 0,6%
Pozostałych
podmiotów 1000 936 1,1% 47 37 1,0% 10 1,4%
źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002
Według spisu powszechnego w 2002 roku, zasoby zamieszkane wynosiły 88 148 mieszkań
(z tego 559 stanowiły mieszkania przeznaczone do czasowego lub sezonowego
zamieszkania, a 87589 - mieszkania zamieszkane stale).
- 39 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Przeciętna liczba izb w jednym mieszkaniu wynosi w Częstochowie 3,28, a przeciętna
powierzchnia użytkowa:
– 1 mieszkania : 58,9 m2 (woj. śląskie - 65,7 m2, miasta - 60,5 m2)
– przypadająca na 1 osobę : 20,8 m2 (woj. śląskie - 23,1 m2, miasta - 22,1 m2).
W strukturze zasobów wg wielkości największą grupę stanowią mieszkania o powierzchni
40-49 m2 oraz 50-59 m2 (stanowią odpowiednio - 23% i 22% zasobów zamieszkanych).
Spółdzielnie mieszkaniowe posiadają około 48% ogólnej liczby mieszkań w Częstochowie,
ponad 36% należy do osób fizycznych, a 12,6% stanowi zasoby komunalne (w całym
województwie śląskim mieszkania komunalne stanowią przeciętnie 13,6%, w miastach -
16,21%).
Wg danych NSP 2002 w budynkach najstarszych, wybudowanych przed 1918 rokiem
skupia się 6,5% powierzchni mieszkań w Częstochowie (są to 7083 mieszkania
zamieszkane i 824 mieszkania niezamieszkane). Około 8% powierzchni mieszkań znajduje
się w budynkach zbudowanych w okresie międzywojennym (1918 – 1944); mieszkań
takich jest 7713, w tym 664 niezamieszkane. Najwięcej zasobów mieszkaniowych, bo około
70% mieści się w budynkach wybudowanych w okresie powojennym (1945 – 1988).
Mieszkania w najnowszym budownictwie (od 1989 r.) stanowią około 15% powierzchni
ogólnej mieszkań w mieście.
Tab. 34 Stan wyposażenia mieszkań zamieszkanych w media
mieszkania wyposażone w: liczba mieszkań
% ogółu mieszkań w
mieście
wodociąg 86723 98,00%
w tym: z sieci 85880 97,00%
lokalny 843 0,96%
ustęp spłukiwany 83946 95,00%
w tym: do sieci 76562 87,00%
do urządzenia
lokalnego 7384 8,40%
łazienkę 81991 93,01%
ciepłą wodę bieżącą 79051 89,68%
w tym ogrzewaną: poza mieszkaniem 9995 11,34%
w mieszkaniu 69056 78,34%
gaz 80191 90,97%
w tym: z sieci 65224 73,99%
z butli 14967 16,98%
centralne ogrzewanie 73670 83,58%
w tym: zbiorowe 54504 61,83%
indywidualne 19166 21,74%
źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002
Zasoby substandardowe
Wg NSP 2002, 5300 zamieszkanych mieszkań ma powierzchnię mniejszą od 30 m2 (z tego
1012 należy do gminy, 2343 do osób fizycznych, pozostałe - do spółdzielni mieszkaniowych
i innych podmiotów). 3774 spośród zamieszkanych mieszkań stanowiły lokale 1-izbowe
(bez wydzielonej kuchni); z tego 623 nie miały wodociągu sieciowego, a 1339 - ustępu
spłukiwanego.
- 40 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Komunalny zasób mieszkaniowy
Wg Wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Częstochowa
na lata 2005 – 2010, w dniu 30 sierpnia 2004 r. mieszkaniowy zasób Gminy Częstochowa
tworzyło 11188 lokali mieszkalnych, znajdujących się w 246 budynkach stanowiących
100% własność gminy oraz w 362 budynkach wspólnot mieszkaniowych. Przeciętna
wielkość mieszkania w zasobach komunalnych wynosi 45 m2 .
Gmina Częstochowa posiadała 384 lokale socjalne, natomiast zapotrzebowanie jest prawie
trzykrotnie wyższe.
W latach 2005–2010 nie przewiduje się znacznej zmiany wielkości zasobów Gminy
Częstochowa. Do 2011 roku będzie oddanych 416 mieszkań. Z analizy stanu technicznego
zasobów wynika, że w okresie 6 lat należy wyburzyć 46 budynków mieszkalnych o łącznej
liczbie 405 lokali mieszkalnych. Zakłada się, iż w miejsce obiektów o złym stanie
technicznym, przeznaczonych do rozbiórki, jak również nieruchomości zwróconych
właścicielom oraz mieszkań sprzedanych, w celu utrzymania ilości mieszkań komunalnych
na obecnym poziomie pozyskiwane będą nowe lokale, poprzez: budowę nowych budynków
komunalnych, adaptację obiektów hotelowych, internatów, obiektów poprzemysłowych
na cele mieszkaniowe, zakup budynków.
Pozyskiwanie lokali socjalnych będzie prowadzone w wyniku:
– przekształcania lokali komunalnych o obniżonym standardzie,
– adaptacji na lokale socjalne budynków i lokali niemieszkalnych,
– budowy budynków o obniżonym standardzie przy udziale środków zewnętrznych.
Potrzeby remontowe w pozostałych zasobach są bardzo duże, co wynika z ich wieku - tylko
7% budynków powstało po roku 1970, 34% - przed rokiem 1950, a 41% w latach 1950 -
1960. 24 budynki wymagają natychmiastowych remontów o charakterze
zabezpieczającym.
Wiele budynków wymaga remontów kapitalnych, dociepleń, kompleksowej wymiany
instalacji i stolarki otworowej. 283 budynków ogrzewanych jest piecami, w tym znaczna
część - na węgiel.
Zestawienie potrzeb remontowych i modernizacyjnych na lata 2005– 2010 zamyka się
kwotą ok. 69 mln zł (poziom cen 2004 r.). Łączna wysokość potrzebnych nakładów wynosi
ok. 230 mln zł.
Zarządzanie miejskim zasobem powierzono Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej ”TBS” Sp.
z o.o., której 100% udziałów posiada Gmina Częstochowa. Zakresem działania ZGM „TBS”
Sp. z o.o. jest sprawowanie zwykłego zarządu budynkami i lokalami stanowiącymi mienie
komunalne gminy. Obecnie Spółka sprawuje zarząd budynkami stanowiącymi:
– mienie komunalne gminy
– własność Skarbu Państwa – administrowanie powierzone w drodze przetargu
– własność osób fizycznych nieznanych z miejsca pobytu
– współwłasność osób fizycznych i gminy ( Wspólnoty Mieszkaniowe - 365 budynków) oraz
budynkami pozostającymi w administracji zleconej przez osoby prawne lub fizyczne.
Decyzje w sprawach wykraczających poza zakres czynności zwykłego zarządu, dotyczące
między innymi własności, inwestycji, dysponowania zasobem mieszkaniowym pozostają
w kompetencji gminy.
- 41 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
3.4. UKŁAD KOMUNIKACYJNY
Częstochowa jest ważnym węzłem komunikacji drogowej.
Miasto leży na trasie jedenastu dróg rangi regionalnej i krajowej, w tym drogi krajowej nr 1
(DK-1) łączącej Gdańsk, Warszawę, Łódź ze Śląskiem. Przez Częstochowę przebiegać
będzie projektowana autostrada A1 łącząca Skandynawię z krajami południowej Europy.
Istniejący układ transportowy zapewnia bezpośrednie lub pośrednie połączenie
Częstochowy z wszystkimi ważniejszymi regionami i miastami w kraju oraz z przejściami
granicznymi. W pobliżu miasta znajduje się lotnisko Rudniki mogące obsługiwać loty
czarterowe. Najbliższe regionalne porty lotnicze to: Katowice-Pyrzowice (ok. 60 km od
Częstochowy) i Kraków-Balice (ok.150 km).
Łączna długość sieci dróg publicznych w Częstochowie to około 690 km. W tym około
50 km dróg krajowych, 21 km dróg wojewódzkich, 134 km dróg powiatowych oraz około
488 km dróg gminnych.
Rys. 4
Kategorie
dróg
publicznych
w
Częstochowie
Cały obszar Częstochowy oraz okolicznych gmin obsługiwany jest przez komunikację
publiczną autobusową i tramwajową. Organizacją tej komunikacji zajmuje się Miejskie
Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie.
- 42 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
W Częstochowie działa również zewnętrzna komunikacja autobusowa obsługująca linie
autobusowe lokalne i regionalne. Większość połączeń jest realizowanych przez PKS
Częstochowa.
Częstochowa jest ważnym węzłem kolejowym. Zbiega się tutaj 5 linii kolejowych
z kierunków: Warszawa (Koluszki), Katowic, Opola, Kielc, Siemkowic (odgałęzienie
magistrali węglowej Śląsk – Porty). Linie te są zelektryfikowane. W Częstochowie są dwie
stacje kolejowe i dwa dworce: Częstochowa Osobowa, Częstochowa Stradom oraz 5
przystanków: Aniołów, Gnaszyn, Raków, Mirów i Rząsawa. Linia kolejowa relacji Warszawa
– Katowice, przebiegająca przez Częstochowę, objęta jest międzynarodową umową AGTC.
3.5. DZIEDZICTWO KULTUROWE I OCHRONA ZABYTKÓW
Obecnie na terenie Częstochowy obowiązują następujące formy ochrony zabytków:
– pomnik historii,
– zabytki wpisane do rejestru, wśród których znajdują się układy urbanistyczne oraz
pojedyncze obiekty.
Pomnik historii
W Częstochowie zabytkiem objętym szczególną ochroną jest Zespół Klasztoru o.o. Paulinów
na Jasnej Górze wraz z parkami 3 Maja oraz S. Staszica.
Został uznany zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r.
za pomnik historii, w celu zachowania, ze względu na historyczne, artystyczne
i autentyczne wartości zespołu, a także jego wartości społeczne, kulturowe i narodowe -
Jasnej Góry jako duchowej stolicy Narodu oraz polskiego i światowego centrum
pielgrzymkowego, funkcjonującego nieprzerwanie od sześciu stuleci.
W planie zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego Zespół Klasztoru
o.o. Paulinów na Jasnej Górze proponowany jest do wpisu na listę światowego dziedzictwa
kultury UNESCO.
Zabytki wpisane do rejestru zabytków
Na terenie miasta ochronie prawnej poprzez wpis do rejestru zabytków, zgodnie z art.
7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i o opiece nad zabytkami podlega
6 obszarów (zespół klasztorny o.o. Paulinów na Jasnej Górze, układy urbanistyczne
w rejonie Starego Miasta i Rynku Wieluńskiego, 3 historyczne cmentarze: św. Rocha, Kule
i żydowski).
Tab. 35 Tereny wpisane do rejestru zabytków
l.p NAZWA OBIEKTU nr rejestru powierzchnia
1 układ urbanistyczny - rejon Starego Miasta 39/78 ok. 13 ha
2 układ urbanistyczny - rejon Rynku Wieluńskiego 39/78 ok. 19 ha
3 Zespół klasztorny o.o. Paulinów 12/78 ok. 13,5 ha
4 cmentarz katolicki parafii św. Krzyża, ul. św. Rocha 414/87 ok. 7 ha
5 cmentarz katolicki „Kule” parafii św. Zygmunta 415/87 ok. 14 ha
6 cmentarz żydowski, ul. Złota 397/86 ok. 6 ha
- 43 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
W trakcie przygotowania do wpisu do rejestru znajduje się układ urbanistyczny,
obejmujący Aleje Najświętszej Maryi Panny wraz z placami Biegańskiego i Daszyńskiego
oraz teren dawnej lokomotywowni (Aleja Wolności).
Oprócz wymienionych terenów do rejestru zabytków wpisanych jest 140 obiektów lub
zespołów budowlanych, w zdecydowanej większości położonych na obszarze Śródmieścia,
Starego Miasta oraz dzielnic Częstochówka-Parkitka i Podjasnogórska. Łączna powierzchnia
nieruchomości, na których zlokalizowane są te obiekty wynosi ok. 28 ha.
Lokalizację zabytkowych układów urbanistycznych i pozostałych nieruchomości, w obrębie
których znajdują się obiekty wpisane do rejestru zabytków przedstawia załączona mapa.
Ewidencja zabytków
W Częstochowie nie została dotychczas założona ewidencja zabytków, o której mowa w art.
21 ustawy o ochronie zabytków i o opiece nad zabytkami. W związku z tym, nie
sporządzono jeszcze gminnego programu opieki nad zabytkami.
Inne zabytki nieruchome
Oprócz obiektów i terenów wpisanych do rejestru zabytków na terenie Częstochowy istnieją
inne zabytki nieruchome posiadające wartości historyczne i kulturowe.
Jest to grupa 158 obiektów i zespołów budowlanych, posiadających walory architektoniczne
i historyczne. Należą do nich między innymi zabytki architektury przemysłowej:
– Zespół budynków produkcyjnych Browaru Częstochowskiego przy ul. Ogrodowej
(budynek słodowni i maszynowni wpisany do rejestru zabytków).
– Zespół budynków dawnej fabryki "Union Textile" - obecnie Przędzalni Czesankowej
„Elanex”: pałacyk Mottego, budynek przedszkola - obecnie noclegownia, hale
fabryczne, osiedle domów robotniczych – ul. Krakowska 80 (blok nr 4, 7, 8 - dawne
stajnie, 10, 14.
– Zespół budynków mieszkalnych Przędzalni Czesankowej „Wełnopol” - dawniej fabryka
d."Peltzer i synowie": blok nr I, II, III, IV, V, VI, VIII, IX, X, budynek pracowniczy
„Wełnopolu”, budynek administracyjny zakładu
oraz tworzący z nim jeden kompleks przestrzenny
– zespół budynków Zakładów Przemysłu Lniarskiego „Stradom”: dawny budynek
dyrekcji, budynek administracyjny - obecnie przychodnia zdrowia, zespół budynków
produkcyjnych: dawna przędzalnia juty, turbinownia, iglarnia, warsztaty mechaniczne,
wieża ciśnień.
– Zespół budynków Fabryki Włókienniczej „Częstochowianka”: budynki produkcyjne przy
ul. Rejtana (budynki przędzalni, kotłowni i turbinowni, budynki dawnej cewiarni),
budynek administracyjny, budynek mieszkalny – willa, zespół budynków mieszkalnych,
urzędniczych i robotniczych przy ul. Bardowskiego 21 (blok ABCD).
– Zespół budynków mieszkałnych Huty Hantkego, w tym: Pałacyk Hantkego przy
ul. Łukasińskiego (wpisany do rejestru zabytków), dom dyrektora huty - obecnie
żłobek, domy inżynierów - ul. Okrzei 47, Limanowskiego 76, 78, 80, 82,
ul. Łukasińskiego 67, budynki majstrów - ul. Łukasińskiego 63, 63A, 65, 65A, 67A,
domy robotników - ul. Limanowskiego 47 (3 bloki), 48 (3 bloki), 49 (3 bloki),
pozostałości parku - położone w centrum dzielnicy Raków.
Tereny, w obrębie których zlokalizowane są zabytki nieruchome nie wpisane do rejestru
zabytków przedstawia załączona mapa.
Na terenie Częstochowy występują również ruchome zabytki przemysłowe – maszyny,
urządzenia, budowle. Wartości te one narażone na najszybsze niszczenie, ponieważ nie
zostały zinwentaryzowane.
- 44 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Strefy ochrony konserwatorskiej
W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego z 1994 r. zawarte były zalecenia
i postulaty konserwatorskie odniesione do stref ochrony konserwatorskiej ("A", "B", "E",
"K", "W", OW"). W związku z utratą mocy prawnej tego planu ustalenia te wygasły
i aktualnie na terenie Częstochowy nie ma zabytków chronionych na podstawie
miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
3.6. UWARUNKOWANIA OCHRONY ŚRODOWISKA
Częstochowa leży pomiędzy dwoma istotnymi przyrodniczo obszarami: Jurą Krakowsko-
Częstochowską (obszar węzłowy sieci ECONET o znaczeniu międzynarodowym) oraz
kompleksem lasów położonych na zachód od miasta (obszar węzłowy sieci ECONET
o znaczeniu krajowym).
W granicach miasta występują obszary i obiekty przyrodnicze objęte ochroną.
Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych - granice miasta obejmują tylko niewielki
skrawek (około 87 ha) wchodzącego w skład ZJPK Parku Orlich Gniazd. Większą
powierzchnię obejmuje otulina Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych.
W mieście ochroną objętych jest 11 drzew – pomników przyrody. Zlokalizowane są one
w większości na terenie Parków Podjasnogórskich.
Na terenie Częstochowy nie występują tereny zdegradowane na skutek klęsk żywiołowych
oraz ruchów masowych; nie stwierdzono również występowania naturalnych zagrożeń
geologicznych. W granicach Częstochowy nie ma ustanowionych obszarów ograniczonego
użytkowania ze względu na występowanie uciążliwości dla środowiska, o których mowa
w art. 135 ustawy Prawo ochrony środowiska. W granicach miasta występują następujące
rodzaje terenów zdegradowanych w wyniku działalności człowieka:
– tereny historycznej eksploatacji rud,
– wyrobiska poeksploatacyjne,
– hałdy.
Źródłem zagrożeń środowiska naturalnego w Częstochowie są głównie działające tutaj
zakłady przemysłowe.
Główne substancje zanieczyszczające powietrze to pył, tlenek węgla i azotu oraz
węglowodory. Źródłami zanieczyszczenia są zakłady przemysłowe, osiedlowe kotłownie,
transport, zanieczyszczenia napływające z rejonów Śląska i Opola.
Źródłami wody pitnej dla mieszkańców miasta są zbiorniki wód podziemnych Ze względu
na brak naturalnej izolacji geologicznej, zanieczyszczenia z powierzchni ziemi mogą łatwo
przenikać do wód podziemnych. Źródłami zanieczyszczeń wód podziemnych są hałdy
poprodukcyjne, wody Warty, nawozy i środki ochrony roślin, opady atmosferyczne,
nielegalne wysypiska odpadów. Wody powierzchniowe na terenie miast są pozaklasowe
z uwagi na wysoką zawartość związków azotu i bakterii Coli.
Dużym problemem miasta jest hałas, który jest wynikiem przede wszystkim wzmożonego
ruchu drogowego. Na terenia miasta przekracza wartości dopuszczalne.
Gleby na terenie miasta generalnie spełniają wymogi normowe, zdarzają się jednak
obszary o podwyższonej zawartości zanieczyszczeń. Wyraźnie wyższe poziomy
zanieczyszczeń metalami ciężkimi stwierdzono w sąsiedztwie Huty Częstochowa.
Potencjalnym źródłem zagrożenia dla środowiska może być transport drogowy i kolejowy
materiałów niebezpiecznych.
Na terenie miasta istnieje jedno czynne składowisko odpadów przemysłowych,
zlokalizowane w sąsiedztwie Zakładu Elektroenergetycznego H. Cz. „Elsen".
- 45 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Odpady komunalne z terenu Częstochowy w całości są przewożone na składowisko
zlokalizowane w Sobuczynie, na terenie sąsiedniej gminy Poczesna. Właścicielem tego
składowiska jest Gmina Miasto Częstochowa. Aktualnie na terenie miasta nie funkcjonuje
zintegrowany system gospodarki odpadami komunalnymi. Wywóz odpadów stałych
i płynnych dla mieszkańców miasta i niektórych podmiotów gospodarczych świadczą firmy
prywatne. Selektywna zbiórka odpadów prowadzona jest w bardzo ograniczonym zakresie.
3.6. WŁASNOŚĆ GRUNTÓW I BUDYNKÓW
Liczba działek w Częstochowie wynosi ok. 65,5 tys., średnia powierzchnia działki – ok.
1600 m2. Struktura własności gruntów cechuje się niewielkim udziałem mienia
komunalnego.
Grunty komunalne są w większości nieatrakcyjne z inwestycyjnego punktu widzenia –
rozproszone, w większości pod urządzeniami infrastruktury technicznej, terenami zieleni
itp.
Tab. 36 Struktura władania gruntami (stan na 2003 r.)
liczba
działek
łączna
powierzchnia
(w ha)
Grunty Gminy Miasta Częstochowy 10493 2239
Własność 6083 1177
W użytkowaniu wieczystym osób fizycznych 1804 86
W użytkowaniu wieczystym osób prawnych 1428 642
Spółdzielnie mieszkaniowe 633 237
Inne osoby prawne 795 405
W użytkowaniu 129 31
W trwałym zarządzie 706 263
szkoły, przedszkola 86 54
drogi 547 155
inne podmioty 73 54
W dzierżawie (powyżej 3 lat) 18 6
W administracji budownictwa komunalnego i TBS 325 34
Grunty Miasta Częstochowy na prawach powiatu 31 11
Grunty Skarbu Państwa 7807 3369
Własność 2827 1309
W użytkowaniu wieczystym Gminy Miasta Częstochowy 22 8
W użytkowaniu wieczystym osób fizycznych 523 102
W użytkowaniu wieczystym osób prawnych 1198 1019
Uczelnie wyższe 43 23
W trwałym zarządzie 38 27
W dzierżawie (powyżej 3 lat) 1 0.1
W użytkowaniu 627 171
Władanie, współwładanie 2528 710
Grunty Samorządu Województwa Śląskiego 38 17
Grunty kościołów i związków wyznaniowych 319 143
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Wydziału Geodezji Urzędu Miasta Częstochowy
- 46 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
3.7. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA
Zaopatrzenie w wodę
Komunalnymi sieciami i urządzeniami wodociągowymi na terenie miasta zarządza
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Okręgu Częstochowskiego.
Zasilanie miasta w wodę pitną i przeznaczoną do celów produkcyjnych następuje z ujęć
lokalnych oraz wodociągów magistralnych.
Wodę do celów technologicznych pobierają Huta Częstochowa S.A. około 6 300 m3/d
z rzeki Warty, oraz "Stradom S.A." i "Elanex S.A" - około 270 m3/d z rzeki Stradomka.
Odprowadzenie ścieków
Komunalnymi sieciami i urządzeniami kanalizacyjnymi na terenie miasta zarządza
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Okręgu Częstochowskiego.
System kanalizacyjny obejmuje ok. 80% terenów zainwestowanych z pozostałych ścieki są
po części odprowadzane do osadników przydomowych i wywożone. Miasto realizuje
program ISPA, dzięki któremu powstanie nowych 81 km kanalizacji sanitarnej i 21
przepompowni. W 2007 roku 100% zabudowy zostanie objęte kanalizacją. 100%
istniejącej kanalizacji posiada charakter rozdzielczy w większości grawitacyjny i zbiera
ścieki w ramach czterech zlewni: oczyszczalni Warta, oczyszczalni Dźbów, oczyszczalni
Blachownia i oczyszczalni przemysłowej huty Częstochowa. Na części obszaru
uwarunkowania fizjograficzne wymuszają realizację pompowni i odcinków kolektorów
tłocznych.
Odprowadzenie wód opadowych i roztopowych
Sieciami i urządzeniami do odprowadzania i podczyszczania wód opadowych i roztopowych
na terenie miasta zarządza Miejski Zarząd Dróg.
Najpełniejszym systemem odprowadzania wód opadowych i roztopowych charakteryzuje
się zlewnia rzeki Warty obejmująca Kucelin, Dąbie, Zawodzie, Stare Miasto, Osiedle Północ
i Wyczerpy Dolne.
Nieco gorszy poziom panuje w obrębie zlewni rzeki Stradomki obsługującej Zacisze,
Stradom i południową część Śródmieścia, oraz za pośrednictwem dopływów Lisiniec i Liszkę
Górną do wododziału biegnącego w rejonie ulicy Legnickiej, a także zlewni rzeki Konopka
obejmującej w części Kuźnicę Pierwszą, Sabinów, Wrzosowiak, Błeszno i Raków.
Energetyka cieplna
Na terenie Częstochowy według stanu na koniec roku 2004, istnieją poniższe źródła ciepła:
– ciepłownie pracujące na potrzeby miejskiego systemu ciepłowniczego,
– cztery wyspowe systemy ciepłownicze eksploatowane przez Fortum Częstochowa SA,
– kotłownie lokalne Fortum Częstochowa SA,
– kotłownie lokalne innych właścicieli
– szereg kotłowni lokalnych i indywidualnych o mocy poniżej 100 kW
– indywidualne ogrzewania piecowe.
- 47 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Głównym dystrybutorem ciepła jest przedsiębiorstwo Fortum Częstochowa S.A., które
powstało w grudniu 2004 r. w miejsce PESC Częstochowa S.A.
Układ sieci magistralnych łączących poszczególne źródła ciepła, pozwala na awaryjne
zasilanie pewnych rejonów miasta z różnych źródeł w ramach przepustowości
hydraulicznych sieci i mocy możliwej do wprowadzenia w sieć.
Zakład Energetyczny Huty Częstochowa ELSEN posiada na terenie byłej huty Częstochowa
sieci parowe o średnicach 150mm do 250mm o długości około 5 km, oraz wodne
o średnicach 100 mm do 350 mm i długości 10km. Stan sieci jest dobry i zapewnia wysoką
niezawodność dostaw.
Zaopatrzenie w gaz
Częstochowa, według stanu na rok 2003-2004, korzysta z gazu ziemnego wysokometanowego
GZ-50, rozprowadzanego przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. Regionalny
Oddział Przesyłu w Świerklanach (PGNiG ROP Świerklany).
Częstochowa posiada tzw. stary system gazowy, zasilany pierwotnie gazem koksowniczym
z huty. Obejmuje on przeważającą część obszaru miasta i praktycznie wszystkie możliwe
do podłączenia budynki. Cechy charakterystyczne to silnie rozbudowany system niskiego
ciśnienia z występowaniem rur o znacznych średnicach do DN 500mm.
Na terenie miasta występuje jeden węzeł Częstochowa o przepustowości 120 tys. m3/h oraz
6 stacji redukcyjno - pomiarowych I stopnia (Błeszno, Rolnicza, oś. Północ, Zarankiewicza,
Rozdolna, i Jaskrów) o przepustowościach od 3 do 15 tys. m3/h.
W trakcie przygotowania znajduje się inwestycja PGNiG polegająca na budowie gazociągu
wysokoprężnego Lubliniec - Częstochowa, który zabezpieczy perspektywiczne
zapotrzebowanie na gaz dla miasta.
Zaopatrzenie w energię elektryczną
Źródłem energii elektrycznej dla miasta są linie wysokiego napięcia krajowego systemu
energetycznego zasilające główne punkty zasilania (GPZ), przetwarzające energię
elektryczną na napięcia średnie (SN). Na terenie miasta występuje jedno miejscowe źródło
EC-1 w Zakładzie Elektroenergetycznym Huty Częstochowa Elsen, wytwarzające energię
elektryczną na potrzeby podmiotów gospodarczych zlokalizowanych na terenie byłej huty,
oraz na potrzeby terenów bezpośrednio przylegających.
W roku 2003 energia elektryczna była dostarczana do 110 303 odbiorców, przy zużyciu
904.1 Gwh. Od 1 lipca 2004 r. dostawcą energii jest Enion S.A. Oddział w Częstochowie
Zakład Energetyczny Częstochowa.
3.8. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
Obszar RM 1 - Śródmieście:
– Niska atrakcyjność i zły stan techniczny głównych przestrzeni publicznych miasta, brak
infrastruktury do obsługi imprez społeczno-kulturalnych.
– Pogłębiająca się dekapitalizacja zabudowy mieszkaniowej.
– Wysoki udział zasobów mieszkaniowych w strefach objętych rygorami konserwatorskimi,
podnoszącymi koszty remontów, przy postępującej degradacji społecznej i technicznej
tych obszarów.
– Rosnące zagrożenie przestępczością i narastające zjawiska patologii społecznej,
- 48 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
obniżające atrakcyjność obszaru dla inwestorów (zwłaszcza rejon Starego Miasta).
– Osłabienie rozwoju gospodarczego.
– Obiekty dysharmonijne, szpecące w historycznych układach urbanistycznych.
– Niski udział własności komunalnej, praktycznie uniemożliwiający podejmowanie
systemowej rehabilitacji zabudowy.
– Zły stan techniczny dróg i niedostosowanie do intensywnego ruchu pielgrzymkowego.
– Brak zróżnicowanej pod względem standardu bazy turystycznej, w tym atrakcyjnych,
unikalnych obiektów - magnesów, spełniających potrzeby wymagających turystów.
– Zespoły zabudowy o ograniczonej dostępności komunikacyjnej, blokującej możliwość
bardziej intensywnego użytkowania.
– Niedostatek miejsc do parkowania.
– Ogrzewanie piecowe lub z lokalnych kotłowni opalanych paliwem stałym, powodujące
znaczne zanieczyszczenie powietrza.
Obszar RM 2 - Raków - Ostatni Grosz:
– Nagromadzenie patologii społecznych i rosnąca przestępczość, obniżające atrakcyjność
obszaru jako miejsca zamieszkania i podejmowania działalności gospodarczej.
– Dekapitalizacja infrastruktury społecznej i technicznej.
– Zaniedbane lokalne przestrzenie publiczne; brak prawidłowo ukształtowanych centrów
lokalnych mogących służyć integracji lokalnej społeczności.
– Niewystarczająca infrastruktura sportowo-rekreacyjna i kulturalna - brak możliwości
spędzania wolnego czasu dla dzieci i młodzieży.
– Niski status ekonomiczny mieszkańców, powodujący spadek opłacalności i likwidację
działalności handlowych i usługowych.
– Zły stan techniczny zasobów mieszkaniowych.
Obszar RP 1 - Papiernia - Warta:
– Niezagospodarowany teren poprzemysłowy w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Miasta,
negatywnie wpływający na wizerunek tej części miasta
– Prywatna własność terenu, ograniczająca możliwości oddziaływania Gminy na kierunki
zagospodarowania.
– Brak planu miejscowego, potencjalnie umożliwiający zagospodarowanie obszaru
o konfliktowym, uciążliwym, niefunkcjonalnym charakterze i nieestetycznym wyglądzie.
Obszar RP 2 - Wełnopol - Elanex:
– Rozległe, nieefektywnie wykorzystane tereny zdegradowanej zabudowy poprzemysłowej
wraz z towarzyszącą zabudową mieszkaniową.
– Obiekty architektury przemysłowej posiadające wartość zabytkową, nie posiadające
skutecznej ochrony prawnej.
– Złożony stan prawny (obciążenie nieruchomości wierzytelnościami), uniemożliwiające
Gminie skuteczny wpływ na przekształcenia zagospodarowania.
- 49 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– Zagrożenie chaotycznymi przekształceniami struktury przestrzennej w wyniku podziałów
geodezyjnych dokonywanych w związku ze sprzedażą majątku przez likwidatora.
– Brak planu miejscowego, potencjalnie umożliwiający zagospodarowanie obszaru
o konfliktowym, uciążliwym, niefunkcjonalnym charakterze i nieestetycznym wyglądzie.
Obszar RP 3 - rejon Częstochowskiego Parku Przemysłowego:
– Niewystarczająca infrastruktura drogowa i techniczna.
– Nie uregulowana sytuacja własnościowa części obszarów.
Obszar RP 4 - Złota Góra :
– Złożona struktura własnościowa.
– Rozległość obszaru, wymagająca wysokich nakładów inwestycyjnych
na zagospodarowanie.
– Brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, niezbędnego do zmiany
dotychczasowego przeznaczenia przemysłowego na cele rekreacji i sportu.
Obszar RP 5 - rejon stawów "Bałtyk" - "Adriatyk" :
– Teren spontanicznie wykorzystywany jako dzikie kąpielisko, stanowi zagrożenie
bezpieczeństwa (liczne wypadki)
– Nieefektywnie wykorzystany grunt komunalny, nie spełniający swojej potencjalnej
funkcji społecznej (rekreacja i wypoczynek) i nie kreujący dochodów
– Teren byłej cegielni "Anna" ma możliwość rekreacyjnego wykorzystania, ale wymaga
rekultywacji
– Niewystarczająca infrastruktura komunalna.
- 50 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
4. Podsumowanie.
Wskazanie terenów wymagających rewitalizacji
Na terenie Częstochowy od kilkunastu lat utrzymuje się spadkowa tendencja zatrudnienia
w przemyśle. Ograniczenie liczby miejsc pracy w tym sektorze jest w pewnym stopniu
łagodzone wzrostem zatrudnienia w usługach publicznych i rynkowych, ale nie wystarcza do
zaspokojenia potrzeb rynku pracy.
W konsekwencji utrzymuje się wysoki poziom bezrobocia, które nabiera trwałego charakteru
w odniesieniu do określonych grup społecznych, przede wszystkim ludzi młodych, o niskich
kwalifikacjach zawodowych oraz osób wcześniej zatrudnionych w przemyśle i budownictwie,
w znacznej części będących już w tzw. wieku produkcyjnym niemobilnym, czyli powyżej 45
roku życia.
Wysokie bezrobocie skutkuje ubożeniem szerokich grup społecznych i narastaniem zjawisk
kryzysowych i patologicznych. Do najbardziej rozpowszechnionych należą: alkoholizm i różne
formy dysfunkcji społecznych mających źródło w tej chorobie, przede wszystkim przemoc
w rodzinie oraz brak należytej opieki nad dziećmi i młodzieżą. Według opinii Policji, ostatnie
lata to także okres gwałtownego narastania problemu narkomanii wśród młodzieży.
Obszarami o szczególnym nasileniu tych zjawisk są :
- obszar Śródmieścia i Starego Miasta,
- obszar dzielnic Raków - Ostatni Grosz.
W wymienionych rejonach miasta występuje podwyższone natężenie zdarzeń kryminalnych.
Są to przede wszystkim kradzieże, włamania, rozboje.
Obszary dotknięte zjawiskami kryzysowymi to zarazem dzielnice z wysokim udziałem osób
w starszym wieku, których w szczególny sposób dotyczą problemy ubóstwa, chorób,
niepełnosprawności. Trudna sytuacja ekonomiczna i życiowa znacznej części społeczeństwa
oraz wysokie natężenie zjawisk patologicznych znajdują odzwierciedlenie w degradacji
substancji mieszkaniowej oraz lokalnej infrastruktury społecznej i technicznej. To z kolei
podnosi koszty utrzymania zasobów przez wszystkich zarządców oraz obniża atrakcyjność
miasta dla potencjalnych inwestorów oraz turystów.
W wyniku przeprowadzonych analiz wyznaczono obszary wymagające interwencji w celu
pokonania kryzysowych sytuacji społecznych oraz pobudzenia rozwoju gospodarczego,
poprzez realizację programu rewitalizacji. Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miasta
Częstochowy powinna zmierzać jednocześnie w następujących kierunkach:
• Aktywizacja obszarów, które mają potencjał zwiększenia liczby miejsc pracy
w usługach. Za taki obszar uznano Śródmieście, rejon Starego Miasta oraz rejon
otoczenia Klasztoru na Jasnej Górze, ze względu na żywą funkcję pielgrzymkową miasta.
• Powstrzymanie degradacji społecznej obszarów dotkniętych skutkami
restrukturyzacji przemysłu, interwencji takiej wymaga szczególnie obszar dzielnic
Raków i Ostatni Grosz, a także rejon Starego Miasta,
• Ponowne zagospodarowanie zdegradowanych i nieefektywnie wykorzystanych
terenów poprzemysłowych:
• w rejonie Huty Częstochowa - w odniesieniu do terenów zwolnionych w wyniku
restrukturyzacji huty,
• w rejonie Złotej Góry (dawne kamieniołomy) oraz stawów "Bałtyk" - "Adriatyk"
(dawne wyrobiska surowców ceramicznych).
• dawnych fabryk włókiennicznych Wełnopol, Stradom, Elanex.
Wybrane obszary opisane są w punkcie 2 rozdziału III.
- 51 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
II. POWIĄZANIE ZE STRATEGICZNYMI
DOKUMENTAMI DOTYCZĄCYMI ROZWOJU
MIASTA I REGIONU
1. STRATEGICZNE DOKUMENTY DOTYCZĄCE ROZWOJU
PRZESTRZENNEGO, SPOŁECZNEGO I
GOSPODARCZEGO MIASTA.
Strategia Rozwoju Miasta
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 22 września 2003 r. Nr. 193/XVIII/2003)
Miejski Program Rewitalizacji wpisuje się w ustalenia Strategii w zakresie Priorytetu A (cel
strategiczny rozwoju miasta):
A. Przestrzeń miasta – kształtowanie ładu przestrzennego i funkcjonalnego
miasta.
Pośród kierunków działań i zadań służących osiągnięciu tego celu występuje kierunek
A.3.:
A.3. Rewitalizacja centrum miasta - ciągu Alei NMP i terenów przyległych - oraz
uporządkowanie i zagospodarowanie dzielnicowych stref mieszkaniowych.
W ramach tego kierunku występują następujące działania:
A.3.1. Opracowanie i wdrożenie programu rewitalizacji Śródmieścia, którego celem będzie
m.in.:
a. stworzenie wspólnej przestrzeni publicznej o wysokich walorach estetycznych
i funkcjonalnych - bezpiecznego i atrakcyjnego miejsca spotkań i reprezentacyjnej
wizytówki miasta,
b. ożywienie życia kulturalnego oraz ożywienie rynku usług handlowych, biznesowych
i gastronomicznych.
A.3.2. Rewitalizacja obszarów i rewaloryzacja obiektów cennych pod względem
historycznym i zabytkowym.
A.3.3. Poprawa estetyki obszarów zurbanizowanych, zwłaszcza starych zdegradowanych
dzielnic mieszkaniowych.
A.3.4. Opracowanie i wdrożenie programu remontów i renowacji istniejących zasobów
mieszkaniowych.
A.3.5. Wspieranie i realizacja budownictwa mieszkaniowego dostosowanego do
zróżnicowanych potrzeb i możliwości materialnych mieszkańców (budownictwo społeczne,
komunalne i socjalne).
A.3.6. Tworzenie i rozbudowa parków, terenów zielonych i miejsc rekreacyjnych
w dzielnicowych osiedlach mieszkaniowych.
Miejski Program Rewitalizacji, mając charakter zintegrowany wpisuje się również w inne
kierunki działań służące realizacji wszystkich strategicznych celów rozwoju miasta
przyjętych w Strategii:
- 52 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
B. Przedsiębiorczość - budowanie pozytywnego klimatu gospodarczego i inwestycyjnego
oraz stymulowanie rozwoju przedsiębiorczości tworzącej miejsca pracy.
C. Sfera społeczna miasta (edukacja, kultura, ochrona zdrowia, bezpieczeństwo
publiczne i pomoc społeczna) - rozwój potencjału intelektualnego i kapitału społecznego
miasta oraz wzrost poziomu i jakości życia mieszkańców.
D. Ład ekologiczny - harmonizowanie procesów rozwojowych miasta przy poszanowaniu
zasad ekorozwoju.
E. Wizerunek miasta - wzmacnianie roli i znaczenia Częstochowy jako silnego
gospodarczo, kulturalnie i naukowo ośrodka o znaczeniu krajowym oraz światowego
centrum kultu religijnego.
Wieloletni Plan Inwestycyjny dla miasta Częstochowy na lata 2005 - 2011
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 19 października 2004 r. Nr. 493/XXXVI/2004)
Dokument ten określa dwa programy dla działań podejmowanych w ramach rewitalizacji.
W ramach tych programów zostały określone źródła finansowania oraz wysokości
nakładów na realizację podejmowanych zadań na lata 2005 – 2011.
Tab. 37 Programy ujęte w WPI, dotyczące działań podejmowanych w ramach rewitalizacji
Nr.
tabel
i
Nazwa programu
Źródła
finansowania
Nakłady na
lata 2005-2011
w tys. zł
1 2 3 4
2 Inwestycje drogowe* Razem: w tym: 288 616
budżet miasta 177 376
środki
pomocowe i inne
111 240
4 Rewitalizacja śródmieścia, obiektów kultury i
dziedzictwa narodowego
Razem: w tym: 78 299
budżet miasta 46 915
środki
pomocowe i inne
31 384
6 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i
poprzemysłowych
Razem: w tym: 20 200
budżet miasta 5 350
środki
pomocowe i inne
14 850
* kwota dotycząca całego miasta
Inwestycje w ramach Miejskiego Programu Rewitalizacji są ujęte w WPI również w innych
programach. Wynika to ze zintegrowanego i przekrojowego charakteru MPR-u.
Wszystkie zadania przyjęte do realizacji w Miejskim Programie Rewitalizacji w najbliższym
okresie programowania (2005 – 2006) są ujęte w WPI i mają określone źródła
finansowania.
Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego
miasta Częstochowy
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 21 sierpnia 2000 r. Nr. 414/XXX/2000)
W ramach Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego przyjęto,
że wyznaczone kierunki zagospodarowania przestrzennego powinny uwzględniać
perspektywiczne spojrzenie na rozwój miasta poprzez:
- 53 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– Tworzenie warunków dla rozwoju wyrażającego się wzrostem zasobności miasta
i jego mieszkańców
• wyznaczenie obszarów przemysłowych do restrukturyzacji,
• wyznaczenia nowych lokalizacji zgrupowań i stref aktywności ekonomicznej
o zróżnicowanym charakterze,
• wyznaczenia strefy bezpośredniego oddziaływania Klasztoru Jasnogórskiego oraz
zasad jego obsługi szczególnie pod względem komunikacyjnym,
• określenia relacji programowo-przestrzennej strefy Klasztoru ze strukturą
miasta,
• wyznaczenia miejsc i rejonów lokalizacji programu opartego o zewnętrzne funkcje
miasta;
– Poprawę środowiska życia mieszkańców, wyrażającą się głównie poprzez poprawę
warunków mieszkaniowych, stanu środowiska przyrodniczego, dostępności
komunikacyjnej, funkcjonowania centrum miasta, ekspozycji szczególnych miejsc
tożsamości miasta
• wyznaczenia terenów mieszkaniowych do programów modernizacji,
humanizacji itp. form rehabilitacji układów istniejących,
• wyznaczenia nowych założeń strukturalnych miasta dotyczących zieleni i rejonów
rekreacyjnych,
• określenia przesłanek na rzecz rozbudowy centrum miasta,
• koncepcji określenia i zagospodarowania szczególnych miejsc tożsamości miasta;
– Podniesienie poziomu ładu przestrzennego wyrażającego się wyższymi standardami
zagospodarowania i funkcjonowania struktur miejskich i obsługi poprzez komunikację
i infrastrukturę komunalną także poprzez kształtowanie nowych założeń
wielkoprzestrzennych
• kształtowania standardów zagospodarowania odpowiednich dla realizacji funkcji
miejskich,
• poprawy funkcjonowania poszczególnych elementów struktury wewnętrznej miasta,
• modernizacji śródmieścia,
W Studium wyznaczono obszary o strategicznym znaczeniu dla rozwoju miasta:
• w centrum miasta: „obszar centrum do modernizacji” oraz „obszar ekspansji centrum
miasta”,
• wśród terenów przemysłowych: „obszary przemysłowe do modernizacji” oraz „obszary
przemysłowe do przebudowy”,
• w terenach mieszkaniowych wyznaczono grupę terenów działań związanych z poprawą
warunków zamieszkania: „modernizacja terenów mieszkaniowych” oraz „przebudowa
terenów mieszkaniowych”.
Aktualnie trwają pracę nad II Edycją Studium Uwarunkowań i Kierunków
Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Częstochowy, którego projekt uwzględnia
tematykę rewitalizacji, wskazując tereny przeznaczone do rehabilitacji i przekształceń.
Tereny te pokrywają się z terenami wskazanymi do rewitalizacji w Miejskim Programie
Rewitalizacji.
- 54 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Polityki dotyczące systemu transportowego miasta
Miejski Program Rewitalizacji jest zgodny z następującymi dokumentami strategicznymi
dotyczącymi systemu transportowego miasta:
Polityka transportowa dla miasta Częstochowy
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 5 lipca 2004 r. Nr. 449/XXXIII/2004)
Polityka ma na celu poprawę sprawności i bezpieczeństwa przemieszczania osób oraz
rzeczy, przy równoczesnym ograniczaniu uciążliwości transportu dla środowiska, a także
wskazanie rozwiązań, które zapewnią w przyszłości prawidłowe funkcjonowanie miasta.
Zintegrowany plan rozwoju transportu publicznego dla Miasta Częstochowy
na lata 2005 – 2008
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 28 lutego 2005 r. Nr. 568/XLI/2005)
Ma na celu wyznaczenie priorytetów oraz ustalenie zasad realizacji założeń Polityki
Transportowej, dla stworzenia sprawnego systemu transportowego miasta.
Zarówno Polityka transportowa dla miasta Częstochowy jak i Zintegrowany Plan Rozwoju
Transportu Publicznego dla miasta Częstochowy na lata 2005-2008 wykazują związek
z Miejskim Programem Rewitalizacji w obrębie uwolnienia centralnych obszarów miasta od
ruchu, którego bezpośrednim celem nie jest Śródmieście, oraz usprawnieniu ruchu na
obrzeżu Śródmieścia i w sąsiedztwie strefy związanej z Klasztorem Jasnogórskim, w tym
zwłaszcza w powiązaniu z programem rewitalizacji Alei Najświętszej Maryi Panny.
Program pomocy publicznej Gminy Miasta Częstochowy dla przedsiębiorców
„Inwestuj w Częstochowę”
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 15 marca 2004 r. Nr. 307/XXVIII/2004)
Jest to dokument operacyjny do Strategii Rozwoju Miasta.
Głównym celem programu jest zwiększenie liczby zatrudnionych mieszkańców
Częstochowy. Program adresowany jest do przedsiębiorców, którzy zamierzają stworzyć
nowe miejsca pracy na terenie miasta. Program przewiduje udzielanie zwolnień w podatku
od nieruchomości przedsiębiorcom, którzy prowadzą w granicach administracyjnych
Częstochowy nowe inwestycje, skutkujące tworzeniem nowych stanowisk pracy.
Program ten jest programem komplementarnym do Miejskiego Programu Rewitalizacji,
ponieważ działania na rzecz rozwoju gospodarczego na terenach rewitalizowanych służą
utrwalaniu efektów rewitalizacji.
Roczny program współpracy samorządu miasta Częstochowy z organizacjami
pozarządowymi na rok 2005 „PARTNERSTWO DLA CZĘSTOCHOWY”
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 26 listopada 2004 r. Nr. 534/XXXVII/2004)
Miejski Program Rewitalizacji wykazuje zbieżność z Programem Współpracy na poziomie
celów oraz kierunków działań oraz form współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Program Współpracy za swój cel generalny zakłada:
- skuteczne działania na rzecz poprawy jakości życia mieszkańców poprzez rozwijanie
współpracy samorządu miasta z organizacjami pozarządowymi.
Kierunki podejmowanej współpracy:
1. Umacnianie w świadomości społecznej poczucia odpowiedzialności za wspólnotę lokalną,
jej tożsamość i tradycje.
- 55 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
2. Stwarzanie warunków do zwiększania aktywności społecznej mieszkańców Częstochowy.
3. Budowanie społeczeństwa obywatelskiego poprzez rozwój lokalnych społeczności i ich
liderów.
4. Sprawniejsze rozwiązywanie lokalnych problemów społecznych.
5. Efektywniejsze wydatkowanie środków publicznych.
6. Poszerzenie możliwości komunikacji organów miasta z mieszkańcami.
7. Promowanie pozytywnych postaw oraz inicjatyw cennych społecznie.
8. Realizacja zapisów Strategii Rozwoju Miasta.
Program Współpracy określa sferę zadań publicznych realizowanych przez miasto
Częstochowa i zlecanych do realizacji organizacjom pozarządowym w drodze otwartych
konkursów ofert. Efekty realizacji tych zadań są komplementarne z oczekiwanymi
rezultatami rewitalizacji.
Realizowane formy współpracy samorządu miasta Częstochowy z organizacjami
pozarządowymi oraz doroczna ocena współpracy przez organizacje pozwalają na osiąganie
trwałych rezultatów w sferze społecznej.
Strategia i polityka mieszkaniowa Gminy Miasto Częstochowa
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 26 listopada 2004 r. Nr. 507/XXXVII/2004)
Strategia i polityka mieszkaniowa Gminy Miasto Częstochowa opiera się na polityce
mieszkaniowej państwa i jest dostosowana do potrzeb i uwarunkowań lokalnych. Strategia
ta uwzględnia nieunikniony proces transformacji mieszkalnictwa w warunkach gospodarki
rynkowej, również Wieloletni program gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy
Częstochowa na lata 2005-2010 oprócz pozyskiwania nowych zasobów mieszkaniowych,
dostosowania lokali do określonych standardów, ma na celu zachowanie zapobiegawczego
charakteru prac remontowych oraz zmniejszenie kosztów eksploatacji budynków.
Jednoznacznie można stwierdzić, że dotyczą one całokształtu problematyki mieszkaniowej
miasta, a szczególnie koncentruje się na zasobie mieszkań komunalnych.
Jedną z misji Strategii i polityki mieszkaniowej Gminy Miasto Częstochowa jest
rewitalizacja zdegradowanych obszarów miasta Częstochowy. Realizacja tego programu
przyczyni się do poprawy jakości życia mieszkańców, przywrócenia ładu przestrzennego
oraz do ożywienia gospodarczego i odbudowy więzi społecznych.
Obejmuje ona kompleksowe działania techniczne, społeczne i ekonomiczne mające na celu
przywrócenie dawnej świetności oraz zapewnienie rozwoju określonego obszaru: dawnych
dzielnic miejskich, terenów poprzemysłowych i powojskowych oraz tzw. "blokowisk".
Programy rewitalizacji traktowane będą jako jedną z dróg rozwiązania problemu niskiego
standardu mieszkaniowego w istniejących zasobach mieszkaniowych oraz wyprowadzenie
dzielnic mieszkaniowych ze stanu degradacji, doprowadzając do trwałego zrównoważenia
rozwoju i podniesienia jakości życia mieszkańców.
Wieloletni program gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy
Częstochowa na lata 2005 – 2010
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 26 listopada 2004 r. Nr. 508/XXXVII/2004)
Program zawiera analizę potrzeb wynikających ze stanu technicznego budynków i lokali
komunalnych. Wskazuje na działania, jakie należy podjąć, aby dostosować komunalne
lokale do określonych standardów, utrzymać zapobiegawczy charakter prac remontowych
- 56 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
oraz zmniejszyć koszty eksploatacji budynków. Do działań tych należą między innymi:
modernizacje, remonty oraz rozbiórki budynków i dotyczą często starej, zabytkowej
substancji mieszkaniowej.
Działania powyższe są zgodne z działaniami Miejskiego Programu Rewitalizacji
dotyczącymi: porządkowania „starej tkanki” urbanistycznej, renowacji budynków
o wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym, prace konserwatorskie
na budynkach wpisanych do rejestru zabytków.
Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe
dla miasta Częstochowy.
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 19 października 2004 r. Nr. 492/XXXVI/2004)
Dokument ten określa zasady kształtowania polityki energetycznej oraz zasady i warunki
zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii.
W zakresie zaopatrzenia w ciepło, jako jedno z ważniejszych zadań wskazano działania
związane z likwidacją tzw. "niskiej emisji". Działanie to będzie realizowane poprzez
wspieranie działań modernizacyjnych przestarzałych ogrzewań węglowych znajdujących się
głównie w gospodarstwach domowych.
Innym rodzajem działań proponowanych do podjęcia w tej dziedzinie są działania związane
z termomodernizacją i wspomaganiem termomodernizacji zasobów budowlanych z terenu
miasta.
Działania te mogą być realizowane w ramach programu rewitalizacji, w zakresie
przebudowy, wymiany, remontu infrastruktury grzewczej w obiektach publicznych,
usługowych oraz przeznaczonych na cele gospodarcze, szkoleniowe lub kulturalne.
Program ochrony środowiska dla Miasta Częstochowy na lata 2004 - 2015
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 31 maja 2004 r. Nr. 375/XXXI/2004)
Celem strategicznym z zakresu ochrony środowiska związanym z rozwojem miasta
zawartym w Programie Ochrony Środowiska dla Miasta Częstochowy na lata 2004-2015,
którego częścią jest Plan Gospodarki Odpadami, jest „Ład ekologiczny”. Jednym
z kierunków działań pozwalającym na osiągnięcie tego celu jest rewitalizacja
zdegradowanych obszarów miasta (ze szczególnym uwzględnieniem terenów
poprzemysłowych) poprzez adaptację do nowych potrzeb. W związku z tym Program
Ochrony Środowiska przewiduje między innymi realizację następujących zadań:
– Inwentaryzacja terenów poprzemysłowych podlegających rekultywacji i rewitalizacji.
– Analiza możliwości adaptacji terenów i obiektów poprzemysłowych do nowych funkcji.
– Opracowywanie projektów rewitalizacji terenów poprzemysłowych dla których nie
określono możliwości adaptacji oraz prowadzenie rewitalizacji zgodnie z opracowanymi
projektami.
– Prowadzenie rejestru terenów i obiektów przeznaczonych do rewitalizacji,
ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, na których obowiązek rekultywacji spoczywa
na Prezydencie Miasta.
Inne powiązania Programu Ochrony Środowiska z Miejskim Programem Rewitalizacji,
to podejmowanie działań w zakresie:
1. Zagospodarowania rekreacyjno-turystycznego terenów cennych przyrodniczo.
2. Modernizacji układu drogowego i transportowego.
- 57 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
3. Budowy ścieżek rowerowych.
4. Ograniczenia niskiej emisji poprzez modernizację kotłowni węglowych i palenisk
domowych.
5. Termomodernizacji obiektów.
6. Promowania alternatywnych źródeł energii.
7. Rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej.
8. Usuwania wyrobów zawierających azbest.
Programy i strategie związane z polityką społeczną
Rewitalizacja, rozumiana jako proces przemian przestrzennych, społecznych
i ekonomicznych w zdegradowanych częściach miast, przyczyniający się do poprawy
jakości życia mieszkańców, przywrócenia ładu przestrzennego, do ożywienia
gospodarczego i odbudowy więzi społecznych, jest ważnym wyzwaniem współczesności.
Miejski Program Rewitalizacji dla miasta Częstochowy realizuje cele strategiczne
określone w dokumentach związanych z polityką społeczną, tj.:
• Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych w zakresie
pomocy społecznej w latach 2002 – 2010, przyjęta 24 września 2002 r. uchwałą
Rady Miasta Częstochowy Nr. 902/LXVIII/02.
• Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w latach 2001 – 2006
„Częstochowa niepełnosprawnym”, przyjęty 19 kwietnia 2001 r. uchwałą Rady
Miasta Częstochowy Nr. 557/XLIII/01.
• Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
na 2005 rok , przyjęty 27 grudnia 2004 r. uchwałą Rady Miasta Częstochowy
Nr. 542/XXXIX/2004.
• Program przeciwdziałania narkomanii i profilaktyki HIV/AIDS w mieście
Częstochowa na rok 2005, przyjęty 27 grudnia 2004 r. uchwałą Rady Miasta
Częstochowy Nr. 543/XXXIX/2004.
Kierunek polityki społecznej realizowany przez Gminę Częstochowa mający na celu
zapobieganie wykluczeniu społecznemu, dąży do tego by udzielana pomoc
charakteryzowała się systemowym podejściem do rodzin, rozszerzeniem i pogłębianiem
pracy socjalnej, aktywizowaniem lokalnego środowiska
Ważną pozycję w działaniach samorządu lokalnego zajmuje wzmocnienie i podtrzymanie
przez jednostkę umiejętności uczestnictwa w życiu społeczności.
Miejski Program Rewitalizacji będzie realizowany i aktualizowany we współpracy
z partnerami w sektorze publicznym, prywatnym i społecznym, których cele działania
są zbieżne z celami programu.
Zaplanowane do realizacji projekty obejmować będą działania na rzecz pomocy osobom
niepełnosprawnym, zagrożonym bezrobociem oraz walki z patologiami społecznymi. Ich
koncentracja na obszarach problemowych pozwoli na przeciwdziałanie zjawisku
wykluczenia społecznego pewnych grup, które w wyniku trudnej sytuacji na rynku pracy
znalazły się na marginesie życia społecznego
- 58 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
„Bezpieczna Częstochowa” miejski program zapobiegania przestępczości oraz
ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego na lata 2003 - 2006
(uchwała Rady Miasta Częstochowy z dn. 10 października 2002 r. Nr. 909/LXX/02)
Program „Bezpieczna Częstochowa” przyjmuje jako jeden ze swoich celów wzrost poziomu
bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania.
Realizacja tego celu planowana jest poprzez podjęcie działania Obserwacja miejsc
szczególnie zagrożonych w oparciu o system monitoringu. W ramach tego systemu
planowane jest montowanie kamer w głównych ciągach komunikacyjnych, przy obiektach
handlowych oraz w miejscach publicznych. Przewidywane jest również utworzenie
miejskiego stanowiska obsługi monitorów i rejestracji zdarzeń oraz wysuniętych stanowisk
monitorowania w siedzibie Policji i Centrum Zarządzania Kryzysowego.
Działania te nawiązują do jednego z celów rewitalizacji: „Tworzenie stref bezpieczeństwa
i zapobiegania przestępczości w zagrożonych patologiami społecznymi obszarach miast”.
W ramach tego celu mogą być realizowane działania związane z zakupem i instalacją
systemów monitoringu.
Pozostałe dokumenty:
W trakcie opracowania jest „Plan rozwoju turystyki na lata 2005 – 2015”.
Trwają prace przygotowawcze niezbędne do określenia warunków brzegowych oraz zakresu
dokumentu: „Plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla
obszaru Strefy Aktywności Gospodarczej ze szczególnym uwzględnieniem
Częstochowskiego Parku Przemysłowego”. Ponadto warunkiem rozpoczęcia
opracowania w/w planu jest uregulowanie spraw terenowo-prawnych dla terenu
Częstochowskiego Parku Przemysłowego.
2. STRATEGICZNE DOKUMENTY DOTYCZĄCE ROZWOJU
PRZESTRZENNEGO, SPOŁECZNEGO
I GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA
Strategia rozwoju województwa śląskiego na lata 2000-2015.
Miejski Program Rewitalizacji dla miasta Częstochowy wpisuje się w cele strategiczne
określone w Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000-2015.
Priorytety i cele strategiczne, z którymi zgodny jest Miejski Program Rewitalizacji
Częstochowy:
F - Poprawa jakości środowiska przyrodniczego i kulturowego, w tym zwiększenie
atrakcyjności terenu.
W jego ramach określono dwa cele strategiczne wraz z kierunkami działań, które
związane są z procesem rewitalizacji:
- 59 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
FC6– Przebudowa starych dzielnic zdegradowanych lub przeludnionych.
Przebudowa dzielnic zdegradowanych oraz charakteryzujących się złym stanem
technicznym i niskim standardem życia jest jednym z głównych warunków
podniesienia jakości życia. Działania te powinny także obejmować rozbudowę
istniejącej infrastruktury oraz stworzenie warunków do wypoczynku i rekreacji.
Kierunki działań:
FC6K1 – rewaloryzacja zabytkowej zabudowy
FC6K2 – organizowanie wsparcia dla miast w celu rewitalizacji starych dzielnic
FC6K3 – rewitalizacja starych osiedli miejskich
FC5– Zagospodarowanie centrów miast.
Zasadniczym elementem podniesienia atrakcyjności miast regionu staje się
zagospodarowanie ich centrów. Podniesie to zdecydowanie jakość życia w miastach
oraz przyczyni się do zwiększenia ich konkurencyjności.
Kierunki działań:
FC5K1 – porządkowanie stanu własności w centrach miast,
FC5K2 – organizowanie wsparcia dla przebudowy centrów miast
FC5K3 – odnowienie infrastruktury urbanistycznej pod kątem wielofunkcyjności
Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego określa ponadto trzy cele, których realizacja ma
bezpośrednie znaczenie dla wsparcia procesu rewitalizacji:
A - Wzrost wykształcenia mieszkańców oraz rozwój ich zdolności adaptacyjnych do zmian
społecznych i gospodarczych.
AC2 - Rozszerzenie skali i zasięgu przekwalifikowań zawodowych i rozszerzenie
dokształcania zawodowego,
AC3 – Wzmocnienie środowisk twórczych,
B - Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich. Poprawa stanu zdrowia oraz
bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców.
BC1 – Zwiększenie uczestnictwa mieszkańców w kulturze,
BC2 – Zróżnicowanie i poprawa oferty oraz stworzenie warunków dla rozwoju sportu i
rekreacji,
BC3 – Budowa zintegrowanego systemu pomocy społecznej,
BC4 – Zapewnienie powszechności dostępu do świadczeń zdrowotnych,
BC5 – Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu,
BC6 – Poprawa warunków mieszkaniowych,
BC7 – Wzmocnienie trwałości rodziny, wspieranie jej rozwoju, wyrównywanie szans
różnych typów rodzin, a także aktywizacja i integracja społeczności lokalnych na
rzecz wzmacniania rodzin,
D - Rozbudowa oraz unowocześnienie systemu transportowego i komunikacyjnego.
DC2 – Udrożnienie i integracja układu komunikacyjnego regionu,
DC4 – Rozwijanie informatyki i telekomunikacji,
- 60 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Powodzenie programu rewitalizacji dla miasta Częstochowy przyczyni się do osiągnięcia celu
"E" zapisanego w Strategii Rozwoju Województwa:
Wzrost innowacyjności i konkurencyjności gospodarki w tym małych i średnich
przedsiębiorstw:
EC1 – Wzrost siły ekonomicznej małych i średnich przedsiębiorstw,
EC3 – Podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu,
EC5 – Zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu,
Strategia Rozwoju Turystyki w Województwie Śląskim na lata 2005-2013
Uchwała a dn. 20 grudnia 2004 r. Nr II/29/10/2004 Sejmiku Województwa Śląskiego
Dokument ten określa cele strategiczne, oraz cele kierunkowe rozwoju turystyki
w województwie śląskim.
W Strategii przyjęto ogólny podział na rejony turystyczne województwa. Częstochowa
została objęta odrębnym rejonem, będącym częścią Obszaru północnego polityki rozwoju
województwa śląskiego.
Jak mówi Strategia: „Rejon Częstochowy to typowy obszar obsługi turystów religijnych
i pielgrzymek, oferujący dodatkowo również inne atrakcje turystyczne związane z miastem
- jego kulturą, historią i zabytkami. Jest także obszarem o sporym potencjale rozwoju
turystyki biznesowej”.
Cele Strategii Rozwoju Turystyki w województwie śląskim, w które wpisuje się Miejski
Program Rewitalizacji, to w szczególności:
1. Cel strategiczny: Rozwój produktu markowego – turystyka biznesowa.
1.1. Cel: Wzrost liczby turystów podróżujących w interesach.
1.2. Cel: Wzrost znaczenia turystyki kongresowej i konferencyjnej.
1.3. Cel: Wspieranie turystyki związanej z uczestnictwem w targach, wystawach,
giełdach.
2. Cel strategiczny: Rozwój produktu markowego – turystyka miejska i kulturowa.
2.1. Cel: Zwiększenie dostępności obiektów archeologicznych dla celów turystycznych
2.2. Cel: Restauracja, promocja i udostępnianie turystom zabytkowych układów
urbanistycznych oraz obiektów architektury militarnej.
2.3. Cel: rozwój turystyki przemysłowej (industrialnej).
2.4. Cel: Poszerzenie oferty kulturalnej, rozrywkowej i widowiskowo-sportowej.
2.6. Cel: Poszerzenie oferty turystyki pielgrzymkowej.
6. Cel strategiczny: Podnoszenie dostępności i jakości świadczonych usług turystycznych
oraz budowa systemu wsparcia rozwoju markowych produktów turystycznych.
6.3. Cel: Wspieranie rozwoju atrakcyjnej bazy noclegowej i gastronomicznej.
6.4. Cel: Rozbudowa technicznej infrastruktury podnoszącej dostępność miejsc i atrakcji
turystycznych regionu.
W Strategii wskazano również działania, których podjęcie jest niezbędne do osiągnięcia
wymienionych celów. Działania te wpisują się bezpośrednio w proces rewitalizacji, bądź
stanowią działania komplementarne. Są to m.in..:
• Rewitalizacja centrów i dzielnic miejscowości oraz obiektów o znaczeniu historycznym
i kulturowym, w tym obiektów architektury militarnej.
- 61 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• Stworzenie warunków do tworzenia w centrach miast dobrych restauracji, kawiarni,
hoteli, centrów informacji turystycznej, sklepów z pamiątkami, galerii, warsztatów
rzemieślniczych.
• Wspieranie rozwoju atrakcyjnej turystycznie bazy noclegowej i gastronomicznej
wykorzystującej obiekty zabytkowe, m.in. w obiektach podkreślających specyfikę
regionu oraz obiektach niezagospodarowanych i niszczejących.
• Zwiększenie dostępności centrów miast poprzez rozwój systemów komunikacji oraz
zwiększenie oferty komunikacji publicznej, w tym uruchomienie regularnych linii
komunikacyjnych, łączących najbardziej znaczące obiekty hotelowe z największymi
atrakcjami turystycznymi regionu i okolicy.
• Inwestycje samorządów w infrastrukturę informacyjną (np. poprzez tworzenie punktów
informacji turystycznej w najbardziej uczęszczanych przez przyjezdnych
miejscach – hotelach, centrach miast).
• Modernizacja obiektów uzdrowiskowych, obiektów o walorach historycznych oraz innych
obiektów służących do organizacji konferencji i imprez konferencyjnych.
• Kapitałowe (m.in. z funduszy pomocowych UE czy w postaci ulg dla inwestorów)
i organizacyjne wsparcie inwestycji w obiekty służące organizowaniu spotkań
(modernizacja już istniejących hal, auli) i inwestycje w nowe obiekty.
• Rozbudowa i dokonywanie remontów istniejących obiektów wystawienniczych.
• Zapewnienie przez władze samorządowe poczucia bezpieczeństwa zwiedzającym miasta.
• Oznakowanie tablicami informacyjnymi dróg dojazdowych i dobre oświetlenie obiektów
zabytkowych.
• Aktywizacja życia kulturalnego w zabytkowych miastach i dzielnicach.
• Adaptacja zabytków i obiektów poprzemysłowych np. na galerie, domy kultury,
pracownie artystyczne.
• Modernizacja i budowa obiektów kultury oraz obiektów widowiskowych i widowiskowosportowych
o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym, w tym np. muzea,
filharmonie, stadiony.
• Tworzenie tzw. sztucznych atrakcji w tym np. parków tematycznych, parków rozrywki,
parków rekreacyjnych.
• Promowanie działań zmierzających do zachowania, upowszechniania i turystycznego
wykorzystania zabytków techniki.
• Przeprowadzenie szczegółowej inwentaryzacji obszarów pogórniczych
i poprzemysłowych oraz opracowanie projektów technicznych i studiów wykonalności dla
wytypowanych obiektów i obszarów.
• Wsparcie i promocja podziemnych tras turystycznych jako specyfiki śląskiej turystyki
industrialnej.
• Przeznaczenie rozległych terenów kopalnianych i poprzemysłowych oraz nie
zagospodarowanych obszarów na cele rekreacyjne.
• Opracowanie i realizacja programów zwiększających dostępność obiektów
archeologicznych.
• Łączenie atrakcji archeologicznych z inną ofertą turystyczną oraz podnoszenie
atrakcyjności zwiedzania poprzez wykorzystanie profesjonalnych systemów prezentacji
w tym audiowizualnej.
• Rozbudowa infrastruktury sprzyjającej spędzaniu wolnego czasu, w tym kapitałowe
i organizacyjne wsparcie inwestycji.
- 62 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• Zwiększenie powierzchni parkingowych w pobliżu miejsc pielgrzymkowych.
• Poprawa stanu technicznego dróg oraz szlaków kolejowych w szczególności
prowadzących do miejscowości i miejsc atrakcyjnie turystycznych oraz do przejść
granicznych, w tym remonty dróg i nawierzchni dróg oraz wyposażenie obiektów
inżynieryjnych w: zjazdy, zatoki autobusowe i inne niezbędne urządzenia drogowe oraz
przebudowa, modernizacja i remonty urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego w tym
np. sygnalizacji świetlnej.
• Poprawa stanu technicznego bezpośrednich dojazdów do miejsc atrakcyjnych
turystycznie.
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
III. ZAŁOŻENIA PROGRAMU REWITALIZACJI
Miejski program rewitalizacji dla miasta Częstochowy jest programem zintegrowanym,
obejmującym:
– projekty inwestycyjne, dotyczące infrastruktury technicznej, turystycznej, kulturalnej
i społecznej, a także służącej rozwojowi działalności gospodarczej w obrębie
zdegradowanych obszarów miejskich i poprzemysłowych,
– programy mające na celu aktywizację społeczną i gospodarczą obszarów zagrożonych
marginalizacją i włączenie ich w procesy rozwojowe kraju i Europy.
Program obejmuje 2 zdegradowane obszary miejskie i 5 obszarów poprzemysłowych.
1. Cele programu
Celem Miejskiego Programu rewitalizacji jest, zgodnie z celem działania 3.3
"Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe" Zintegrowanego
Programu Rozwoju Regionalnego", zachęcanie do rozwijania nowych form aktywności
gospodarczej generujących miejsca pracy poprzez oferowanie infrastruktury do
prowadzenia działalności dostosowanej do potrzeb nowych przedsiębiorstw, przy
równoczesnej trosce o ochronę stanu środowiska naturalnego warunkującego
zrównoważony rozwój gospodarczo-społeczny.
Zasadniczym celem działania jest ożywienie gospodarcze i społeczne, a także zwiększenie
potencjału turystycznego i kulturalnego, w tym nadanie obiektom i terenom
zdegradowanym nowych funkcji społeczno-gospodarczych poprzez:
– rewitalizację i odnowę zdegradowanych obszarów miast i dzielnic mieszkaniowych;
– rewitalizację obiektów i terenów po-przemysłowych, przez zmianę dotychczasowych
funkcji na gospodarcze, społeczne, edukacyjne, zdrowotne, rekreacyjne i turystyczne
Program zakłada, zgodnie z celami Priorytetu 3 ZPORR "Rozwój lokalny" że rezultaty
te zostaną osiągnięte dzięki skoordynowanym działaniom
– w sferze przestrzennej - poprzez przedsięwzięcia inwestycyjne,
– w sferze gospodarczej - poprzez programy wspierające działalność przedsiębiorstw
na obszarach rewitalizowanych, zgodną z celami strategicznymi rozwoju miasta,
– w sferze społecznej - poprzez programy wspierające aktywność społeczności lokalnych
i organizacji pozarządowych.
Miejski Program Rewitalizacji będzie realizowany i aktualizowany we współpracy
z partnerami w sektorze publicznym, prywatnym i społecznym, których cele działania są
zbieżne z celami programu.
Projekty inwestycyjne podejmowane przez Gminę w obszarach rewitalizacji będą polegać
przede wszystkim na poprawie stanu infrastruktury społecznej, komunalnej i technicznej,
podnosząc atrakcyjność obszarów rewitalizowanych dla inwestorów prywatnych.
- 64 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
2. Zasięg terytorialny rewitalizowanych obszarów
W wyniku diagnozy sytuacji gospodarczej, społecznej i przestrzennej wyodrębniono dwa
wymagające rewitalizacji obszary miejskie oraz pięć obszarów poprzemysłowych. Są to:
RM 1 - Śródmieście,
RM 2 - Raków - Ostatni Grosz,
RP 1 - Papiernia - Warta,
RP 2 - Wełnopol - Elanex,
RP 3 - rejon Częstochowskiego Parku Przemysłowego,
RP 4 - Złota Góra,
RP 5 - rejon stawów "Bałtyk" - "Adriatyk".
Granice wyznaczonych obszarów przedstawia załączona mapa.
RM 1 - Śródmieście:
Obszar Śródmieścia obejmuje historyczny układ urbanistyczny, ukształtowany wzdłuż osi
Alei Najświętszej Maryi Panny, łączącej Jasną Górę z Zespołem Klasztornym oo. Paulinów
i Stary Rynek. Oprócz Sanktuarium Jasnogórskiego, będącego Pomnikiem Historii,
skupionych jest tu wiele obiektów o wysokich walorach architektonicznych i wartości
historycznej, z których stanowi zabytki (135 budynków i zespołów budowlanych oraz
1 układ urbanistyczny wpisany do rejestru). Aleja Najświętszej Maryi Panny - arteria
komunikacyjna i zarazem najważniejsza przestrzeń publiczna miasta ma długość 1,5 km,
co wyznacza wielkoprzestrzenną skalę założenia śródmieścia Częstochowy.
W ponad 850 budynkach, z których 600 pochodzi sprzed wojny, w tym ok. 350 - sprzed
1918 roku, znajduje się 14 tys. mieszkań. Znaczna część z nich stanowi zasoby
substandardowe - np. mieszkania 1-izbowe (bez kuchni) - ok. 2,1 tys., pozbawione
instalacji sanitarnych. Niski standard mieszkań sprawia, że są one zasiedlane przez osoby
najuboższe, o niskich dochodach lub nie posiadające zarobkowych źródeł utrzymania,
często ze środowisk patologicznych. W ślad za tym następuje wzrost zagrożenia
bezpieczeństwa - Śródmieście stanowi obszar o największym natężeniu przestępczości oraz
narastających zjawiskach patologicznych wśród mieszkańców wkrótce może przekształcić
się w obszar kryzysowy.
Zarazem Śródmieście, ze względu na obecność Sanktuarium Jasnogórskiego i funkcję
głównego centrum handlowo - usługowego, jest obszarem o największym potencjale dla
rozwoju gospodarczego Częstochowy, w oparciu o obsługę ruchu pielgrzymkowego
i turystycznego. Z uwagi na nagromadzenie problemów społecznych i infrastrukturalnych
oraz radykalną potrzebę odnowy substancji zabytkowej, podjęcie rewitalizacji tego obszaru
ma znaczenie priorytetowe dla perspektyw rozwoju Częstochowy.
Opis granic obszaru
Granica obszaru przebiega ulicą św. Jadwigi od skrzyżowania z ul. Henryki (obejmując
również nieruchomości przyległe od strony zachodniej), dalej ulicą gen. Władysława
Sikorskiego, obejmując również nieruchomości przyległe do tej ulicy na odcinku pomiędzy
numerem 56 a 106, następnie ulicą św. Jana, 3 Maja (wraz z obustronną zabudową), ul.
Jasnogórską, gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, Aleją Jana Pawła II, odcinkiem ulicy
Drogowców do rzeki Warty, wzdłuż rzeki do ul. Mirowskiej, ul. Mirowską, Mierną, Kopcową,
- 65 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Michaela Faradaya, Legionów, Aleją Wojska Polskiego, Mirowską, wzdłuż rzeki Warty do
ulicy Katedralnej, następnie ulicą Katedralną (wraz z budynkiem Policji) i Krakowską
(obejmując również nieruchomości położone po stronie wschodniej ulicy aż do numeru 73a,
a po stronie zachodniej do budynku Straży Miejskiej włącznie), dalej północną granicą
przedsiębiorstwa Elanex do ul. Ogrodowej, następnie ulicą Ogrodową oraz wzdłuż północnej
granicy działki 14/8 obręb 184 do torów kolejowych, wzdłuż torów kolejowych do
nieruchomości przy Alei Niepodległości 5, dalej Aleją Niepodległości, ulicą 1 Maja, Aleją
Bohaterów Monte Cassino, ul. Janusza Korczaka, Feliksa Nowowiejskiego, Jerzego
Waszyngtona, gen. Kazimierza Pułaskiego, Zgody, następnie południową granicą
nieruchomości położonych przy ul. 7 Kamienic oraz zachodnią i południową granicą
nieruchomości położonych przy ul. św. Barbary aż do skrzyżowania z ul. Zaciszańską,
ul. św. Kingi i ul. Henryki do skrzyżowania z ul. św. Jadwigi.
RM 2 - Raków - Ostatni Grosz
Jest to obszar rozległej dzielnicy mieszkaniowej zamieszkanej w dominującej mierze przez
pracowników Huty Częstochowa, z których wielu utraciło zatrudnienie w wyniku
restrukturyzacji Huty i wydzielonych z niej spółek.
W zgodnej opinii jednostek odpowiedzialnych za pomoc społeczną i zapewnienie
bezpieczeństwa dzielnica ta nosi wszelkie cechy obszaru kryzysowego, ze względu
na wysokie bezrobocie o strukturalnym charakterze oraz nagromadzenie różnego rodzaju
patologii i problemów społecznych. Rewitalizacja obszaru, ukierunkowana przede
wszystkim na rozwój infrastruktury społecznej i wsparcie organizacji działających w tej
sferze, jest niezbędna dla ograniczenia skali marginalizacji i wykluczenia społecznego
całych grup.
Opis granic obszaru
Granica obszaru przebiega od Alei Niepodległości wzdłuż rzeki Stradomki do torów
kolejowych, wzdłuż torów kolejowych do Alei Wojska Polskiego, ulicą Jagiellońską, Aleją
Niepodległości, następnie ulicami Stromą, Niewielką, Równą i Twardą (obejmując
zabudowę położoną po stronie zachodniej) do rzeki Stradomki.
Obszary poprzemysłowe
Kryterium wyboru do rewitalizacji zdegradowanych obszarów przemysłowych były
występujące tam problemy przestrzenne (opisane w podsumowaniu rozdziału I.3) oraz ich
funkcjonalne powiązania ze zdegradowanymi obszarami miejskimi.
RP1
Opis granic obszaru
Granica obszaru przebiega ulicą Mirowską od rzeki Warty do Alei Wojska Polskiego,
następnie Aleją Wojska Polskiego do mostu na Warcie, dalej wzdłuż rzeki Warty i zachodnią
granicą nieruchomości położonych przy ul. Krakowskiej oraz południową granicą
nieruchomości położonych przy ul. Katedralnej aż do rzeki Warty oraz wzdłuż rzeki Warty
do ulicy Mirowskiej.
RP2
Opis granic obszaru
Obszar obejmuje Fabrykę Zapałek przy ul. Ogrodowej, zespół zabudowań fabryki Elanex
(ul. Krakowska 80), z wyłączeniem budynku Straży Miejskiej oraz obustronną zabudowę
ulicy Krakowskiej od nieruchomości nr 73b do skrzyżowania z Aleją Wojska Polskiego;
- 66 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
następnie granica przebiega wzdłuż Alei Wojska Polskiego, torów kolejowych, rzeki
Stradomki do ul. Twardej, obejmując zabudowania położone przy ul. Bór, dalej ulicą Bór do
torów kolejowych, wzdłuż torów kolejowych do ul. 1 Maja , ulicą 1 Maja i Aleją
Niepodległości do nieruchomości nr 5, a następnie wzdłuż torów kolejowych do
ul. Ogrodowej.
RP3
Opis granic obszaru
Granica obszaru przebiega ulicą Szpitalną do rzeki Kucelinki i ul. Złotej, ulicą Złotą,
Legionów, następnie w kierunku południowym obejmując działkę nr 16/3 obr. 228
do torów kolejowych, a dalej wzdłuż torów do Alei Pokoju i Aleją Pokoju do ul. Szpitalnej.
RP4
Opis granic obszaru
Granica obszaru przebiega ulicą Legionów od mostu na rzece Kucelince do działki nr 110/7
obr. 193, następnie linią pionową w kierunku północnym do ulicy Mirowskiej i wzdłuż
zachodniej granicy ogródków działkowych (działka nr 140 obr. 113) do ulicy Jurajskiej,
Palladowej, następnie ulicą Kamienną i Owocową (obejmując obustronną zabudowę tej
ulicy), dalej ulicą Srebrną do ulicy Mirowskiej i ulicą Złotą do ul. Legionów.
RP5
Opis granic obszaru
Granice obszaru przebiegają od ul. św. Jadwigi nr 84/90 w kierunku zachodnim do
ul. Sopockiej, następnie ulicą Sopocką, Inowrocławską, dalej w kierunku południowozachodnim
wzdłuż granicy działki 46 obr. 170 do ulicy Orawskiej, następnie zachodnią
granicą działki nr 45 obr. 170 i północną granicą działek nr 1/15 i 1/11 obr. 171 ,
zachodnią granicą działek nr 1/11 i 1/12 obr. 171, północna granica działki nr 41/2 obr.
168, wokół granic działki nr 40 obr. 168 do ul. Wileńskiej, ulica Wileńską do ul. Huculskiej,
ulicą Huculską, Wałową, następnie wzdłuż południowej granicy działki nr 21 obr. 171,
wzdłuż zachodniej i południowej granicy działki nr 1/10 obr. 172 oraz wzdłuż południowej
granicy działki nr 1/15 obr. 173 do ul. św. Jadwigi.
- 67 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
3. Podział na podokresy programowania.
Miejski program rewitalizacji dla Miasta Częstochowy obejmuje dwa podokresy
programowania:
– lata 2005 – 2006 dla projektów, których realizacja rozpocznie się do końca 2006 r.;
– lata 2007 – 2013 dla projektów, których realizacja rozpocznie się do końca 2013 r..
Podział na te okresy jest zgodny z okresami programowania Unii Europejskiej w zakresie
funduszy strukturalnych.
Plan działań przestrzennych i plan finansowy rewitalizacji sporządzone zostały dla
podokresu programowania 2005 - 2006.
Program rewitalizacji jest programem wielololetnim, składającym się z części kierunkowej -
założeń, o otwartym horyzoncie czasowym oraz z części operacyjnej, w której działania
określane są z wyprzedzeniem 1-4 lat i są skoordynowane, w zakresie projektów
inwestycyjnych, z WPI.
Miejski Program Rewitalizacji będzie podlegał aktualizacji stosownie do potrzeb
wynikających ze zmiany uwarunkowań realizacji, np. nowych możliwości finansowego
wsparcia działań planowanych w obszarach rewitalizacji, w celu powiązania z innymi
politykami i programami operacyjnymi, przede wszystkim z Wieloletnim Planem
Inwestycyjnym.
Plan działań przestrzennych, gospodarczych i społecznych na okres 2007-2013 zostanie
przyjęty w nawiązaniu do Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013 i skoordynowany
z Wieloletnim Planem Inwestycyjnym gminy w kolejnej aktualizacji programu.
- 68 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
4. Podział na projekty i zadania inwestycyjne.
Oczekiwane wskaźniki osiągnięć.
GRUPA DZIAŁAŃ A: REGENERACJA PRZESTRZENI PUBLICZNYCH
Grupa działań określonych wspólnym tytułem "Regeneracja przestrzeni publicznych"
obejmuje przedsięwzięcia służące poprawie standardu zagospodarowania śródmiejskich
oraz lokalnych przestrzeni publicznych.
Działania ujęte są w dwa wieloletnie programy, które realizowane będą przez Gminę Miasto
Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne, przy współpracy partnerów
w sektorze prywatnym - spółdzielni mieszkaniowych, zarządców i właścicieli nieruchomości
oraz przedsiębiorców.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWITALIZACJI
A.1. Rewitalizacja otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego i Alei Najświętszej Maryi
Panny
Sanktuarium na Jasnej Górze jest skarbem dziedzictwa narodowego i symbolem polskiego
katolicyzmu. Każdego roku odwiedzane jest przez 4-5 milionów pielgrzymów z Polski
i innych krajów. Zdążając na Jasną Górę, pielgrzymi i turyści zatrzymują w pamięci obraz
Częstochowy, która w ten sposób staje się wizytówką Polski i województwa śląskiego.
W szczególny sposób dotyczy to obszaru otoczenia Klasztoru oo. Paulinów i Alei
Najświętszej Maryi Panny, dworców komunikacyjnych i innych przestrzeni publicznych,
miejsc, w których goście korzystają z noclegu i posiłku.
Obecny stan otoczenia Klasztoru i Alei pozostawia wiele do życzenia zarówno pod
względem funkcjonalności jak estetycznego wyrazu. Intensywnie użytkowana
infrastruktura miejska - przede wszystkim ciągi komunikacyjne, ale również budynki
w bezpośrednim sąsiedztwie ulegają niszczeniu.
Rewitalizacja otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego i Alei Najświętszej Maryi Panny wymaga
wielokierunkowych działań. Obejmują one zarówno powstrzymanie niszczenia zabytków,
obiektów użyteczności publicznej i substancji mieszkaniowej, modernizację infrastruktury
komunikacyjnej i technicznej, jak podniesienie standardu infrastruktury usługowej i jego
dostosowanie do zróżnicowanych wymagań różnych grup odbiorców (pielgrzymów
i turystów), a w pierwszym rzędzie - poprawę ładu przestrzennego oraz estetyki
zagospodarowania przestrzeni publicznych.
Cele programu to:
– ukształtowanie reprezentacyjnych wnętrz urbanistycznych o niepowtarzalnym wyrazie
estetycznym, w których właściwie eksponowane i zharmonizowane będą zarówno
zachowane wartości historycznej zabudowy, jak i dobra współczesnej sztuki
i architektury i które stanowić będą atrakcję zachęcającą do odwiedzania miasta oraz
korzystania z placówek kultury, rozrywki i innych usług zlokalizowanych w obszarze
śródmieścia;
- 69 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– nadanie rewitalizowanym przestrzeniom walorów funkcjonalnych odpowiadających
specyficznym wymogom wynikającym z roli centrum pielgrzymkowego o światowym
znaczeniu, co wymaga uwzględnienia potrzeb zapewnienia bezpieczeństwa, obsługi
imprez masowych, utrzymania ładu i porządku, sprawności obsługi komunikacyjnej oraz
uprzywilejowania ruchu pieszych, w tym osób niepełnosprawnych;
– wyposażenie tych przestrzeni w infrastrukturę, zieleń i elementy małej architektury,
które pozwolą na pogodzenie obsługi ruchu pątniczego z ich codzienną rolą w stosunku
do społeczności miasta i regionu - jako miejsca spotkań, wypoczynku i wydarzeń
społeczno-kulturalnych.
Szczególna pozycja Sanktuarium Jasnogórskiego na mapie dziedzictwa kultury narodowej
i europejskiej oraz skala niezbędnych przedsięwzięć w procesie rewitalizacji otoczenia
Klasztoru o.o. Paulinów i Alei Najświętszej Maryi Panny nadaje temu zadaniu rangę
ogólnonarodową i priorytetową w skali regionalnej.
Dlatego działania te staną się częścią programu "Pielgrzymowanie na Jasną Górę"
stanowiącego część Narodowego Programu Kultury „Ochrona Zabytków i Dziedzictwa
Kulturowego” na lata 2004 – 2013, w ramach działania 1.3: "Zwiększenie roli zabytków
w rozwoju turystyki i przedsiębiorczości poprzez tworzenie zintegrowanych narodowych
produktów turystycznych" należącego do priorytetu 1 tego programu: "Aktywne
zarządzanie zasobem stanowiącym materialne dziedzictwo kulturowe".
Gmina Miasto Częstochowa inicjuje proces rewitalizacji otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego
i Alei Najświętszej Maryi Panny poprzez następujące grupy działań:
A.1.1 Rewaloryzacja Alei NMP wraz z placami Biegańskiego i Daszyńskiego,
A.1.2 Rewaloryzacja parków położonych u podnóża Jasnej Góry,
A.1.3 Odnowa najważniejszych obiektów zabytkowych i gmachów publicznych,
A.1.4 Ukształtowanie systemu śródmiejskich przestrzeni publicznych.
A.1.5 Ekspozycja świetlna charakterystycznych obiektów architektonicznych,
Projekty A.1.1 - A.1.4 zostały już umieszczone w Wieloletnim Planie Inwestycyjnym na lata
2005-2011; projekt A.1.5 ma możliwości sfinansowania zgodnie z bieżącym WPI.
Realizacja tych zadań rozpoczęła się lub rozpocznie w roku 2005 i będzie kontynuowana
w latach następnych.
A.1.1 Rewaloryzacja Alei NMP wraz z placami Biegańskiego i Daszyńskiego,
Przedsięwzięcia realizowane w ramach rewaloryzacji ciągu Alei Najświętszej Maryi Panny
oraz programu ukształtowania systemu głównych przestrzeni publicznych obejmą:
– wymianę nawierzchni ulicy i ciągów pieszych, z uwzględnieniem potrzeb osób
o ograniczonej zdolności poruszania się,
– wyposażenie w małą architekturę, w tym wzniesienie pomnika Papieża Jana Pawła II na
Placu Daszyńskiego,
– oświetlenie ciągów i placów,
– rewaloryzację i częściową wymianę zieleni,
– modernizację infrastruktury technicznej, z uwzględnieniem systemu nawadniania zieleni
w wybranych obszarach,
– budowę infrastruktury dla potrzeb obsługi imprez społeczno - kulturalnych (oświetlenie,
nagłośnienie, itp.).
- 70 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
A.1.2 Rewaloryzacja parków położonych u podnóża Jasnej Góry.
W zakres przedsięwzięć składających się na rewaloryzację parków wchodzi:
– rehabilitacja przestrzeni publicznych, w tym: przeprowadzenie prac restauracyjnych na
terenie istniejących parków, w tym budowa, remont i przebudowa placów zabaw dla
dzieci, sadzawki, małej architektury, toalet,
– renowacja budynków o wartości historycznej oraz ich adaptacja na cele społeczne
i kulturalne i gospodarcze,
– przebudowa i remont infrastruktury związanej z rozwojem funkcji turystycznych,
rekreacyjnych i sportowych połączonych z działalnością gospodarczą,
– tworzenie stref bezpieczeństwa i zapobiegania przestępczości w zagrożonych
patologiami społecznymi obszarach miast.
A.1.3 Odnowa najważniejszych obiektów zabytkowych i gmachów publicznych
Przedsięwzięcia obejmujące sukcesywną renowację i modernizację zabytkowych obiektów
i gmachów publicznych podejmowane będą stosownie do finansowych możliwości Gminy.
Ze względu na niewielkie zasoby nieruchomości stanowiących własność komunalną oraz ich
przestrzenne rozproszenie nie jest możliwe podejmowanie restauracji całych kwartałów lub
zespołów zabudowy.
Priorytetowe obiekty planowane do renowacji i modernizacji wymienione są w punkcie C
"Rewaloryzacja zabytków", "D" - Wzmocnienie struktury gospodarczej w obszarach
rewitalizacji miejskiej oraz "E" - Wzbogacenie oferty kulturalnej i rozrywkowej.
A.1.4. Ukształtowanie systemu śródmiejskich przestrzeni publicznych
W nawiązaniu do rewaloryzacji Alei Najświętszej Maryi Panny, której realizacja rozłożona
jest na okres sięgający roku 2011, program ukształtowania systemu głównych przestrzeni
publicznych miasta", do których należą:
– Stary Rynek i Rynek Wieluński - będące zarazem tradycyjnymi centrami lokalnymi,
– rejon ulicy św. Barbary,
– rejon placów: Papieża Jana Pawła II, Rady Europy, Pamięci Narodowej.
oraz odcinki ulic wiążące wymienione przestrzenie.
Przestrzenie te ulegają stopniowej degradacji w wyniku intensywnego użytkowania przez
wielomilionowe rzesze pielgrzymów i turystów. Aktualny stan infrastruktury technicznej
i drogowej oraz standard wyposażenia nie spełnia współczesnych potrzeb i wymagań,
zwłaszcza w zakresie obsługi ruchu turystycznego.
A.1.5 Ekspozycja świetlna charakterystycznych obiektów architektonicznych
W uzupełnieniu rewaloryzacji ciągu Alei Najświętszej Maryi Panny oraz programu
ukształtowania systemu głównych przestrzeni publicznych miasta wykonana zostanie
ekspozycja świetlna charakterystycznych obiektów architektonicznych, posiadających
szczególne znaczenie dla tożsamości miasta:
– gmachy publiczne : Ratusz i Odwach, Popówka, Liceum im. H. Sienkiewicza, budynek
przy ul. Popiełuszki 4/6, Miejska Biblioteka Publiczna,
– obiekty sakralne: Kościół Parafialny św. Zygmunta, Kościół oraz kaplica ze źródłem
św. Andrzeja Apostoła i Barbary, Bazylika Archikatedralna św. Rodziny, Kaplica Pana
Jezusa Konającego, Kościół Ewangelicko - Augsburski Wniebowstąpienia Pańskiego przy
ul. Śląskiej,
- 71 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– inne wartościowe obiekty architektoniczne, zwłaszcza położone w otoczeniu Jasnej Góry,
Alei Najświętszej Maryi Panny oraz Starego Rynku.
A.2. Program rehabilitacji lokalnych przestrzeni publicznych
Celem programu jest zainicjowanie procesu rewitalizacji zdegradowanych obszarów
miejskich, poprzez poprawę funkcjonalności i atrakcyjności zagospodarowania przestrzeni
publicznych w centralnych miejscach obszarów podlegających rewitalizacji oraz wspólnie
użytkowanych przestrzeni w osiedlach mieszkaniowych.
A.2.1 Rehabilitacja centrum Rakowa w rejonie ulic: Prusa, Łukasińskiego i Okrzei.
Raków to robotnicza dzielnica mieszkaniowa, o intensywnej zabudowie typu blokowego,
z wysokim udziałem zasobów komunalnych. Dzielnica ulega degradacji na skutek obniżenia
poziomu życia mieszkańców, spowodowanego wysokim bezrobociem i typowymi
zjawiskami towarzyszącymi, jak ubóstwo, uzależnienia, rosnąca przestępczość.
Obszar centrum Rakowa, którego dotyczyć będą te działania, w większości posiada wartość
historyczną (obejmuje zespół budynków mieszkalnych dawnej huty Hantkego: pałacyk
Hantkego, park, dom dyrektora, domy inżynierów, majstrów i robotników). Jest tu również
zlokalizowane Rezerwat Archeologiczny – placówka Muzeum Miejskiego w Częstochowie.
Przywrócenie walorów użytkowych i estetyzacja przestrzeni publicznych koresponduje
z kompleksem działań inwestycyjnych dotyczących obiektów użyteczności publicznej
planowanych w tym obszarze przez Gminę oraz będzie wspierać aktywność lokalnych
organizacji społecznych działających na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu,
szczególnie dzieci i młodzieży oraz osób starszych i niepełnosprawnych.
Działania będą realizowane przez Gminę Miasto Częstochowa i samorządowe jednostki
organizacyjne, a także przez spółdzielnie mieszkaniowe i innych zarządców nieruchomości.
A.2.2 Rehabilitacja przestrzeni publicznych w osiedlach mieszkaniowych
Grupa działań zmierzających do poprawy jakości środowiska zamieszkania w skali małych
osiedli lub zespołów zabudowy, poprzez remonty i modernizację:
– placów zabaw, boisk sportowych,
– osiedlowych terenów zieleni ogólnodostępnej,
– chodników, parkingów i dróg osiedlowych.
Działania te służyć będą zarówno celom społecznym - poprawie integracji lokalnych
społeczności i zwiększeniu ich zaangażowania w rozwiązywanie problemów społecznych,
jak i gospodarczym, przeciwdziałając emigracji poza obszar zamożniejszych mieszkańców
i pogłębianiu się niekorzystnych zmian w strukturze społecznej. Działania realizowane będą
przez Gminę Miasto Częstochowa i samorządowe jednostki organizacyjne, a także przez
spółdzielnie mieszkaniowe i innych zarządców nieruchomości.
PRIORYTETY REWITALIZACJI:
Pierwszoplanowe znaczenie będzie mieć realizacja programu A.1.1 rewaloryzacja głównej,
reprezentacyjnej ulicy Częstochowy - Alei Najświętszej Maryi Panny, ponieważ działania te
ściśle wpisują się zarówno w priorytety strategii rozwoju i polityki przestrzennej miasta, jak
i w cele Priorytetu 3 "Rozwój Lokalny" Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju
Regionalnego, do których należą:
- 72 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– wykorzystanie możliwości związanych z realizacją inwestycji infrastrukturalnych
i wsparcia dla zasobów ludzkich i przedsiębiorstw realizowanych w ramach Priorytetu 1
oraz 2 ZPORR, jak również działań realizowanych w ramach Sektorowych Programów
Operacyjnych,
– wsparcie lokalnych i regionalnych centrów, które w znaczący sposób wpływają
na ekonomiczną i społeczną aktywność terenów je otaczających,
– zwiększenie możliwości zatrudnienia, edukacji i ochrony zdrowia dla społeczności
lokalnych, poprzez poprawę stanu infrastruktury,
– wykorzystanie potencjału turystycznego, kulturowego, historycznego i przyrodniczego
poprzez rozwój i poprawę stanu infrastruktury turystycznej, wypoczynkowej, a także
obiektów kulturowych,
– tworzenie przyjaznego środowiska dla rozwoju mikroprzedsiębiorstw.
– poprawa jakości środowiska,
– zapobieganie problemom społecznym.
Priorytetowe znaczenie realizacji programu rewaloryzacji Alei Najświętszej Maryi Panny
oraz programu ekspozycji świetlnej obiektów - architektonicznych symboli Częstochowy,
wynika ze ścisłego powiązania z innymi działaniami programu rewitalizacji,
ukierunkowanymi na wzmocnienie gospodarczego rozwoju Częstochowy
poprzez wykorzystanie funkcji miasta jako centrum turystycznego i pątniczego
o międzynarodowym znaczeniu, ważnego ośrodka regionalnego i rozwijającego się centrum
akademickiego:
OCZEKIWANE REZULTATY:
Rezultaty regeneracji przestrzeni publicznych obejmują:
W sferze przestrzennej - ukształtowanie atrakcyjnych i funkcjonalnych przestrzeni, które
mają kluczowe znaczenie dla zainicjowania i trwałości efektów procesu rewitalizacji
w sferze gospodarczej i społecznej.
W wymiarze gospodarczym - przyciągnięcie większej liczby przyjezdnych
i mieszkańców oraz:
– poprawę warunków funkcjonowania okolicznych sklepów i usług (zmniejszenie rotacji
w lokalach użytkowych, zahamowanie tendencji zmiany funkcji sklepów na lokale
usługowe, zahamowanie tendencji zwiększania liczby pustostanów i spadku obrotów
istniejących przedsiębiorstw handlowo-usługowych),
– zachęcenie prywatnych właścicieli i przedsiębiorców do inwestowania (wyrażające się
zagospodarowaniem nowych lokali użytkowych lub budową nowych obiektów na cele
handlu detalicznego, gastronomii i innych usług, remontami i modernizacją lokali
i obiektów, zagospodarowaniem podwórek i terenu posesji itp.),
– lokalizację nowych podmiotów handlowych i usługowych,
– przeciwdziałanie spadkowi dynamiki wartości nieruchomości i stawek czynszów,
– przeciwdziałanie zjawisku odpływu mieszkańców poza obszar.
W wymiarze społecznym - poprzez skupianie mieszkańców i spełnianie funkcji miejsca
wydarzeń społeczno-kulturalnych - wzrost integracji społeczności lokalnych i poczucia ich
tożsamości z miejscem zamieszkania, wyrażający się aktywną partycypacją w działaniach
inicjowanych przez Gminę oraz zwiększonym uczestnictwem w działaniach organizacji
pozarządowych, szczególnie skierowanych na:
- 73 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób w trudnej sytuacji życiowej,
niesamodzielnych z powodu niepełnosprawności, przewlekłych chorób i podeszłego
wieku,
– promowanie społecznej integracji osób zagrożonych bezrobociem i ubóstwem,
– organizację wolnego czasu dzieci i młodzieży w celu przeciwdziałania narkomanii,
alkoholizmowi i przestępczości,
– zapobieganie powstawaniu patologii wśród dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych,
zagrożonych bezrobociem, uzależnieniami i niewydolnych wychowawczo,
– udzielanie wsparcia i zapobieganie kryzysowym sytuacjom życiowym społeczności
lokalnej,
– wyzwalanie indywidualnej aktywności, odzyskania wiary we własne siły i możliwości,
przywrócenia poczucia własnej wartości,
– rozwój aktywności kulturalnej i twórczości artystycznej,
– promocję zdrowia.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 38
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
A.1 Rewitalizacja otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego i Alei Najświętszej Maryi
Panny.
A.1.1 Rewaloryzacja Alei Najświętszej Maryi Panny – nawierzchnia, chodniki, place Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
A.1.2 Przebudowa ulicy św. Barbary (od ul. 7 Kamienic do ul. św. Augustyna) Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
A.1.3 Przebudowa ulicy 7 Kamienic Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
A.2.1 Program rehabilitacji lokalnych przestrzeni publicznych
A.2.1 Budowa pasażu pieszego łączącego Aleję Pokoju z ul. Iłłakowiczówny w dzielnicy Raków Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
W uzupełnieniu działań z grupy A.1. Rewitalizacja otoczenia Klasztoru Jasnogórskiego i Alei
Najświętszej Maryi Panny rozpoczęta zostanie realizacja ekspozycji świetlnej
charakterystycznych obiektów architektonicznych (wykonanie: Gmina Miasto Częstochowa,
właściciele i zarządcy nieruchomości)
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane przez partnerów
w sferze społecznej i gospodarczej w latach 2005-2006
Tabl. 39
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
A.2.2 Program rehabilitacji przestrzeni publicznych w osiedlach mieszkaniowych
A.2.2.a Modernizacja placów zabaw dla dzieci, miejsc rekreacji, terenów zielonych wraz z małą
architekturą
Śródmiejska Spółdzielnia
Mieszkaniowa
A.2.2.b Modernizacja dróg, parkingów, chodników w otoczeniu budynków w osiedlach
mieszkaniowych
Śródmiejska Spółdzielnia
Mieszkaniowa
- 74 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Rewaloryzacja Alei Najświętszej Maryi Panny wraz z placami Biegańskiego
i Daszyńskiego – kontynuacja, w tym ekspozycja świetlna kolejnych
charakterystycznych obiektów architektonicznych.
b. Rehabilitacja przestrzeni publicznych w osiedlach mieszkaniowych:
a. program urządzenia osiedlowych terenów zieleni ogólnodostępnej oraz modernizacji
placów zabaw i boisk sportowych
b. program remontów chodników, parkingów i dróg osiedlowych wraz z likwidacją barier
architektonicznych.
Jednostki realizujące projekty:
– Zakład Gospodarki Mieszkaniowej TBS w Częstochowie Sp z o.o
– jednostki organizacyjne Gminy Miasta Częstochowa
– Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa
– wspólnoty mieszkaniowe
– właściciele nieruchomości.
GRUPA DZIAŁAŃ B: POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA I ZAPOBIEGANIE
PRZESTĘPCZOŚCI
Przedsięwzięcia w ramach tej grupy działań dotyczyć będą poprawy bezpieczeństwa
publicznego w obszarze głównych i lokalnych przestrzeni publicznych miasta oraz tworzenia
stref bezpieczeństwa i zapobiegania przestępczości w obszarach zagrożonych patologiami
społecznymi.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWITALIZACJI:
B.1. System monitoringu wizyjnego
Stworzenie zintegrowanego systemu monitoringu wizyjnego przestrzeni publicznych miasta
poprzez:
– umieszczenie kamer w miejscach publicznych zagrożonych przestępczością,
– wykorzystanie, w porozumieniu z właścicielami, prywatnych kamer dozoru wizyjnego
lokali handlowo-usługowych w śródmieściu.
Koordynacja planowanego systemu z systemem monitoringu wizyjnego ruchu drogowego
na skrzyżowaniach.
B.2. Oświetlenie ulic, ciągów pieszych i innych miejsc publicznych
- 75 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
OCZEKIWANE REZULTATY:
• Zahamowanie wzrostu zagrożenia bezpieczeństwa publicznego i zmniejszenie poziomu
przestępczości w rejonie głównych przestrzeni publicznych.
• Zwiększenie skuteczności działania Policji i Straży Miejskiej, wzrost poczucia
bezpieczeństwa właścicieli lokali handlowo-usługowych w obszarach objętych systemem.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne:
Planowana jest budowa oświetlenia drogowego ulicy Sikorskiego w ramach ujętego w WPI
na lata 2005 - 2011 zadania: Inwestycje związane z oświetleniem dróg.
Propozycje działań w okresie 2007-2013 i w latach następnych:
a. Monitoring wizyjny miejsc zagrożonych przestępczością,
b. Oświetlenie ciągów pieszych.
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa
– Straż Miejska
– Komenda Wojewódzka Policji w Katowicach
GRUPA DZIAŁAŃ C: REWALORYZACJA ZABYTKÓW
Grupa działań obejmujących prace konserwatorskie, renowację i modernizację obiektów
zabytkowych znajdujących się w rewitalizowanych obszarach. Renowacja będzie składała
się z działań obejmujących:
– prace konserwatorskie,
– odnowienie zabudowań,
– zagospodarowanie przyległego terenu.
Priorytetowo będą traktowane budynki:
– posiadające potencjał dla rozwoju turystyki - poprzez ich zagospodarowanie na obiekty
hotelowe, pensjonaty, obiekty gastronomiczne, a także obiekty wzbogacające ofertę
kulturalną i artystyczną miasta;
– o wyjątkowej wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym, zwłaszcza wpisane
do rejestru zabytków,
– poddawane adaptacji na cele społeczne, edukacyjne oraz gospodarcze, przyczyniające
się do tworzenia stałych miejsc pracy.
Wybór tych priorytetów uzasadniony jest szeregiem czynników. Dominujący udział
własności prywatnej obiektów zabytkowych sprawia, że Gmina Miasto Częstochowa nie
może podejmować kompleksowej renowacji całych kwartałów zabytkowej zabudowy.
Koncentracja obiektów w najgorszym stanie technicznym w rejonie Starego Rynku i Placu
Daszyńskiego przemawia za powiązaniem renowacji i rewaloryzacji zabytków
- 76 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
z przeciwdziałaniem nasilającej się degradacji ekonomicznej i społecznej Starego Miasta,
której przejawami są wysoki udział osób długotrwale bezrobotnych oraz narastanie
patologii społecznych - uzależnień od narkotyków i alkoholu, przestępczości.
W tej sytuacji Miasto Częstochowa podejmować będzie działania zmierzające do
podniesienia atrakcyjności obszaru i zachęcenia inwestorów prywatnych do inwestowania
w modernizację zabytkowej zabudowy, a zarazem w rozwój gospodarczy. Działania te
będą polegać na:
– poprawie bezpieczeństwa i zapobieganiu przestępczości,
– zagospodarowaniu przestrzeni publicznych,
– remontach i modernizacji obiektów stanowiących własność komunalną,
z uwzględnieniem wymienionych wyżej priorytetów,
– wsparciu wymiany niskosprawnych źródeł ogrzewania powodujących zanieczyszczenie
powietrza,
– zapewnieniu określenia ramowych zasad ochrony zabytków oraz warunków ich
wykorzystania na cele użytkowe - poprzez założenie gminnej ewidencji zabytków oraz
opracowanie programu opieki nad zabytkami.
Wszystkie wymienione wyżej kierunki działań, za wyjątkiem opracowania programu opieki
nad zabytkami, zostały już zainicjowane w postaci przyjętych przez Radę Miasta
programów operacyjnych.
Między innymi, zrealizowano remont i modernizację zabytkowej Zagrody Włościańskiej
w Parku Staszica - pozostałości Wystawy Przemysłowo-Rolniczej z 1909r. Trwa renowacja
Zespołu Budynków Ratusza Miejskiego. Rozpoczął się remont zabytkowej kamienicy przy
Alei Najświętszej Maryi Panny 24 oraz rewaloryzacja III Alei Najświętszej Maryi Panny,
w której wykonano remont kanału deszczowego.
Opracowanie programu opieki nad zabytkami będzie możliwe po założeniu ewidencji
zabytków przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 40
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
C.1 Popówka - modernizacja budynku Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
C.2 Adaptacja budynku Konduktorowni na działalność wystawienniczą Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
C.3 Modernizacja i remont budynków Muzeum Kopalnictwa i Pawilonu Wystawowego "B" Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
C.4 Modernizacja kamienicy przy ul. Katedralnej 8 Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Komunalny
ZGM TBS Sp. Z o.o.
C.5.Planowana jest modernizacja Młodzieżowego Domu Kultury przy ul. Łukasińskiego 68
w ramach ujętego w WPI na lata 2005 - 2011 zadania: Modernizacje obiektów
użyteczności publicznej /w tym administracyjnych/.
- 77 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane przez partnerów
w sferze społecznej i gospodarczej w latach 2005-2006
Tabl. 41
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
C.6 Kompleksowy remont obiektu zabytkowego - siedziby IV Komisariatu Policji przy
ul. Strażackiej 8 wraz z otoczeniem
Komenda Wojewódzka Policji
Katowice
Także planowana modernizacja Domu Pomocy Społecznej p.w. św. Antoniego przy ulicy
Wieluńskiej 1, prowadzonego przez Zgromadzenie Zakonne Sióstr Miłosierdzia
św. Wincentego a' Paulo dotyczy budynku wpisanego do rejestru zabytków.
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Remont kapitalny zabytkowego budynku mieszkalnego i zagospodarowanie dziedzińca -
Stary Rynek 21.
b. Rewaloryzacja obszaru obejmującego nieruchomość Al. Najświętszej Maryi Panny 49
obejmująca remont i rozbudowę, wraz z adaptacją do szerokiego spektrum funkcji
kulturalnych, społecznych i gospodarczych.
c. Modernizacja teatru.
Wymienione wyżej projekty inwestycyjne i działania służące poprawie stanu
bezpieczeństwa i środowiska będą wspierane działaniami dotyczącymi rozwiązywania
problemów społecznych oraz rozwoju przedsiębiorczości, realizowanymi z wykorzystaniem
Sektorowych Programów Operacyjnych: Rozwój Zasobów Ludzkich i Wzrost
Konkurencyjności Przedsiębiorstw przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Powiatowy
Urząd Pracy oraz za pośrednictwem Agencji Rozwoju Regionalnego i Pełnomocnika
Prezydenta Miasta Częstochowy d.s. Organizacji Pozarządowych.
OCZEKIWANE REZULTATY:
Oczekiwane rezultaty działań to wzrost liczby inwestycji prywatnych dotyczących obiektów
zabytkowych i położonych w zabytkowych układach urbanistycznych: remonty lokali
i całych obiektów na cele handlu, gastronomii, usług związanych z obsługą ruchu
turystycznego, rozrywką i kulturą, rzemiosła, a w dalszej kolejności remonty substancji
mieszkaniowej.
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa
– ZGM TBS Sp. Z o.o.
– Spółdzielnie mieszkaniowe
– Wspólnoty mieszkaniowe
- 78 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
GRUPA DZIAŁAŃ D: WZMOCNIENIE STRUKTURY GOSPODARCZEJ
W OBSZARACH REWITALIZACJI MIEJSKIEJ
W grupie działań dotyczących rozwoju gospodarczego w rewitalizowanych obszarach
przewidywane są remonty, modernizacje oraz budowa nowych obiektów na potrzeby
rozwoju podmiotów gospodarczych, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju branży
turystycznej.
Tworzenie w zdegradowanych dzielnicach warunków lokalowych i infrastrukturalnych
dla rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości oraz adaptacja na cele gospodarcze
budynków o wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym znajdujących się na
rewitalizowanym terenie.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWITALIZACJI:
D.1. Rozwój bazy imprez targowych, wystawienniczych i konferencji
Budowa i adaptacja obiektów zwiększających atrakcyjność Częstochowy jako centrum
konferencyjno – targowego.
D.2. Rozwój sektora usług turystycznych oraz wytwarzania produktów dla
turystów i pielgrzymów
Przystosowanie obiektów do funkcji związanych z rozwojem sektora usług turystycznych.
Kreowanie lokalnych produktów, pamiątek, potraw oraz promowanie ich jako atrakcji
turystycznych.
D.3. Rozwój małych przedsiębiorstw handlowych, usługowych i rzemieślniczych
Przystosowanie obiektów do funkcji inkubatorów przedsiębiorczości. Adaptacja i budowa
obiektów oraz remonty lokali na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw w obszarach
rewitalizacji, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw handlowych, usługowych i rzemieślniczych.
OCZEKIWANE REZULTATY:
• Umocnienie pozycji Częstochowy jako ośrodka turystycznego o międzynarodowym
znaczeniu.
• Zmniejszenie negatywnych efektów sezonowości w turystyce pielgrzymkowej poprzez
rozwój turystyki biznesowej.
• Ożywienie gospodarcze obszarów rewitalizowanych.
• Stworzenie miejsc pracy w pobliżu miejsc zamieszkania.
• Wzrost poczucia tożsamości lokalnej.
• Rozwijanie innowacyjnych kierunków działalności gospodarczej.
• Powstrzymanie emigracji wysoko wykwalifikowanych mieszkańców Częstochowy do
innych ośrodków.
• Zmniejszenie bezrobocia, zwłaszcza wśród kobiet i młodzieży.
- 79 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane przez partnerów
w sferze społecznej i gospodarczej w latach 2005-2006
Tabl. 42
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
D.1. Rozwój bazy imprez targowych, wystawienniczych i konferencji
D.1.1. Modernizacja budynku handlowo-usługowego Puchatek – ul. Warszawska 2/4 -
renowacja i adaptacja na cele gospodarcze, społeczne i kulturalne; zmiana wyglądu
budynku w celu zharmonizowania z otoczeniem (zabytkowy układ urbanistyczny wpisany
do rejestru)
Śródmiejska Sspółdzielnia
Mieszkaniowa
Propozycje działań w okresie 2007-2013 i w latach następnych:
a. Utworzenie Inkubatora Przedsiębiorczości i Innowacyjności.
b. Budowa Centrum Konferencyjno-Wystawienniczego.
c. Budowa i modernizacja bazy noclegowej, w tym adaptacja kamienic w Al. NMP
i ulicach przyległych na bazę miejsc noclegowych.
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa
– właściciele i zarządcy nieruchomości położonych przy Alei Najświętszej Maryi Panny
oraz w otoczeniu Jasnej Góry.
GRUPA DZIAŁAŃ E: WZBOGACENIE OFERTY KULTURALNEJ I ROZRYWKOWEJ
Działania w ramach tej grupy to głównie remonty, modernizacje i budowa obiektów kultury
i rozrywki.
Tworzenie w zdegradowanych dzielnicach warunków lokalowych i infrastrukturalnych
dla rozwoju działalności kulturalnej.
Podnoszenie atrakcyjności oferty kulturalnej miasta.
OCZEKIWANE REZULTATY:
• Przystosowanie obiektów do tworzenia unikalnych "produktów turystycznych"
z wykorzystaniem współczesnych metod (np. zaawansowane technologicznie formy
prezentacji, łączenie wystaw i ekspozycji zbiorów muzealnych z koncertami
i widowiskami oraz działalnością komercyjną).
• Wzrost atrakcyjności oferty zwiększający uczestnictwo społeczności regionu w życiu
kulturalnym.
- 80 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 43
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
E.1. Modernizacja budynku Miejskiej Galerii Sztuki Gmina Miasto Częstochowa - Wydział
Inwestycji i Zamówień Publicznych
Propozycje działań w okresie 2007-2013 i w latach następnych:
a. Modernizacja, a w dalszej perspektywie rozbudowa budynku Biblioteki Publicznej,
b. Modernizacja, a w dalszej perspektywie rozbudowa Filharmonii,
c. „Muzeum Techniki, Historii Przemysłu i Rzemiosła” - nowoczesna interaktywna
ekspozycja skierowana również do młodzieży szkolnej,
d. Utworzenie Interdyscyplinarnego Centrum Nowoczesności w ramach Centrum Kultury
Współczesnej,
e. Muzeum Pielgrzymowania,
f. Centrum Rzemiosła Artystycznego,
g. Centrum Wystawiennicze Sztuki Współczesnej i Sakralnej,
h. Modernizacja Muzeum Zapałek – lepsze przystosowanie do obsługi ruchu
turystycznego.
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa,
– właściciele nieruchomości,
– organizacje pozarządowe,
– inni partnerzy w sferze gospodarczej i publicznej
GRUPA DZIAŁAŃ F: WSPARCIE AKTYWNOŚCI I INTEGRACJI LOKALNYCH
SPOŁECZNOŚCI
Zgodnie z zasadami realizacji Priorytetu 3 "Rozwój lokalny" ZPORR, aktywizacja obszarów
podlegających rewitalizacji, znajdujących się w najgorszej sytuacji społeczno-ekonomicznej
wymaga aktywnej współpracy partnerów lokalnych: organizacji i związków społecznych,
gospodarczych, organizacji pozarządowych przy rozwiązywaniu problemów rozwojowych.
Wyzwolenie lokalnego potencjału przedsiębiorczości i zaangażowanie miejscowych
instytucji i grup mieszkańców uznaje się za niezbędny warunek właściwego wykorzystania
wsparcia organizacyjno-finansowego, zarówno udzielanego przez Gminę, jak i pomocy
zewnętrznej. Uzyskanie wymiernych rezultatów w sferze gospodarczej i trwałych efektów
podejmowanych inwestycji w infrastrukturę terenów rewitalizowanych wymaga uzdrowienia
sytuacji społecznej - ograniczenia ubóstwa, uzależnień wśród dorosłych i młodzieży,
eliminacji zagrożeń bezpieczeństwa mieszkańców, przestępczości i chuligaństwa.
- 81 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Zgodnie z tymi założeniami, Miejski Program Rewitalizacji dla miasta Częstochowy zawiera
działania komplementarne do działań w Priorytecie 2 ZPORR "Wzmocnienie rozwoju
zasobów ludzkich w regionach" oraz w Sektorowym Programie Operacyjnym "Rozwój
Zasobów Ludzkich". Działania te podzielono na 5 grup:
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
F.1. Podniesienie standardu kształcenia dzieci i młodzieży
W tej grupie planowane są działania polegające na:
- modernizacji z rozbudową infrastruktury edukacyjnej, w tym remonty boisk, basenów
i sal gimnastycznych, kortów tenisowych oraz torów rowerowych przy szkołach, w celu
zapewnienia warunków edukacji i wychowania umożliwiających dzieciom i młodzieży
wszechstronny rozwój, niezależnie od sytuacji rodzinnej.
- podnoszeniu jakości nauczania,
- włączenie uczniów niepełnosprawnych w system kształcenia szkół masowych
- rozwoju dostępu do Internetu,
- kształceniu postaw społecznych i tolerancji,
- realizacji edukacyjnych programów międzynarodowych.
W opinii przedstawicieli Rad Dzielnic i partnerów społecznych zaangażowanych w tworzenie
programu rewitalizacji, w ulegających degradacji obszarach nasilają się zjawiska
nierówności szans rozwoju dzieci i młodzieży. Pojawia się zjawisko wczesnego wypadania
z systemu szkolnego młodzieży a nawet dzieci, związane najczęściej z patologiami
w rodzinie, ale również ze skrajnym ubóstwem.
F.2. Przeciwdziałanie wykluczeniu i marginalizacji społecznej
Grupa działań dotyczących przeciwdziałania wykluczeniu i marginalizacji społecznej
obejmuje projekty polegające na modernizacji, poprawie wyposażenia i rozwoju
infrastruktury pomocy społecznej, które będą realizowane przez publiczne jednostki
pomocy społecznej, parafie, organizacje pozarządowe. Do działań tych należą:
– poprawa warunków i poszerzenie możliwości edukacji pozaszkolnej, rozwoju
zainteresowań kulturalnych i artystycznych, organizacja czasu wolnego dla dzieci
i młodzieży ze środowisk zagrożonych patologiami społecznymi (modernizacja świetlic
środowiskowych, domów kultury, zapewnienie w tych obiektach dostępu do Internetu
w celu przeciwdziałania, tzw. wykluczeniu cyfrowemu),
– remonty, modernizacja i poprawa wyposażenia lokalnej bazy sportowo-rekreacyjnej
(ogniska i kluby sportowe),
– organizacja klubów i ośrodków dziennego pobytu dla osób z grup zagrożonych
marginalizacją i wykluczeniem społecznym: osób uzależnionych od narkotyków
i alkoholu, osób bezrobotnych, dzieci i młodzieży wychowujących się poza rodziną
i pochodzących ze środowisk zaniedbanych, ofiar patologii życia rodzinnego, osób
niepełnosprawnych i długotrwale chorych, osób z chorobami psychicznymi, starszych
osób samotnych.
- 82 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
F.3. Integracja społeczna osób z grup wykluczenia społecznego
Projekty obejmujące modernizację, rozbudowę i adaptację na placówki pomocy społecznej
dla osób starszych, niepełnosprawnych intelektualnie, długotrwale chorych, schronisk
dla osób bezdomnych, ośrodków opiekuńczo-wychowawczych, ośrodków terapii uzależnień
oraz ośrodków integracji społecznej, prowadzących działalność na rzecz reintegracji osób
bezdomnych, długotrwale bezrobotnych, o niskich kwalifikacjach zawodowych.
Podobnie jak działania w grupie F.2, projekty te będą realizowane zarówno przez jednostki
sektora publicznego jak organizacje pozarządowe.
F.4. Likwidacja barier mobilności osób niepełnosprawnych
Uzupełnieniem działań służących przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu będą
modernizacje budynków i obiektów infrastruktury komunikacyjnej w celu umożliwienia
samodzielnego życia osobom o ograniczonej zdolności poruszania się. Priorytet będą miały
projekty dotyczące obiektów użyteczności publicznej: placówek służby zdrowia, edukacji,
administracji, pomocy społecznej.
F.5. Wsparcie organizacji pozarządowych
W tej grupie działań mieszczą się remonty i modernizacje obiektów z przeznaczeniem
na działalność organizacji pozarządowych współpracujących z samorządem miasta
w realizacji zadań publicznych. Zgodnie z programem współpracy samorządu miasta
Częstochowy z organizacjami pozarządowymi "Partnerstwo dla Częstochowy" istnieje sfera
działalności publicznej będąca obszarem współpracy samorządu oraz organizacji
pozarządowych. Obejmuje ona zadania publiczne wykonywane przez samorząd miasta
Częstochowy na podstawie ustaw i dobrowolnie podejmowane przez organizacje
pozarządowe w ramach swojej działalności statutowej, dotyczące:
a. pomocy socjalnej osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej,
b. udzielania wsparcia osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom,
c. wychowania i edukacji dzieci i młodzieży,
d. upowszechniania kultury fizycznej, sportu i turystyki,
e. szkolenia sportowego dzieci i młodzieży,
f. nauki, kultury i sztuki,
g. promocji i ochrony zdrowia,
h. zapobiegania patologiom społecznym, w tym profilaktyki i rozwiązywania problemów
alkoholowych,
i. zapobiegania narkomanii i profilaktyki HIV/AIDS,
j. ochrony środowiska.
Wśród form współpracy przewidzianych w programie znajduje się ułatwianie organizacjom
pozarządowym dostępu do lokali na prowadzenie działalności pożytku publicznego.
Zasady ubiegania się o wynajęcie lokali z zasobów komunalnych określa Zarządzenie
nr 1570/04 Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 27 sierpnia 2004 roku w sprawie zasad
gospodarowania lokalami użytkowymi.
- 83 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 44
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
F.1 Podniesienie standardu kształcenia dzieci i młodzieży
F.1.1 Rozbudowa i termomodernizacja zespołu budynków IV LO im. H. Sienkiewicza Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
F.5 Wsparcie organizacji pozarządowych
F.5.1 Remont budynku przy ul. Krakowskiej 34 z przeznaczeniem na cele pomocy społecznej Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Komunalny
ZGM TBS Sp. Z o.o.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane przez partnerów
w sferze społecznej i gospodarczej w latach 2005-2006
Tabl. 45
symbol nazwa działania projektodawca
F.2 Przeciwdziałanie wykluczeniu i marginalizacji społecznej
F.2.1 Adaptacja i przebudowa ostatniego piętra budynku z wymianą dachu oraz
zagospodarowanie działki przed budynkiem Katolickie Ognisko Wychowawcze Dzieciątka
Jezus, ul. Orzechowskiego
Parafia pw. Narodzenia Pańskiego,
42-202 Częstochowa, ul.
Orzechowskiego 1
F.3 Integracja społeczna osób z grup wykluczenia społecznego
F.3.1 Realizacja programu naprawczego Domu Pomocy Społecznej p.w. św. Antoniego, przy
ul. Wieluńskiej 1
Zgromadzenie Zakonne Sióstr
Miłosierdzia św. Wincentego
a' Paulo w Warszawie
Realizacja projektu wymienionego w pozycji F.3.1. przewidywana jest na okres
2005 - 2007
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Prace adaptacyjno-wykończeniowe pomieszczeń Katolickiego Ogniska Opiekuńczo-
Wychowawczego „Ogród” - Rzymskokatolicka parafia św. Józefa, Częstochowa,
ul. Okrzei 41.
b. "Młodzi ludzie a problem uzależnień" – dostosowanie do standardów unijnych
pomieszczeń świetlicy Środowiskowego Ogniska Wychowawczego Nr 3 -
Częstochowskie Towarzystwo Ognisk Wychowawczych w Częstochowie, ul. Kozia 18.
c. Przebudowa Domu Pomocy Społecznej dla kobiet niepełnosprawnych intelektualnie
w Częstochowie, ul. Wesoła 14 - Zgromadzenie Zakonne Sióstr Albertynek.
d. Przebudowa Domu Pomocy Społecznej dla mężczyzn niepełnosprawnych intelektualnie,
ul. św. Jadwigi 84/86 w Częstochowie - Zgromadzenie Zakonne Braci Albertynów.
e. „AKCEPT” - dostosowanie do standardów unijnych istniejącego już obiektu schroniska
dla bezdomnych mężczyzn, oferującego usługi w postaci schronienia i pożywienia.
Aktywizacja społeczna i zawodowa osób bezdomnych, długotrwale bezrobotnych
i uzależnionych od alkoholu oraz ułatwienie ponownego wejścia ich na rynek pracy –
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Jasnogórska 34.
f. Dostosowanie budynku świetlicy socjoterapeutycznej Stowarzyszenia na Rzecz Dzieci
i Młodzieży „Uśmiech Dziecka” w Częstochowie, ul. Manganowa 12 a.
g. Dostosowanie pomieszczeń świetlic dla dzieci i młodzieży działających przy Komendzie
Hufca ZHP w Częstochowie ul Wilsona 34. Cykl szkoleń i warsztatów dla osób
zagrożonych wykluczeniem społecznym.
h. Dostosowanie do obowiązujących standardów unijnych budynku biurowego Miejskiego
Ośrodka Pomocy Społecznej przy ul. Jasnogórskej 34 dla potrzeb Centrum Pomocy
- 84 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Dziecku Niepełnosprawnemu i Jego Rodzinie– Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej
w Częstochowie.
i. Zagospodarowanie budynku w Częstochowie przy ul. Nowowiejskiego 3
z przeznaczeniem na siedzibę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Częstochowie.
j. Odnowienie elewacji budynku, modernizacja bezpośredniego otoczenia oraz
dostosowanie do infrastruktury historycznego otoczenia - Ośrodek Pomocy Osobom
z Problemami Alkoholowymi w Częstochowie, Rynek Wieluński.
k. Dostosowanie do standardów przewidzianych dla obrotu żywnością pomieszczeń
magazynowych przy ul. Bialskiej 20, w Częstochowie – Bank Żywności
w Częstochowie.
l. Utworzenie placówki - „Dom Miłosierdzia”, świadczącej pomoc osobom bezdomnym,
samotnym matkom z dziećmi oraz dzieciom i młodzieży z rodzin ubogich
i patologicznych – Caritas Archidiecezji Częstochowskiej, ul. Staszica 5.
m. Rewitalizacja terenu przylegającego do świetlicy środowiskowej przy ulicy
Waszyngtona, mająca na celu powstanie ogrodu, placu zabaw i miejsca
przeznaczonego na relaks i rekreację a także umożliwiającego promowanie aktywności
i zdrowego stylu życia - Polski Komitet Pomocy Społecznej.- Zarząd Okręgowy
w Częstochowie
n. "Kamienica przyjazna przechodniom" – dostosowanie do standardów unijnych budynku
Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Wolności 20 – Miejski
Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Jasnogórska 34.
o. "Placówka przyjazna osobom starszym" - podniesienie standardu placówki Dziennego
Domu Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Wolności 20 – dostosowanie dla potrzeb
osób niepełnosprawnych - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie,
ul. Jasnogórska 34.
p. Ogród Seniora przy Dziennym Domu Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Wolności
20 -Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Jasnogórska 34.
q. Adaptacja oranżerii w Centrum Pomocy Dziecku Niepełnosprawnemu i Jego Rodzinie
w Częstochowie, ul. Jasnogórska 36, na salę terapii ręki - Miejski Ośrodek Pomocy
Społecznej w Częstochowie, ul. Jasnogórska 34.
r. Dostosowanie do standardów unijnych budynku Domu Dziennego Pobytu dla Osób
z Upośledzeniem Umysłowym w Częstochowie, ul. Focha 71a - Miejski Ośrodek
Pomocy Społecznej w Częstochowie, ul. Jasnogórska 34.
s. Organizacja klubów internetowych przy bibliotekach publicznych.
t. Zapewnienie dostępu do Internetu w świetlicach środowiskowych.
u. Organizacja łączności internetowej z organizacjami pozarządowymi.
OCZEKIWANE REZULTATY:
W rezultacie działań przewidzianych w tej grupie oczekuje się:
• zaangażowania osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym w realizację
projektów, prowadzonych przez organizacje oraz przez jednostki publiczne działające
w sferze pomocy społecznej;
• zagospodarowania krajowych i unijnych nadwyżek żywności w ramach programu
pomocy żywnościowej dla osób najuboższych (PEAD);
• poprawy warunków do nauki i wypoczynku dla dzieci i młodzieży z rodzin ubogich
i środowisk patologicznych;
- 85 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• aktywizacji zawodowej i społecznej osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym;
• likwidacji barier architektonicznych w placówkach pomocy społecznej i innych obiektach
użyteczności publicznej;
• stworzenia szybkiej łączności internetowej, umożliwiającej komunikację z organizacjami
pozarządowymi i łatwy dostęp do informacji, w tym: naukę i poszukiwanie pracy
osobom zamieszkałym w obszarach rewitalizowanych, zwłaszcza młodzieży,
bezrobotnym i niepełnosprawnym.
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa,
– organizacje pozarządowe:
– Rzymskokatolicka parafia pw. Narodzenia Pańskiego, Częstochowa,
ul. Orzechowskiego 1,
– Rzymskokatolicka parafia św. Józefa, Częstochowa, ul. Okrzei 41,
– Częstochowskie Towarzystwo Ognisk Wychowawczych w Częstochowie ul. Kozia 18,
– Komenda Hufca ZHP w Częstochowie, ul Wilsona 34,
– Bank Żywności w Częstochowie,
– Polski Komitet Pomocy Społecznej Zarząd Okręgowy
– Caritas Archidiecezji Częstochowskiej, ul. Staszica 5,
– Stowarzyszenia na Rzecz Dzieci i Młodzieży „Uśmiech Dziecka”, w Częstochowie,
ul. Manganowa 12 a.
– Zgromadzenie Zakonne Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a' Paulo,
– Zgromadzenie Zakonne Sióstr Albertynek,
– Zgromadzenie Zakonne Braci Albertynów,
– inni partnerzy w sferze gospodarczej i publicznej.
GRUPA DZIAŁAŃ G: PROFILAKTYKA I PROMOCJA ZDROWIA, ZWALCZANIE
CHORÓB
W tej grupie działań przewidywane są remonty i modernizacje obiektów służby zdrowia
oraz ich bezpośredniego otoczenia. Budowa podjazdów oraz wind dla osób
niepełnosprawnych. Rozbudowa obiektów opieki zdrowotnej w celu poszerzenia oferty
usług świadczonych w placówkach.
OCZEKIWANE REZULTATY:
• Poprawa dostępności placówek służby zdrowia dla osób niepełnosprawnych i starszych.
• Dostosowanie do standardów unijnych bazy lokalowej placówek służby zdrowia.
• Podniesienie konkurencyjności lokalnej służby zdrowia.
- 86 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 46
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
G.1.1. Rozbudowa pawilonu „C” szpitala im. L. Rydygiera o funkcję bloku operacyjnego
oraz funkcję oddziału intensywnej terapii Miejski Szpital Zespolony w
Częstochowie
Miejski Szpital Zespolony
G.1.2. Zakup sprzętu komputerowego i modernizacja sieci komputerowej Miejski Szpital
Zespolony w Częstochowie
Miejski Szpital Zespolony
Propozycje działań w okresie 2007-2013 i w latach następnych:
a. Przychodnia Lekarska ul. Olsztyńska 60 : Modernizacja budynku w celu uruchomienia
nowych przychodni specjalistycznych, przystosowanie do potrzeb osób
niepełnosprawnych.
b. Przychodnia Lekarska ul. Powstańców Śląskich 7a: Remont i dostosowanie
do standardów unijnych bazy lokalowej przychodni.
c. Przychodnia Lekarska Al. Pokoju 3 : remont budynków przychodni (Al. Pokoju,
Limanowskiego 63)
d. Przychodnia Lekarska ul. Mireckiego 29 : Budowa windy dla niepełnosprawnych.
Jednostki realizujące:
– Zakłady opieki zdrowotnej
GRUPA DZIAŁAŃ H: REWALORYZACJA I ROZBUDOWA SYSTEMU PARKÓW
ORAZ TERENÓW SPORTOWO-REKREACYJNYCH
Rewaloryzacja i rozbudowa systemu parków terenów sportowo - rekreacyjnych stanowią
działania nieodłącznie związane z rozwojem funkcji turystycznych Częstochowy. W ramach
programu rewitalizacji planuje się realizację trzech rodzajów projektów:
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
H.1. Rewaloryzacja terenów zieleni parkowej
Priorytetowym zadaniem jest rewaloryzacja parków im. S. Staszica i 3 Maja położonych
pod Jasną Górą, stanowiących część obszaru chronionego jako Pomnik Historii.
Są to tereny o reprezentacyjnym znaczeniu dla miasta, przez które przewijają się każdego
roku miliony pielgrzymów i turystów. Rewaloryzacja parków jest niezbędnym
uzupełnieniem w stosunku do sztandarowego przedsięwzięcia inwestycyjnego, jakim jest
rewaloryzacja Alei Najświętszej Maryi Panny, która rozpoczyna się od odcinka położonego
najbliżej Sanktuarium Jasnogórskiego - III Alei. Równocześnie prowadzone są prace
renowacyjne zabytkowych obiektów położonych na terenie parków: pozostałości Wystawy
Przemysłowo-Rolniczej z 1909r., budynku byłego Obserwatorium Astronomicznego oraz
budynku Muzeum Kopalnictwa Rud.
- 87 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
H.2. Zagospodarowanie nowych terenów zieleni rekreacyjnej
Planowana jest budowa kompleksu rekreacyjnego w dolinie Stradomki (ok. 20 ha)
pomiędzy dzielnicą Ostatni Grosz a obszarami rewitalizacji poprzemysłowej w rejonie
Śródmieścia polegać będzie na zagospodarowaniu terenów nadrzecznych nieużytków
na cele rekreacji i wypoczynku. Projekt ten ma znaczenie dla podniesienia atrakcyjności
przyległego obszaru podlegającego przekształceniom obszaru byłych zakładów "Wełnopol"
oraz poprawy środowiska dzielnicy Ostatni Grosz, będącej najbardziej zdegradowanym
obszarem miasta. Teren podlegający zagospodarowaniu łączył się będzie z ciągiem
spacerowym Bulwary nad Wartą, który już jest realizowany przez Regionalny Zarząd
Gospodarki Wodnej w powiązaniu z remontem wałów ochronnych Warty (przedsięwzięcie
finansowane z udziałem środków Unii Europejskiej).
H.3. Modernizacja i rozbudowa bazy sportowo - rekreacyjnej
Remonty, modernizacja i rozbudowa obiektów sportowych zlokalizowanych w obszarach
rewitalizacji będą służyły przywróceniu pełnych walorów użytkowych obiektom
zdegradowanym, a przez to również nieefektywnym w utrzymaniu.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 47
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
H.1 Rewaloryzacja terenów zieleni parkowej
H.1.1 Rewaloryzacja Parków Podjasnogórskich Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
H.3 Modernizacja i rozbudowa bazy sportowo - rekreacyjnej
H.3.1 Modernizacja Lodowiska Miejskiego Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
H.3.2 Modernizacja i remont istniejącego stadionu piłkarskiego KS Raków - ul. Limanowskiego
83 wraz z budową hali sportowej, krytej trybuny z bud. zaplecza socj. - I etap
Gmina Miasto Częstochowa -
Wydział Inwestycji i Zamówień
Publicznych
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych :
a. Bulwary nad Wartą.
b. Modernizacja i remont budynku tzw. obserwatorium astronomicznego w parku
Staszica.
c. Budowa kompleksu rekreacyjnego nad rzeką Stradomką.
OCZEKIWANE REZULTATY:
– Poprawa jakości środowiska i atrakcyjności turystycznej śródmieścia Częstochowy.
– Wzbogacenie miejskiego systemu parków i terenów rekreacyjnych kompleks o znaczeniu
dzielnicowym (teren nad Stradomką) o powierzchni 20 ha.
– Poprawa warunków organizacji imprez sportowych.
– Zwiększenie dostępności obiektów sportowych dla mieszkańców zdegradowanych
obszarów miejskich, pozytywnie zmieniające środowisko zamieszkania tych obszarów.
- 88 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
GRUPA DZIAŁAŃ I: PORZĄDKOWANIE STAREJ TKANKI URBANISTYCZNEJ
Porządkowanie zabudowy zdegradowanych obszarów miejskich obejmować będzie cztery
grupy działań i projektów.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
I.1. Zagospodarowanie pustych przestrzeni w harmonii z otoczeniem
I.2. Wymiana i przebudowa zdekapitalizowanej zabudowy nie posiadającej wartości
historycznej
I.3. Remonty i modernizacje budynków użyteczności publicznej (nie będących obiektami
zabytkowymi - które mieszczą się w grupie C - renowacja zabytków)
I.4. Remonty i modernizacje budynków mieszkalnych (nie będących zabytkami).
Projekty dotyczące porządkowania starej tkanki urbanistycznej realizowane będą na
większą skalę po roku 2006, ponieważ Gmina Miasto Częstochowa nie dysponuje
własnością większych terenów w obszarach rewitalizacji miejskiej i realizacja
kompleksowych działań porządkujących wymaga poprzedzenia działaniami planistycznymi.
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych :
Rewaloryzacja obszaru ograniczonego ulicami: Jana III Sobieskiego, Al. Wolności oraz
ul. Boya-Żeleńskiego (obejmującego kamienicę „Dom Księcia” przy Alei Wolności 44 oraz
kompleks lodowiska miejskiego i pływalni letniej.
OCZEKIWANE REZULTATY:
zostaną określone w kolejnych aktualizacjach programu rewitalizacji.
GRUPA DZIAŁAŃ J: PONOWNE ZAGOSPODAROWANIE TERENÓW I OBIEKTÓW
POPRZEMYSŁOWYCH
Działania dotyczące rewitalizacji zdegradowanych terenów poprzemysłowych skupiają się
w czterech obszarach o odmiennym charakterze; są to:
– tereny zwolnione przez Hutę Częstochowa w trakcie jej restrukturyzacji, w większości
nie zabudowane obiektami, dla których ponownego zagospodarowania powołany
zostanie Częstochowski Park Przemysłowy,
– zdegradowane obszary poprzemysłowe w rejonie śródmieścia, obejmujące zarówno
tereny zakładów zlikwidowanych, jak znajdujących się w fazie upadłości i przekształceń,
– tereny dawnych wyrobisk po eksploatacji surowców ilastych - rejon stawów "Bałtyk"
i "Adriatyk" w dzielnicy Lisiniec, ekstensywnie wykorzystywane w celach rekreacyjnych,
– tereny dawnych kamieniołomów w rejonie Złotej Góry.
- 89 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
J.1. Uzbrojenie terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego wraz
z niezbędnym układem komunikacyjnym i infrastrukturą techniczną
Częstochowski Park Przemysłowy obejmie obszar terenów poprzemysłowych w rejonie Huty
Częstochowa. Projekty inwestycyjne związane z aktywizacją terenów Parku obejmują
modernizację i uzupełnienie brakującej infrastruktury drogowej i technicznej.
J.2. Regeneracja terenów poprzemysłowych w rejonie Śródmieścia
Tereny poprzemysłowe położone w rejonie śródmieścia stanowią niemal w całości własność
prywatną. Projekty dotyczące ich ponownego zagospodarowania mogą być zgłaszane
w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw.
Gmina Miasto Częstochowa ma możliwość pośredniego oddziaływania na sposób
i w pewnym stopniu - tempo przekształceń tych obszarów, poprzez opracowania
planistyczne (np. wykonywanie koncepcji zagospodarowania oraz programów operacyjnych
aktywizacji gospodarczej) oraz działania promocyjne ukierunkowane na przyciągnięcie
inwestorów, podejmowane w porozumieniu z właścicielami. W odniesieniu do terenów
Złotej Góry zagospodarowanie na cele terenów zieleni i rekreacji może wymagać, zgodnie
z obecną ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym opracowania
miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ponieważ teren nie jest własnością
gminy i może być przez właściciela wykorzystany na cele przemysłowe.
Strategiczne znaczenie dla procesu rewitalizacji terenów śródmiejskich ma prawidłowe
zagospodarowanie browaru (preferowana adaptacja części wpisanej do rejestru zabytków
na cele turystyczne) oraz terenu zlikwidowanej papierni.
J.3. Program zagospodarowania terenów poprzemysłowych na cele rekreacji,
turystyki, sportu i wypoczynku
Projekty polegające na zagospodarowaniu nowych terenów zieleni rekreacyjnej planowane
są w obszarach rewitalizacji poprzemysłowej. Planowana jest realizacja dwóch kompleksów
o strategicznej lokalizacji w stosunku do obszarów rewitalizowanych:
– Obszar Złotej Góry stanowiący kompleks nieczynnych kamieniołomów o powierzchni ok.
160 ha, położony jest po wschodniej stronie śródmieścia, w bliskim sąsiedztwie Starego
Miasta, przy szlaku pielgrzymek zdążających na Jasną Górę od strony turystycznych
terenów Parków Jurajskich. Ze względu na położenie i walory przyrodniczo-krajobrazowe
obszar ma ogromny potencjał dla rozwoju turystyki, rekreacji i sportu, rozrywki. Jego
aktywizacja będzie również czynnikiem sprzyjającym ożywieniu obszaru Starego Miasta.
– Obszar w rejonie stawów "Bałtyk" i "Adriatyk" (ok. 65 ha) stanowiących pozostałość
wyrobisk po eksploatacji surowców ilastych położony jest po zachodniej stronie
śródmieścia w bliskim sąsiedztwie Jasnej Góry oraz jej zaplecza noclegowego. Obszar
jest otoczony terenami mieszkaniowymi, w związku z czym jego zagospodarowanie ma
również istotne znaczenie dla podniesienia jakości życia mieszkańców Częstochowy.
Niezbędne działania obejmują realizację infrastruktury drogowej i technicznej,
przystosowanie do obsługi imprez masowych (koncerty, festyny), zapewnienie
warunków bezpieczeństwa rekreacyjnego wykorzystania zbiorników wodnych,
wzbogacenie zieleni.
- 90 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 48
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
J.1 Częstochowski Park Przemysłowy
J.1.1 Uzbrojenie terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego - ok. 100 ha Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
Agencja Rozwoju Regionalnego
J.1.2 Przebudowa skrzyżowania Al. Pokoju z droga położoną w ciągu ul. Złotej i drogą
dojazdową do terenów huty
Gmina Miasto Częstochowa –
Miejski Zarząd Dróg
Agencja Rozwoju Regionalnego
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Uzbrojenie terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego - ok. 100 ha
b. Budowa pozostałej infrastruktury drogowej i technicznej poprawiającej dostępność
terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego.
– Połączenie terenów huty z drogą krajową nr 46 Opole-Kielce
– Modernizacja ulicy Legionów na odcinku od ul. Faradaya do ul. Złotej wraz
z budową mostu na rzece Kucelince (zadanie ujęte w WPI na lata 2005 – 2011)
c. Program "Park Lisiniec" (zagospodarowanie rejonu stawów "Bałtyk" i "Adriatyk")
d. Program "Park Złota Góra".
OCZEKIWANE REZULTATY:
• Dogodna dostępność komunikacyjna terenów CZPP i dobre powiązanie z systemem dróg
krajowych
• W pełni uzbrojone w infrastrukturę techniczną tereny CZPP
• Wzbogacenie miejskiego systemu parków i terenów rekreacyjnych o dwa kompleksy:
• 1 o znaczeniu regionalnym (Złota Góra)
• 1 o znaczeniu ogólnomiejskim (Park Lisiniec)
• zwiększenie powierzchni terenów zieleni urządzonej.
GRUPA DZIAŁAŃ K. POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA RUCHU PIESZEGO I
USPRAWNIENIE RUCHU KOŁOWEGO W
REWITALIZOWANYCH OBSZARACH MIEJSKICH
Działania w ramach tej grupy mają na celu poprawę funkcjonalności ruchu kołowego,
ruchu pieszego i estetyki przestrzeni publicznych w terenach rewitalizacji miejskiej RM-1,
RM-2.
- 91 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
W ramach działania podejmowane będą remonty, przebudowy oraz modernizacje dróg
lokalnych (gminnych lub powiatowych) i ulic na terenach rewitalizacji miejskiej.
Do tej grupy działań wchodzą również działania mające na celu poprawę funkcjonalności
ciągów pieszych, zwiększenie bezpieczeństwa oraz likwidację barier architektonicznych.
Działania w ramach tej grupy dotyczyć będą również budowy nowych i poprawy
oznakowania istniejących ścieżek i tras rowerowych.
W grupie tej znajdą się również działania z zakresu usprawnienia, podniesienia standardu
usług i rozbudowy systemu komunikacji publicznej.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
K.1. Usprawnienie i integracja transportu publicznego
Działania mające na celu poprawę funkcjonowania publicznej komunikacji miejskiej.
W ramach tej grupy planowana jest modernizacja i rozbudowa torowiska linii tramwajowej
oraz zakup nowych tramwajów. W ramach usprawnienia komunikacji autobusowej
planowany jest zakup nowych autobusów oraz modernizacja przystanków autobusowych.
Planowane jest również usprawnienie funkcjonowania komunikacji miejskiej poprzez
montaż elektronicznych systemów sterowania i informowania.
K.2. Modernizacja i rozbudowa układu dróg publicznych
Działania dotyczące modernizacji istniejących oraz budowy nowych dróg publicznych.
W szczególności działania te służyć będą poprawie jakości i estetyki dróg publicznych oraz
urządzeń drogowych w obszarze przestrzeni publicznych. Modernizacja i budowa dróg oraz
tworzenie miejsc parkingowych w tych obszarach powinno być poprzedzone sporządzeniem
odpowiednich opracowań planistycznych (dotyczy to terenów, dla których opracowanie
takich koncepcji jest wskazane w grupie działań planistycznych „M”).
Priorytetowymi działaniami w zakresie budowy dróg publicznych będą:
– realizacje odcinków dróg, które przyczynią się do poprawy funkcjonalności, obniżenia
natężenia oraz uporządkowania ruchu kołowego w centrum miasta,
– budowa i modernizacje dróg zapewniających dojazd do terenów aktywizacji działalności
gospodarczej i turystycznej (szczególnie do terenów inwestycji strategicznych)
W ramach programu realizowane będą również działania mające na celu eliminację
problemów związanych z obsługa komunikacyjną niektórych nieruchomości położonych
przy Alei NMP: dojazd do posesji jedynie od strony Alei lub ograniczone możliwości
parkowania. Działania te powinny być poprzedzone sporządzeniem odpowiednich
opracowań planistycznych wskazanych w grupie działań planistycznych „M”.
W ramach programu realizowane będą również zadania mające na celu usprawnienie ruchu
kołowego poprzez modernizację skrzyżowań oraz wprowadzenie systemu zdalnej kontroli
sygnalizacji świetlnej i zbierania danych.
K.3. Budowa ścieżek rowerowych
Działania zmierzające do rozbudowy, modernizacji oraz polepszenia oznakowania tras
i ścieżek rowerowych na terenach rewitalizowanych.
Objęcie systemem ścieżek rowerowych terenów planowanych inwestycji z zakresu turystyki
i rekreacji.
- 92 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
K.4. Poprawa funkcjonalności ciągów pieszych, zwiększenie bezpieczeństwa
i likwidacja barier architektonicznych
Działania obejmujące budowę i przebudowę ciągów pieszych (chodników, pasaży, przejść
dla pieszych) w celu podniesienia bezpieczeństwa i dostosowania ich do potrzeb osób
niepełnosprawnych lub osób o ograniczonej zdolności poruszania się.
OCZEKIWANE REZULTATY:
• poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego,
• usprawnienie procesów komunikacji w mieście,
• zwiększenie liczby pasażerów transportu publicznego,
• polepszenie stanu środowiska naturalnego poprzez zmniejszenie tempa wzrostu
zanieczyszczeń spowodowanych ruchem drogowym,
• podniesienie atrakcyjności i dostępności komunikacyjnej przestrzeni publicznych,
• poprawa funkcjonowania ruchu kołowego oraz systemu parkingów w centrum miasta,
• dobra dostępność komunikacyjna terenów aktywizacji gospodarczej i turystycznej,
• system ścieżek rowerowych udostępniający atrakcyjne turystycznie i rekreacyjnie
tereny,
• bezpieczny i pozbawione barier architektonicznych system ciągów pieszych.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 49
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
K.2 Modernizacja i rozbudowa układu dróg publicznych
K.2.1 Modernizacja ul. Kordeckiego Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.2.2 Przebudowa ul. Joselewicza Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.2.3 Modernizacja ulicy wraz z budową stanowisk parkingowych - łącznik ul. Racławickiej z
Al. NMP wraz z parkingiem
Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.2.4 Przebudowa ul. Racławickiej na odcinku od ul. Dąbrowskiego do ul. Popiełuszki Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.2.5 Budowa dróg gminnych - Łącznik ul. Przerwy-Tetmajera z ul. Sieroszewskiego Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.2.6 System zdalnej kontroli sygnalizacji świetlnej i zbierania danych Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.4 Poprawa funkcjonalności ciągów pieszych, zwiększenie bezpieczeństwa i
likwidacja barier architektonicznych
K.4.1 Budowa chodnika w ul. Limanowskiego od przystanku autobusowego przy dworcu
PKP-Raków do istniejącego chodnika w kierunku ul. Okrzei
Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
K.4.2 Budowa kładki nad torami PKP Gmina Miasto Częstochowa – Miejski
Zarząd Dróg
Propozycje działań w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Przedłużenie ul. Jana III Sobieskiego do DK-1
b. Rozbudowa i modernizacja systemu ścieżek rowerowych.
- 93 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Jednostki realizujące:
– Gmina Miasto Częstochowa,
– Miejski Zarząd Dróg w Częstochowie.
GRUPA DZIAŁAŃ L: MODERNIZACJA I ROZBUDOWA INFRASTRUKTURY
TECHNICZNEJ
Działania w tej grupie dotyczą remontów i modernizacji istniejących zdegradowanych sieci
i urządzeń infrastruktury technicznej w obszarach rewitalizowanych. Dotyczy
to w szczególności urządzeń i sieci kanalizacyjnych oraz innych urządzeń służących
do oczyszczania, gromadzenia, odprowadzania i przesyłania ścieków, kanalizacji
deszczowej, sieci i urządzeń wodociągowych.
W ramach tego działania planuje się również działania dotyczące modernizacji, przebudowy
i budowy infrastruktury technicznej w budynkach publicznych oraz mieszkalnych.
Działania te obejmują termomodernizację obiektów – ocieplanie oraz wymianę źródeł ciepła
na sprawniejsze i bardziej ekologiczne.
Grupa tych działań obejmuje również likwidację elementów budynków zawierających
materiały niebezpieczne dla zdrowia ludności, w tym zawierające azbest.
DZIAŁANIA I PROJEKTY REWIATLIZACJI:
L.1. Remonty i przebudowa zdegradowanej infrastruktury technicznej
Program dotyczy wymiany i modernizacji starej, zdegradowanej infrastruktury technicznej
w terenach rewitalizowanych. Działania w ramach tego programu powinny być ściśle
skoordynowane z programem regeneracji przestrzeni publicznych oraz z programem
modernizacji i rozbudowy układu dróg publicznych.
L.2. Przebudowa, wymiana, remont infrastruktury w obiektach publicznych,
usługowych
Program dotyczy remontu, modernizacji i wymiany infrastruktury technicznej w obiektach
usługowych (w tym użyteczności publicznej).
L.3. Przebudowa, wymiana, remont infrastruktury w budynkach mieszkalnych
Program dotyczy remontu, modernizacji i wymiany infrastruktury technicznej w budynkach
mieszkalnych.
L.3. Rozbudowa infrastruktury telekomunikacyjnej w celu budowy społeczeństwa
informacyjnego.
- 94 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
OCZEKIWANE REZULTATY:
• poprawa stanu środowiska i zmniejszenie zużycia energii,
• powstrzymanie degradacji obiektów,
• motywacja właścicieli do inwestycji remontowych,
• eliminacja zagrożeń dla zdrowia ludzi.
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane w latach 2005-2006
przez Gminę Miasto Częstochowa oraz samorządowe jednostki organizacyjne
(wynikające z WPI na lata 2005-2011):
Tabl. 50
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
L.2. Przebudowa, wymiana, remont infrastruktury w obiektach publicznych,
usługowych
L.2.1. Termomodernizacja obiektów szpitala im. L. Rydygiera Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
Miejski Szpital Zespolony w
Częstochowie
L.2.2. Termomodernizacja obiektów szpitala im. W. Biegańskiego Miejski Szpital
Zespolony w Częstochowie
Miejski Szpital Zespolony w
Częstochowie
L.2.3. Zastosowanie odnawialnych źródeł energii do wspomagania systemów
energetycznych w obiektach Zespołu Szpitali Miejskich Miejski Szpital Zespolony
Częstochowie
Miejski Szpital Zespolony w
Częstochowie
DZIAŁANIA INWESTYCYJNE planowane przez partnerów
w sferze społecznej i gospodarczej w latach 2005-2006
Tabl. 51
symbol nazwa działania jednostka odpow. za realizację
L.1. Remonty i przebudowa zdegradowanej infrastruktury technicznej
L.1.1. Przebudowa wodociągu w al. Wolności Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji
L.1.2. Przebudowa kanalizacji sanitarnej w ul. Jana III Sobieskiego Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji
L.1.3. Przebudowa kanalizacji sanitarnej w ul. Faradaya Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji
L.1.4. Przebudowa wodociągu w ulicy Ciasnej Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji
L.1.5. Przebudowa wodociągu w al. NMP Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji
L.3. Przebudowa, wymiana, remont infrastruktury w budynkach
mieszkalnych
L.3.1. Likwidacja ocieplenia budynku płytami zawierającymi azbest (Lelewela 3/9) Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa
L.3.2. Modernizacja kotłowni CO należących do spółdzielni: Garibaldiego 10/12,
Katedralna 3/5, Krakowska 46/50, i 65, Kordeckiego 22/30
Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa
Propozycje działań w okresie w 2007-2013 i w latach następnych:
a. Eliminacja niskiej emisji poprzez modernizację systemów grzewczych (wymiana
starych źródeł na paliwo stałe na ekologiczne wysokosprawne systemy grzewcze).
b. Termoizolacja budynku i wykonanie elewacji zewnętrznej w budynku SP ZOZ
Przychodnia Lekarska ul. Powstańców Śląskich 7a.
c. Modernizacja centralnego ogrzewania w budynku SP ZOZ Przychodnia Lekarska
ul. Powstańców Śląskich 7a.
- 95 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Jednostki realizujące:
– Urząd Miasta Częstochowa,
– Zakłady Opieki Zdrowotnej,
– właściciele i zarządcy budynków.
GRUPA DZIAŁAŃ M: INSTRUMENTY PLANISTYCZNE
Uzyskanie zadowalających efektów rewitalizacji w sferze przestrzennej wymagać będzie
wykonania opracowań planistycznych poprzedzających działania inwestycyjne. Realizacja
zmian w zagospodarowaniu wyłącznie na podstawie decyzji o warunkach zabudowy może
przynosić dobre efekty pod względem architektonicznym, ale pod względem skutków
funkcjonalno-przestrzennych, zwłaszcza dla komunikacji i parkowania może nasilić
istniejące problemy.
M.1. Opracowanie dotyczące ochrony zabytków
M.1.1 Wsparcie działań należących do Wojewódzkiego konserwatora Zabytków w zakresie
utworzenia ewidencji zabytków.
M.1.2. Założenie zbioru kart adresowych zabytków wraz z dokumentacją fotograficzną.
M.2. Działania związane z poprawą funkcjonalności układu drogowego i systemu
parkowania w śródmieściu
– Określenie uwarunkowań komunikacyjnych przekształceń funkcji zabudowy.
– Wypracowanie zasad i standardów parkowania - w zależności od sposobu
użytkowania (funkcji) zabudowy.
– Sformułowanie planu rozwoju sieci drogowej dla obszarów rewitalizacji.
M.3. Budowa bazy informacyjnej stanowiącej podstawę przekształceń
funkcjonalnych i przestrzennych obszarów rewitalizacji:
– inwentaryzacje
– koncepcje i konkursy urbanistyczne i architektoniczne
– programy operacyjne
– w zależności od potrzeb - miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego,
po dokonaniu analizy zasadności przystąpienia do planu oraz wstępnego oszacowania
skutków finansowych prawnych i społecznych
Jednostki realizujące :
– Gmina Miasto Częstochowa
– organizacje pozarządowe
– uczelnie wyższe
- 96 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
5. Działania komplementarne w sferze gospodarczej
Miejski Program Rewitalizacji zawiera – oprócz działań przestrzennych - komplementarne
do nich działania w sferze gospodarczej. Mają one na celu aktywizację lokalnych środowisk
gospodarczych do podejmowania działalności gospodarczej w rewitalizowanych terenach,
wsparcie dla funkcjonujących podmiotów gospodarczych oraz świadczenie pomocy.
Pomyślna aktywizacja życia gospodarczego na terenach rewitalizowanych jest warunkiem
uzyskania trwałości rezultatów osiągniętych w działaniach przestrzennych i społecznych.
REALIZOWANE I PLANOWANE DO REALIZACJI DZIAŁANIA GMINY ORAZ
GMINNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDOWYCH
Program „Pielgrzymowanie na Jasną Górę”
Przygotowywany program powinien w perspektywie stać się jednym z programów
operacyjnych uchwalonych przez Radę Miasta, powinien także stać się programem
regionalnym wspartym uchwałą Sejmiku Wojewódzkiego. Planuje się również ulokowanie
go w ramach Narodowego Programu Kultury na lata 2004 – 2013 „Ochrona Zabytków
i Dziedzictwa Kulturowego”; Priorytet 1. Aktywne zarządzanie zasobem stanowiącym
materialne dziedzictwo kulturowe; Działanie 1.3 Zwiększenie roli zabytków w rozwoju
turystyki i przedsiębiorczości poprzez tworzenie zintegrowanych narodowych produktów
turystycznych. Tym samym program „Pielgrzymowanie na Jasną Górę” uzyskać powinien
rangę jednego z przedsięwzięć tworzących program operacyjny Narodowego Planu Rozwoju
i Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego.
Współcześnie widoczny jest wzrost zainteresowania specyficzną formą turystyki – turystyką
pielgrzymkową. Z tych właśnie względów korzystne jest dla rozwoju całego państwa
wykorzystanie potencjału związanego z jednym z najważniejszych ośrodków kultu
religijnego – Jasnej Góry.
„Pielgrzymowanie na Jasną Górę” jest określeniem rozpoznawalnym w całym świecie. Jest
to tradycja narodowa sięgająca średniowiecza, posiadająca bezpośredni związek z trzema
laureatami Nagrody Nobla ( Henrykiem Sienkiewiczem, Władysławem Reymontem, Lechem
Wałęsą) i z Największym Polakiem przełomu XX/XXI w. - Ojcem Świętym Janem Pawłem II.
Znaczenie Sanktuarium Maryjnego w pełni uzasadnia wykorzystanie idei pielgrzymowania
jako narodowego produktu turystycznego, podobnie jak uznana wielkość twórczości
Fryderyka Chopina jest podstawą tworzenia programu zawartego w Narodowym Programie
Kultury na lata 2007-2013.
Warto tu także podkreślić zbliżające się rocznice uzasadniające tworzenie Programu: 18
listopad – 26 grudnia – 350 rocznica Obrony Jasnej Góry; 1 kwietnia 2006 – 350 rocznica
Koronacji Matki Boskiej Częstochowskiej Królową Polski; 2009 r. - 100 rocznica Wielkiej
Wystawy Przemysłowo – Rolniczej; 2011 r. - 300 rocznica Pielgrzymki Warszawskiej.
Proponuje się, aby program „Pielgrzymowanie na Jasną Górę” zbudowany był z trzech
wzajemnie uzupełniających się płaszczyzn: części miejskiej, regionalnej i ogólnopolskiej.
Pierwsza powinna mieć formę programu operacyjnego przyjętego uchwałą Rady Miasta.
Druga powinna być przygotowana przez Częstochowską Organizację Turystyczną,
i zaakceptowana uchwałami samorządów uczestniczących w realizacji oraz uchwałą
Sejmiku Wojewódzkiego. Trzecia – oparta powinna być na porozumieniach z instytucjami
i samorządami realizującymi program.
- 97 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
W części miejskiej planuje się:
– Przebudowę układu komunikacyjnego zwiększająca dostępność ruchu pielgrzymkowego
na Jasną Górę.
– Rewaloryzację ulic i obiektów publicznych w bezpośrednim otoczeniu Sanktuarium
Jasnogórskiego.
– Rewitalizację Alei Najświętszej Maryi Panny i obiektów publicznych.
– Budowę centrum konferencyjno – wystawienniczego z przeznaczeniem na Centrum
Sztuki Współczesnej.
– Utworzenie Muzeum Polskiego Pielgrzymowania.
– Wzmocnienie i przebudowę bazy dydaktycznej szkolnictwa zawodowego w sposób
umożliwiający kształcenie w sektorze służącym obsłudze ruchu pielgrzymkowego.
– Rewaloryzację Parku Lisinieckiego.
– Budowę ścieżek rowerowych łączących Częstochowę z Olsztynem, Blachownią,
Mstowem, Porajem.
W części regionalnej proponuje się:
– Tworzenie zaplecza kulturalnego, turystycznego i rekreacyjnego ruchu pielgrzymkowego
z wykorzystaniem walorów Jury Krakowsko – Częstochowskiej.
– Realizację zadań wskazanych przez gminy i powiaty tworzące Częstochowską
Organizację Turystyczną.
– Tworzenie systemu informacji turystycznej i promocji ze szczególnym uwzględnieniem:
rezerwatów i pomników dziedzictwa przyrodniczego, zabytków architektury militarnej,
zabytków sakralnych, będących uzupełnieniem oferty turystyki pielgrzymkowej
W części ogólnopolskiej proponuje się:
– Uruchomienie programu badawczego dotyczącego wpływu ruchu pielgrzymkowego
na przeszłość i współczesność Polski
– Rozpoczęcie prac inwentaryzacyjnych i badawczych nad dziedzictwem kulturowym
związanym z ruchem pielgrzymkowym.
– Wyznaczenie, promocję i zagospodarowanie infrastrukturą turystyczną głównych
szlaków pielgrzymek na Jasną Górę.
Celem programu będzie:
– Umocnienie tradycyjnego znaczenia miasta poprzez poszerzenie współpracy
ze światowymi ośrodkami kultu maryjnego.
– Zwiększenie atrakcyjności Częstochowy i konkurencyjności regionu na europejskim
rynku turystyki kulturowej poprzez kreowanie zintegrowanych produktów turystycznych
związanych z Sanktuarium Jasnogórskim.
– Wzbogacenie oferty kulturalnej skierowanej do turystów w celu przedłużenia ich pobytu
w mieście.
– Rozwój bazy obsługi ruchu turystycznego dostosowanej do specyficznych potrzeb
odwiedzających miasto pielgrzymów i turystów.
– Wypracowanie form lokalnego partnerstwa społeczno-gospodarczego sektorów
publicznego i prywatnego jako warunku powodzenia przedsięwzięć w zakresie rozwoju
turystyki w mieście.
- 98 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Rezultaty:
• Wzrost liczby osób odwiedzających Częstochowę w celach turystycznych, zwłaszcza
turystów zagranicznych.
• Zmiana struktury odwiedzających miasto - zwiększenie udziału osób łączących
pielgrzymkę do Sanktuarium na Jasnej Górze z wypoczynkiem na terenie miasta
i korzystaniem z jego oferty kulturalnej.
• Przedłużenie przeciętnego czasu pobytu pielgrzymów w Częstochowie.
• Rozbudowana baza noclegowa i gastronomiczna i rekreacyjna dostosowana do potrzeb
pątników, zachęcająca uczestników pielgrzymek do przedłużonego pobytu w mieście.
Program pomocy publicznej dla przedsiębiorców „Inwestuj w Częstochowę”
Program Pomocy Publicznej dla Przedsiębiorców "Inwestuj w Częstochowę" (uchwalony
przez Radę Miasta Częstochowy uchwałą nr 307/XXVIII/2004 z dnia 15 marca 2004 roku)
jest programem operacyjnym do Strategii Rozwoju Miasta (priorytet B.2.4.). Celem
Programu jest zwiększenie liczby zatrudnionych mieszkańców Częstochowy.
Program przewiduje udzielanie zwolnień w podatku od nieruchomości przedsiębiorcom,
którzy prowadzą w granicach Miasta nowe inwestycje, skutkujące tworzeniem nowych
miejsc pracy. W latach 2004-2006, na realizację celów Programu przewidziana została
kwota 3.000.000 zł.
Szczegółowe zasady udzielania zwolnień w podatku zgodnie z Programem, Rada Miasta
Częstochowy uchwaliła w dniu 18 kwietnia 2005 roku uchwałą nr 614/XLIII/2005
w sprawie zwolnienia z podatku od nieruchomości w ramach Programu Pomocy dla
Przedsiębiorców "Inwestuj w Częstochowę" na zasadach de minimis.
Stosownie do postanowień tej uchwały, uzyskanie zwolnienia w podatku od nieruchomości
jest możliwe jeśli przedsiębiorca prowadzi inwestycję o wartości co najmniej 0,5 mln EURO,
a w związku z inwestycją następuje wzrost zatrudnienia w przedsiębiorstwie o co najmniej
20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.
Pomoc udzielana jest zgodnie z zasadą de minimis co oznacza, że w okresie 3 lat
poprzedzających dzień udzielenia pomocy, jej wysokość łącznie z inną pomocą publiczną de
minimis nie może przekroczyć równowartości kwoty 100.000 EURO brutto.
Działalność Agencji Rozwoju Regionalnego w Częstochowie SA
Agencja Rozwoju Regionalnego w Częstochowie SA jest spółką z większościowym udziałem
Gminy Miasto Częstochowa, powstałą w roku 1992. Od roku 1999 nie prowadziła
działalności gospodarczej. We wrześniu 2003 roku podjęta została decyzja o wznowieniu
działalności, podniesieniu kapitału zakładowego oraz uchwaleniu nowego statutu spółki.
Podstawowym celem Agencji jest stymulowanie rozwoju gospodarczego w mieście
Częstochowa i subregionie częstochowskim poprzez:
• wspieranie i pobudzanie przedsiębiorczości,
• przeciwdziałanie i łagodzenie skutków bezrobocia,
• pozyskiwanie i kojarzenie partnerów gospodarczych, gromadzenie
- 99 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
i upowszechnianie informacji gospodarczych,
• pomoc w przekwalifikowaniu się, zwłaszcza dla pracowników zwalnianych grupowo,
• wsparcie dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność,
• zapewnienie korzystania z doradztwa i obsługi prawnej,
• zwiększenie dostępu do funduszy pomocowych,
• promowanie stosowania nowoczesnych i ekologicznych technologii,
• zagospodarowanie niewykorzystanych obiektów przemysłowych,
• zarządzanie Częstochowskim Parkiem Przemysłowym.
Podstawowe działania prowadzone przez Agencję Rozwoju:
I. Działania edukacyjne polegające na organizowaniu różnego typu kursów i szkoleń.
II. Utworzenie punktu konsultacyjnego dla przedsiębiorców w zakresie pisania biznes
planów.
III.Wydawanie biuletynów, informatorów i publikacji przydatnych osobom fizycznym oraz
małym i średnim przedsiębiorstwom.
IV.Działania związane z utworzeniem Częstochowskiego Parku Przemysłowego i jego
zarządzaniem przez Agencję.
Działania prowadzone w ramach Programu „Nowa Praca”. Do głównych jego celów
należy przygotowanie terenów pod nowe inwestycje produkcyjne, m.in. poprzez
utworzenie Częstochowskiego Parku Przemysłowego, obejmującego obszar ponad
100 ha w rejonie Huty Częstochowa, o bardzo dobrej infrastrukturze technicznej,
wyposażonego we wszystkie media techniczne.
V. Współpraca z instytucjami gospodarczymi.
1. Współpraca w ramach Śląskiego Konsorcjum Instytucji Wsparcia Rozwoju
Przedsiębiorczości zrzeszającego 20 firm z rejonu Śląska, między innymi: Górnośląską
Agencję Przekształceń Przedsiębiorstw SA, Górnośląską Agencję Rozwoju Regionalnego
SA, Fundusz Górnośląski SA oraz agencje lokalne.
W ramach Konsorcjum podejmowane są działania mające na celu:
• podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw na rynkach
krajowych i zagranicznych,
• wspomaganie tworzenia środowiska sprzyjającego rozwojowi przedsiębiorczości na
terenie województwa śląskiego,
• aktywne uczestnictwo w realizacji wspólnych projektów,
• opracowanie i wdrożenie jednolitego systemu informacji o usługach wsparcia dla MSP
i jego wspólna promocja,
• wspomaganie MSP przy wykorzystywaniu środków unijnych w ramach dostępnych
programów pomocowych,
• zmianę uregulowań prawnych przeszkadzających w działaniach MSP.
Współpraca, w charakterze podwykonawcy i koordynatora, w tworzeniu Lokalnego
Porozumienia na Rzecz Zatrudnienia w regionie częstochowskim, które realizowane było
w ramach Projektu Phare 2001 SSG Promocja ZatrudnieniaRozwój Zasobów Ludzkich,
poprzez podjęcie następujących działań:
• organizację seminarium szkoleniowego inicjującego Lokalne Porozumienie na Rzecz
Zatrudnienia;
- 100 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• przeprowadzenie 10-dniowego bezpłatnego cyklu szkoleń i warsztatów dla 28 osób
w zakresie tworzenia i zarządzania projektami oraz pisania wniosków aplikacyjnych
do Europejskiego Funduszu Społecznego (niezwykle ważnym elementem cyklu
szkoleń była możliwość wykorzystania bezpłatnego doradztwa);
• udział w Częstochowskim Lokalnym Porozumieniu na Rzecz Zatrudnienia,
zrzeszającym przedstawicieli gmin, organizacji samorządowych i innych instytucji.
VI.Opracowanie i składanie wniosków o dofinansowanie w ramach funduszy strukturalnych.
Projekty planowane do realizacji przez Agencję:
1) Utworzenie Częstochowskiego Parku Przemysłowego.
Przewiduje się dwa etapy realizacji zadania: etap I - utworzenie CzPP na bazie
budynku przy ul. Wały Dwernickiego 117/121, będącego własnością Agencji, oraz
działki inwestycyjnej będącej własnością Miasta Częstochowy; etap II - dołączenie
do niego terenów po restrukturyzacji Huty Częstochowa lub innych terenów
poprzemysłowych. Podjęte zostały już prace nad Planem zaopatrzenia w ciepło,
energię elektryczną i paliwa gazowe dla obszaru Strefy Aktywności Gospodarczej
ze szczególnym uwzględnieniem Częstochowskiego Parku Przemysłowego.
2) Uczestnictwo w przygotowaniu projektu „Regionalna Sieć Promocji
i Transferu Technologii”, współfinansowanego w ramach działania 2.6.
ZPORR.
Celem projektu jest stworzenie Regionalnej Sieci Promocji i Transferu Technologii,
mającej na celu podniesienie konkurencyjności i innowacyjności małych i średnich
przedsiębiorstw poprzez dostarczenie im wysokiej jakości usług związanych
z transferem technologii i innowacji. Planowane jest powstanie sieci
wyspecjalizowanych ośrodków – punktów kontaktowych o określonej specjalizacji,
działających w wybranych regionach województwa śląskiego.
Projektowi przyznano dofinansowanie w wysokości 100% zakładanych kosztów.
Projekt będzie realizowany przez 3 lata.
Agencja, jako jeden z partnerów projektu, otrzyma w okresie trzech lat środki
finansowe w wysokości około 260.000 zł na jego realizację na terenie miasta
Częstochowy.
• Podwyższenie standardu świadczonych usług poprzez unowocześnienie
zaplecza technicznego.
Projekt będzie realizowany w ramach tworzonej Śląskiej Regionalnej Sieci Instytucji
Doradczo-Szkoleniowych.
Ma na celu poprawę istniejącej oferty usługowej dla przedsiębiorstw (bezpośredni
kontakt z konsultantami przez internet, szkolenia przy wykorzystaniu najnowszego
oprogramowania i sprzętu); obejmuje też zakup wyposażenia oraz dostosowanie
pomieszczeń, w celu poprawy świadczenia usług.
Projekt został zgłoszony przez instytucje wchodzące w skład Śląskiego Konsorcjum
Instytucji Wsparcia Rozwoju Przedsiębiorczości.
• Wspieranie równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy.
Celem podstawowym projektu jest aktywne przeciwdziałanie bezrobociu kobiet,
poprzez promocję samozatrudnienia. Polegać na wspieraniu przedsiębiorczości wśród
kobiet, w szczególności poprzez szkolenia z zakresu aktywizacji zawodowej i rozwoju
własnej działalności gospodarczej, doradztwo psychologiczne oraz dotacje
na podejmowanie własnej działalności gospodarczej.
- 101 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Program „Nowa praca”
Powołanie Funduszu Poręczeniowego i Pożyczkowego.
Prowadzenie wsparcia dla MSP w formie poręczeń kredytowych i mini-pożyczek
na uruchomienie działalności gospodarczej.
W wyniku realizacji przedsięwzięcia utworzono 125 nowych miejsc pracy.
Szacowany koszt przedsięwzięcia: 5 mln zł.
Oczekiwane wsparcie finansowe w ramach środków z Programu: 2,5 mln zł.
Projekt w fazie realizacji – nie wymaga przygotowań; główne działanie to dofinansowanie
kapitału spółki w celu uruchomienia programu.
Aktywizacja zawodowa osób długotrwale bezrobotnych
Program realizowany przez Powiatowy Urząd Pracy w Częstochowie.
Ostateczni beneficjenci: 170 osób, w tym 100 osób długotrwale bezrobotnych.
Okres wdrażania projektu: od 1 stycznia 2004 roku do 30 kwietnia 2005 roku.
Wartość projektu: 588.000 zł.
Jednostka nadzorująca: WUP Katowice.
Celem projektu jest ograniczenie zjawiska długotrwałego bezrobocia poprzez wsparcie
i pomoc w pozyskaniu zatrudnienia dla osób długotrwale pozostających bez pracy.
Projekt realizowany jest między innymi poprzez doradztwo i dotacje dla osób
podejmujących własną działalność gospodarczą i w tym zakresie obejmuje 33 osoby.
Działania te mają za zadanie aktywizację zawodową osób długotrwale bezrobotnych, aby
ułatwić im pozyskanie stałego miejsca pracy.
Zakładana efektywność projektu: 25%.
Stopień zaawansowania projektu: 12 miesiąc realizacji.
Stan na dzień 30 września 2004 roku: ogółem 140 osób objętych pomocą pośrednictwa
pracy i poradnictwa zawodowego, w tym: 41 osób skierowano na szkolenia,
a 10 skierowano na prace interwencyjne
Nowa szansa
Program realizowany przez Powiatowy Urząd Pracy w Częstochowie.
Ostateczni beneficjenci: 280 osób, w tym 120 długotrwale bezrobotnych.
Okres wdrażania projektu: od 1 stycznia 2005 roku do 30 maja 2006 roku.
Wartość projektu i wnioskowana kwota dofinansowania: 793.900 zł (w tym
768.100 zł w 2005 roku, 25.800 zł w 2006 roku).
Jednostka nadzorująca: WUP Katowice.
Projekt ma na celu ograniczenie zjawiska bezrobocia poprzez wsparcie i pomoc
w pozyskaniu zatrudnienia dla osób pozostających bez pracy. Projekt realizowany będzie
na terenie powiatu i miasta Częstochowy, między innymi poprzez doradztwo i dotacje dla
osób podejmujących własną działalność gospodarczą i obejmie w tym zakresie 10 osób.
- 102 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Aktywna młodzież
Program realizowany przez Powiatowy Urząd Pracy w Częstochowie.
Ostateczni beneficjenci: młodzież i absolwenci - 650 osób.
Okres wdrażania projektu: od 1 stycznia 2005 roku do 30 maja 2006 roku.
Wartość projektu: 2.916.800 zł (w tym 2.691.400 zł w 2005r., 225.400 zł w 2006 r.).
Jednostka nadzorująca: WUP Katowice.
Projekt ma na celu wsparcie bezrobotnej młodzieży i absolwentów wszystkich typów szkół
w ich staraniach o uzyskanie zatrudnienia. Realizowany będzie na terenie powiatu i miasta
Częstochowy, między innymi poprzez doradztwo i dotacje dla osób podejmujących własną
działalność gospodarczą i obejmie w tym zakresie 10 osób.
DZIAŁANIA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
Regionalna Izba Przemysłowo-Handlowa w Częstochowie
Jest organizacją samorządu gospodarczego i działa od 1992 roku.
Podstawowym zadaniem Izby jest reprezentowanie interesów gospodarczych członków
w zakresie ich działalności gospodarczej, w szczególności wobec organów państwowych,
oraz wyrażanie opinii o projektach rozwiązań odnoszących się do funkcjonowania
gospodarki. Siedzibą Izby jest miasto Częstochowa, a terenem działania objęte są powiaty:
częstochowski, kłobucki, myszkowski, lubliniecki, pajęczański, włoszczowski, zawierciański,
oleski, wieluński, radomszczański oraz jędrzejowski.
Podstawowe cele działalności Izba realizuje poprzez:
• wdrażanie nowoczesnych rozwiązań organizacyjnych, prawnych, technicznych
i ekonomicznych w gospodarce regionu i kraju;
• kształtowanie zasad etyki i społecznie akceptowanych form postępowania w stosunkach
gospodarczych;
• popularyzowanie wiedzy ekonomiczno-prawnej;
• prowadzenie szeroko rozumianego doradztwa dla sektora MSP;
• prowadzenie badań naukowych w dziedzinie gospodarki;
• występowanie w charakterze mediatora przy rozstrzygnięciu sporów między podmiotami
gospodarczymi;
• udział (na zaproszenie) w pracach organów państwowych, samorządowych i organizacji
gospodarczych;
• prowadzenie działalności wydawniczej (Biuletyn Informacyjny Izby);
• prowadzenie szkoleń z zakresu technik sprzedaży, obsługi klienta, marketingu, zmian
w prawie gospodarczym, podatkowym, celnym itp., pozwalających na lepsze
i sprawniejsze zarządzanie firmą;
• organizowanie konkursu na najlepszy produkt regionu "Jurajski Produkt Roku";
- 103 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• przyznawanie nagród w regionalnej edycji "Laurów Umiejętności i Kompetencji";
• spotkania środowiska gospodarczego z parlamentarzystami, przedstawicielami urzędów
państwowych itp.;
• systematyczne przekazywanie informacji o kredytach i dotacjach wynikających
z członkostwa w Unii Europejskiej.
Każde działanie Izby ukierunkowane jest na stymulowanie rozwoju lokalnego, a tempo
przemian ekonomiczno-społecznych oraz dostosowywanie wszystkich sfer życia państwa do
systemów Unii Europejskiej stwarzają nowe obszary działalności Izby.
INNE PROPOZYCJE DZIAŁAŃ DO ROZPATRZENIA W TOKU REALIZACJI
MPR
Wsparcie dla osób bezrobotnych podejmujących działalność gospodarczą
w obszarach objętych rewitalizacją
Propozycja Powiatowego Urzędu Pracy w Częstochowie.
Jednorazowe wsparcie z Funduszu Pracy dla osób podejmujących działalność gospodarczą.
Wsparcie dla osób tworzących nowe miejsca pracy w obszarach objętych
rewitalizacją
Propozycja Powiatowego Urzędu Pracy w Częstochowie.
Refundacja kosztów utworzenia stanowiska pracy dla osób bezrobotnych oraz refundacja
części wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne dla zatrudnionych
bezrobotnych.
Miejski system informacji i rezerwacji usług
Oznakowanie zabytków i innych atrakcji turystycznych, oznakowanie ciągów pieszych, dla
zmotoryzowanych, sieć infomatów z bazami danych, internetowy system informacji i rezerwacji
usług, materiały promocyjne i informacyjne w różnych wersjach językowych itp.
Promocja i marketing turystyki
Badania marketingowe winny obejmować takie zagadnienia, jak: wielkość ruchu
turystycznego, rozpoznanie grup docelowych, ich potrzeb, motywów i preferencji turystycznych,
typy produktów turystycznych, wizerunek miasta, efektywność instrumentów promocji
turystycznej, drożność kanałów dystrybucji produktów turystycznych.
- 104 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Proponowane inwestycje prywatne związane z rozwojem turystyki:
– budowa i modernizacja bazy noclegowej (hotele, motele, pensjonaty itp., w tym budowa
hotelu co najmniej klasy „3 gwiazdkowej” dla potrzeb turystyki biznesowej);
– adaptacja kamienic w Alei Najświętszej Maryi Panny i ulicach przyległych na małe rodzinne
hotele lub pensjonaty (wzorem hotelu „Weneckiego");
– tworzenie i modernizacja bazy gastronomicznej ze stałym programem imprez artystycznych
(celem zapewnienia turystom i pielgrzymom spędzenia miłego, niezapomnianego wieczoru);
– przystosowanie zakładów rzemieślniczych do możliwości ich zwiedzania połączonego
z pokazem wytwarzania wyrobów;
– uruchomienie produkcji potraw regionalnych (wyłonionych w drodze konkursu);
– uruchomienie produkcji pamiątek regionalnych (wyłonionych w drodze konkursu);
– opracowanie, druk i stworzenie sieci dystrybucji ofert turystyki przyjazdowej - gotowych
pakietów turystycznych przeznaczonych do sprzedaży poprzez tour-operatorów krajowych
i zagranicznych oraz agencje turystyczne; pakiety turystyczne winny być przygotowane
w oparciu o segmentację rynku, z uwzględnieniem głównie oferty dla dzieci i młodzieży,
osób starszych (emerytów i rencistów krajowych i zagranicznych), osób
niepełnosprawnych oraz rodzin z dziećmi;
– opracowanie i wdrożenie systemu zniżek dla poszczególnych segmentów turystów
i pielgrzymów - tzw. City pass;
– doskonalenie kadr zajmujących się obsługą ruchu turystycznego.
- 105 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
6. Działania komplementarne w sferze społecznej
Poniżej wymieniono i opisano najważniejsze działania (mikroprogramy), realizowane oraz
planowane w obszarach objętych Miejskim Programem Rewitalizacji *), które zmierzają do:
– wzmocnienia zdolności samodzielnego radzenia sobie w trudnych sytuacjach życiowych,
– integracji lokalnych środowisk i wyzwalania inicjatyw wzajemnej pomocy mieszkańców
w rozwiązywaniu problemów społecznych oraz ich profilaktyce,
– pomocy osobom najsłabszym.
Wpisują się one w główne grupy działań Miejskiego Programu Rewitalizacji,
w szczególności w następujące grupy działań:
– B. Program poprawy bezpieczeństwa i zapobiegania przestępczości,
– D. Wzmocnienie struktury gospodarczej w obszarach rewitalizacji miejskiej,
– F. Wsparcie aktywności i integracji lokalnych społeczności,
– G. Profilaktykę i promocję zdrowia, zwalczanie chorób.
Są to zarówno działania realizowane przez Powiatowy Urząd Pracy, Miejski Ośrodek Pomocy
Społecznej i inne jednostki samorządowe działające w sferze pomocy społecznej, jak
i inicjatywy organizacji pozarządowych uczestniczących w tworzeniu MPR.
Zakłada się, że dzięki współpracy tych jednostek i organizacji w trakcie realizacji
Miejskiego Programu Rewitalizacji oraz dzięki wsparciu Gminy Miasta Częstochowy możliwe
będzie poszerzenie liczby osób uczestniczących w programach społecznych, między
innymi poprzez wykorzystanie środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Istnieje
również wiele wartościowych inicjatyw, które dotychczas nie zostały uruchomione lub
są realizowane w bardzo skromnym zakresie ze względu na brak środków finansowych.
DZIAŁANIA W SFERZE SPOŁECZNEJ REALIZOWANE I PLANOWANE
PRZEZ GMINĘ ORAZ GMINNE JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE W LATACH 2005-
2006
Aktywizacja zawodowa osób długotrwale bezrobotnych
Projekt adresowany jest do 170 osób bezrobotnych w wieku powyżej 25 lat, w tym do 100
długotrwale bezrobotnych, zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy
w Częstochowie. Celem projektu jest ograniczenie zjawiska długotrwałego bezrobocia
poprzez wsparcie i pomoc w pozyskaniu stałego miejsca pracy dla osób długotrwale
pozostających bez pracy. Projekt realizowany jest poprzez:
– poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy (dla 137 osób),
– doradztwo i dotacje dla osób podejmujących własną działalność gospodarczą (33 osoby),
– prace interwencyjne (16 osób),
– szkolenia zawodowe mające na celu dostosowanie kwalifikacji do potrzeb rynku pracy:
– nabycie, podniesienie lub zmianę kwalifikacji (120 osób).
_________________________________________________________________
*) lub na obszarze całej Częstochowy, lecz skierowanych do grup społecznych, których większość
skoncentrowana jest w zdegradowanych obszarach miejskich i poprzemysłowych
- 106 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Projekt realizowany przez PUP Częstochowa w latach 2004-2005, z wykorzystaniem
środków Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (dalej: SPORZL),
działanie 1.3: Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia; łączna wartość:
0,588 mln zł.
Aktywizacja bezrobotnej młodzieży i absolwentów na rynku pracy
Celem projektu jest wsparcie 300 osób - bezrobotnej młodzieży do 25 roku życia
i absolwentów wszystkich typów szkół w ich staraniach o uzyskanie miejsca pracy. Projekt
realizowany jest na terenie powiatu i miasta Częstochowy poprzez:
– poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy (dla 290 osób),
– prace interwencyjne (30 osób),
– staże zawodowe (225 osób),
– doradztwo i dotacje na uruchomienie własnej działalności gospodarczej (10 osób),
– szkolenia mające na celu dostosowanie kwalifikacji do potrzeb rynku pracy (55 osób).
Projekt realizowany przez PUP Częstochowa w latach 2004-2005, z wykorzystaniem
środków programu SPORZL, działanie 1.3: Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego
bezrobocia; łączna wartość: 0,965 mln zł.
"Wszyscy Równi" - program stypendialny dla studentów z terenu Miasta
Częstochowy
Projekt adresowany jest do młodych ludzi mieszkających w Częstochowie, którzy
ze względu na trudną sytuację życiową mają utrudnione podjęcie nauki w szkole
wyższej. Ostatecznymi beneficjentami projektu jest 986 studentów w wieku do 26 lat.
Dzięki projektowi ostateczni beneficjenci zwiększą swoje szanse na zdobycie awansu
zawodowego i społecznego, rozwój osobisty oraz pełniejszy udział w dokonujących się
przeobrażeniach społecznych, technologicznych i gospodarczych .
Projekt realizowany jest przez Urząd Miasta Częstochowy w latach 2004-2005,
z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach
Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, Działanie 2.2 -
"Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne" ; łączna wartość:
0,928 mln zł.
"Wszyscy Równi" - program stypendialny dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych w
Częstochowie
Projekt ma na celu promowanie wykształcenia na poziomie średnim i wspieranie szans
edukacyjnych młodych ludzi zameldowanych na obszarach wiejskich pochodzących z rodzin
o trudnej sytuacji materialnej. Bezpośrednim celem projektu jest zwiększenie możliwości
w/w grupie uczniów kontynuacji nauki w wybranej szkole ponadgimnazjalnej
w Częstochowie kończącej się maturą. Ostatecznymi beneficjentami projektu jest 2698
uczniów.
- 107 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Dzięki projektowi ostateczni beneficjenci będą mogli zdobyć wykształcenie w szkole
wybranej ze względu na swoje zainteresowania, możliwości intelektualne, potencjał
i ambicje, a nie tylko możliwości finansowe.
Projekt realizowany jest przez Urząd Miasta Częstochowy w latach 2004-2005,
z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach
Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, Działanie 2.2 -
"Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne" ; łączna wartość: 3,5
mln zł.
"Inicjatywa Częstochowska"
- Partnerstwo na rzecz aktywizacji lokalnego rynku pracy
Celem projektu jest zawiązanie na terenie miasta Częstochowy Partnerstwa na Rzecz
Aktywizacji Lokalnego Rynku Pracy.
Partnerstwo będzie opierało się na dobrowolnej współpracy podmiotów zainteresowanych
rozwojem i aktywizacją lokalnego rynku pracy: organizacji pozarządowych
i samorządowych związanych z rynkiem pracy oraz przedsiębiorców. Ma ono stanowić
forum wymiany umiejętności, wiedzy i doświadczeń o charakterze nieformalnym
i otwartym.
Poprzez analizę lokalnego rynku pracy (na podstawie badań przeprowadzonych pośród
przedsiębiorców i osób bezrobotnych) oraz analizę czynników warunkujących znalezienie
zatrudnienia, projekt przyczyni się do zwiększenia świadomości o sytuacji
na częstochowskim rynku pracy oraz wypracowania strategii działania na rzecz jego
rozwoju. Znane będą oczekiwania przedsiębiorców co do kwalifikacji i doświadczenia ich
potencjalnych pracowników, a także czynniki warunkujące znalezienie pracy. To sprawi, że
łatwiej będzie można oddziaływać na lokalny rynek pracy, lepiej dostosowywać kierunki
szkoleń osób bezrobotnych do oczekiwań przedsiębiorców, a tym samym przyczyniać się
do zmniejszenia stopy bezrobocia na lokalnym rynku pracy.
Szkolenia z zakresu funduszy UE, w tym EFS, przygotują instytucje do pozyskiwania
środków na rzecz osób bezrobotnych, zagrożonych utratą pracy, i młodzieży, aby również
w ten sposób wspierać te grupy w ich staraniach o uzyskanie miejsca pracy.
Projekt realizowany w latach 2004-2005 przez PUP Częstochowa we współpracy
z Politechniką Częstochowską - Biuro Promocji i Karier, z wykorzystaniem środków PHARE
2002 - Koordynacja działań instytucji rynku pracy; łączna wartość: 32 tys. euro.
"Krok do sukcesu"
Projekt jest adresowany do 40 osób - bezrobotnej młodzieży do 25 roku życia,
posiadających wykształcenie co najmniej średnie ogólnokształcące bądź średnie zawodowe
(w odniesieniu do absolwentów szkół wyższych – w wieku do 27 lat).
Jego celem jest zwiększenie szans młodych ludzi na rynku pracy, poprzez:
– stworzenie Indywidualnych Planów Działania dla wszystkich uczestników projektu,
– szkolenia zawodowe (dla wszystkich),
– staże zawodowe (dla wszystkich),
- 108 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Projekt zakłada również przeprowadzenie analizy rynku pracy: badanie potrzeb
przedsiębiorców zainteresowanych zatrudnieniem młodzieży.
Projekt realizowany w latach 2004-2005 przez PUP Częstochowa we współpracy
z Powiatowym Urzędem Pracy w Będzinie. Zaangażowane zostaną również organizacje
współpracujące (Stowarzyszenie Częstochowski Inkubator Przedsiębiorczości, Zagłębiowska
Agencja Rozwoju, Centrum Informacji Zawodowej, Ochotnicze Hufce Pracy) oraz
wolontariusze. Wartość projektu to 67,74 tys. euro, przy czym 60% środków pochodzi
z funduszu Phare 2002 - Aktywne Formy Zapobiegania Bezrobociu.
„Nowa szansa"
Projekt adresowany jest do 280 osób bezrobotnych powyżej 25 roku życia, w tym do 120
osób długotrwale bezrobotnych, zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy
w Częstochowie
Celem tego przedsięwzięcia jest ograniczenie zjawiska bezrobocia poprzez wsparcie
i pomoc w pozyskaniu zatrudnienia dla osób pozostających bez pracy z wykorzystaniem
następujących form działań:
– poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy (dla 270 osób),
– doradztwo i dotacje dla osób podejmujących własną działalność gospodarczą (10 osób),
– prace interwencyjne (80 osób),
– przygotowanie zawodowe w miejscu pracy (70 osób),
– szkolenia zawodowe (120 osób).
Projekt realizowany będzie na terenie powiatu i miasta Częstochowy przez 17 miesięcy
w latach 2005-2006, przez PUP Częstochowa, z udziałem dofinansowania ze środków
programu SPORZL, działanie 1.3: Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia,
w wysokości 793,9 tys. zł.
„Aktywna młodzież” - wsparcie bezrobotnej młodzieży i absolwentów w uzyskaniu
zatrudnienia
Projekt aktywizacji zawodowej bezrobotnej młodzieży i absolwentów wszystkich typów
szkół poprzez wsparcie ich w staraniach o uzyskanie zatrudnienia, realizowany
w następujących formach:
– pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe (dla 640 osób),
– prace interwencyjne (120 osób),
– staże (450 osób),
– doradztwo i dotacje na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej (10 osób).
Projekt obejmie 650 osób. Realizowany będzie na terenie powiatu i miasta Częstochowy
w latach 2005-2006, przez okres 17 miesięcy, z wykorzystaniem środków programu
SPORZL, działanie 1.2: Perspektywy dla młodzieży; łączna wartość: 2,917 mln zł.
- 109 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Równość szans - nie przywileje
Projekt adresowany jest do 20 bezrobotnych osób o znacznym i umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności, mieszkających w Częstochowie, zarejestrowanych w Powiatowym
Urzędzie Pracy w Częstochowie.
Celem planowanego przedsięwzięcia jest zwiększenie stopnia przygotowania zawodowego
i poprawa zdolności do uzyskania zatrudnienia przez bezrobotne osoby niepełnosprawne
o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zamieszkujące miasto
Częstochowę, oraz budowanie potencjału, tworzenie nowych i doskonalenie istniejących
instrumentów, zwiększających ich możliwości na otwartym rynku pracy
Ponadto planuje się nawiązanie współpracy z organizacjami pozarządowymi działającymi
na rzecz osób niepełnosprawnych, które wspomagać będą podstawowe działania
w obszarze planowania, wdrażania i oceny realizacji projektu.
Projekt zakłada następujące rezultaty:
1. podniesienie kwalifikacji zawodowych przez wytypowaną 20-osobową grupę
bezrobotnych osób niepełnosprawnych - uczestników programu „Integracja
zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych”
2. określenie indywidualnej ścieżki kariery zawodowej i predyspozycji zawodowych
każdego uczestnika projektu,
3. nabycie umiejętności nawiązywania kontaktów interpersonalnych przez uczestników
projektu,
4. pozbycie się zahamowań przez osoby niepełnosprawne, w tym w kontaktach
z pracodawcą i współpracownikami, podniesienie poczucia własnej wartości,
5. podjęcie zatrudnienia lub dalszej nauki przez 4 niepełnosprawnych, bezrobotnych
mieszkańców Częstochowy, w okresie 6 m-cy po zakończeniu realizacji projektu,
6. przybliżenie mieszkańcom Częstochowy problemów osób niepełnosprawnych.
Projekt realizowany będzie przez Gminę Miasto Częstochowa, przez 12 miesięcy w latach
2005-2006, z zamiarem uzyskania wsparcia finansowego ze środków EFS, działanie 1.4
Integracja Zawodowa i Społeczna Osób Niepełnosprawnych, Schemat a) Wspieranie osób
o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na otwartym rynku pracy.
Program przeciwdziałania występowaniu różnych form patologii społecznej
wykrywanych w trakcie interwencji strażników miejskich
Program realizowany przez Straż Miejską w Częstochowie, polegający na udzielaniu
pomocy osobom nadużywającym alkoholu, narkotyków, wchodzącym w konflikt z prawem
oraz pozostającym w dłuższym okresie bez pracy, poprzez:
– prowadzenie grupowych zajęć o charakterze resocjalizacyjnym, mających na celu
między innymi wzrost kompetencji społecznych i lepsze funkcjonowanie w relacjach
międzyludzkich oraz motywowanie do podejmowania terapii odwykowej;
- 110 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– udzielanie pomocy w sprawowaniu opieki rodzicielskiej;
– prowadzenie zajęć aktywizujących proces poszukiwania pracy bądź podejmowania
własnej działalności gospodarczej;
– dostarczanie wiedzy prawnej dotyczącej problematyki mieszkaniowej, rodzinnej oraz
spraw bytowych;
– umożliwienie korzystania z dostępu do komputerów, internetu - w celu zdobywania
i doskonalenia posługiwania się tą formą zdobywania i wymiany informacji.
Program przeciwdziałania patologizacji i marginalizacji dzieci i młodzieży
w rejonach objętych rewitalizacją - Stare Miasto, Raków.
Program realizowany przez Straż Miejską oraz Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom "Skrawek
Nieba". Stanowi dopełnienie działań podejmowanych przez Straż Miejską w programie
przeciwdziałania różnym formom patologii społecznej wykrywanym w trakcie interwencji
podejmowanych przez strażników miejskich.
Proponuje się jego kontynuację i rozszerzenie o następujące elementy składowe programu:
– Projekt „Dobry start" - prowadzenie punktu dla młodzieży w wieku do 25 lat,
wywodzącej się z rodzin niewydolnych wychowawczo, którego celem byłoby udzielanie
pomocy w rozwoju osobistych kompetencji oraz umiejętności efektywnego poszukiwania
pracy lub otwierania własnej działalności gospodarczej, realizowane poprzez
poradnictwo zawodowe, doradztwo, szkolenia, aktywizację zawodową młodzieży.
Oczekiwane rezultaty to: obniżenie liczby osób pozostających bez pracy, wzrost
aktywności, wyzbycie postawy bierności i wycofania społecznego, wzrost kreatywności
społecznej.
– Projekt "Ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i przygotowanie osób
narażonych na wykluczenie społeczne do wejścia na rynek pracy", adresowany
do grupy dzieci i młodzieży do 25 roku życia, wywodzącej się z grup ryzyka, polegający
na kompensowaniu braków związanych z niemożnością sprawowania opieki
rodzicielskiej, obejmujący następujące formy działania:
– dożywianie dzieci z rodzin dotkniętych problemem ubóstwa i głodu;
– prowadzenie grupowych zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci przejawiających cechy
niedostosowania społecznego (agresja, pierwsze kontakty z prawem, zagrożenia
alkoholizmem i narkomanią);
– prowadzenie oddziaływań terapeutycznych dla dzieci wykazujących zaburzenia
w rozwoju psychoruchowym, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci upośledzonych
umysłowo oraz dotkniętych różnymi formami niepełnosprawności;
– inicjowanie oraz wspieranie aktywności społecznej u dzieci i młodzieży objętej
działaniem programu, kształcenie oraz kreowanie liderów młodzieżowych w lokalnym
środowisku, prowadzenie grup wsparcia dających możliwość wzajemnej wymiany
doświadczeń, posiadanej wiedzy oraz dzieleniem się własnymi sukcesami;
– organizowanie alternatywnych form spędzania wolnego czasu w okresie ferii
i wakacji.
Oczekiwane rezultaty to: spadek zagrożenia przestępczością, wzrost aktywności społecznej,
wyzbycie niemocy i apatii, obniżenie liczby osób zagrożonych uzależnieniem.
- 111 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
DZIAŁANIA W SFERZE SPOŁECZNEJ PLANOWANE PRZEZ GMINĘ ORAZ GMINNE
JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE NA ROK 2007 i LATA NASTĘPNE
„AKCEPT”
Projekt realizujący ideę ośrodka integracji społecznej - adresowany do grupy 20 osób
wyodrębnionych z osób bezdomnych, uzależnionych - mieszkańców Schroniska dla
Bezdomnych Mężczyzn. Polega na aktywizacji społecznej i zawodowej osób bezdomnych,
długotrwale bezrobotnych i uzależnionych od alkoholu, poprzez:
– wprowadzenie osób bezdomnych uzależnionych od alkoholu na rynek pracy,
– promowanie terapii poprzez pracę na rzecz społeczności lokalnej,
– nabywanie umiejętności zawodowych poprzez tworzenie warsztatów terapii zajęciowej
w zakresie małej poligrafii i stolarstwa,
– zminimalizowanie konfliktów spowodowanych brakiem tolerancji społecznej,
– stworzenie miejsca pracy dla terapii zajęciowej poprzez adaptację i modernizację
pomieszczeń strychu w schronisku.
– Oczekiwane rezultaty to:
– udzielenie doraźnej pomocy osobom bezdomnych i uzależnionym poprzez stworzenie
stanowisk pracy dla około 20 osób;
– praca z „indywidualnym przypadkiem” na zasadzie podpisania kontraktu i karty
wychodzenia z bezdomności na bazie „Indywidualnego programu wychodzenia
z bezdomności”;
– monitoring działalności osoby na nowym stanowisku pracy w warsztatach zajęciowych,
do czasu jej usamodzielnienia się.
Realizacja projektu wymaga równolegle modernizacji i rozbudowy istniejącego już
schroniska dla osób bezdomnych, oferującego schronienie i pożywienie, a ściślej: adaptacji
strychu budynku w celu uruchomienia dodatkowych pomieszczeń, budowy schodów
zewnętrznych, budowy odcinka drogi oraz budowy budynku z przeznaczeniem na warsztaty
terapii zajęciowej.
Na realizację projektu, zgłoszonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, planuje się
pozyskanie wsparcia zewnętrznego z funduszy unijnych. Realizacja planowana jest na lata
2007-2009.
„Przyjaciele"
Projekt adresowany do mieszkańców dzielnicy Ostatni Grosz, ze szczególnym
uwzględnieniem ulicy Bardowskiego. Dotyczy powstania i funkcjonowania punktu spotkań
dla dzieci, młodzieży i osób dorosłych, w którym osoby zainteresowane mogłyby świadczyć
sobie wzajemną pomoc w rozwiązywaniu swoich problemów. Byłoby to również centrum
nauki konstruktywnej współpracy oraz wymiany informacji dotyczących sposobów radzenia
sobie z trudnościami lokalnej społeczności, spotkań ze specjalistami w dziedzinie pomocy
w rozwiązywaniu problemów społecznych, edukacji, profilaktyki, treningu, wymiany
poglądów, dystrybucji uzyskanych środków, logistyki, identyfikacji problemów i organizacji
- 112 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
wzajemnej pomocy osób mieszkających w okolicy i innych zainteresowanych.
Celem projektu jest ograniczenie zjawiska wykluczenia społecznego poprzez:
– aktywizację społeczną i zawodową osób długotrwale bezrobotnych,
– stworzenie osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym możliwości pomagania sobie
i innym w wyjściu z kryzysowej sytuacji,
– zmotywowanie do podejmowania kształcenia poprzez udział w szkoleniach i kursach,
– podniesienie kwalifikacji zawodowych lub przekwalifikowanie zawodowe,
– wzrost poczucia odpowiedzialności za własne życie,
– integrację społeczną w środowisku lokalnym.
Oczekiwane rezultaty to: rozbudzenie sił środowiskowych, pomoc w ustaleniu kierunku
aktywności osób mieszkających w danym środowisku lokalnym, zmniejszenie
występowania zjawisk patologicznych (w szczególności alkoholizmu i narkomanii),
stworzenie alternatywy dla popularnego wzorca korzystania z pomocy społecznej
i spędzania czasu, odbudowa nadziei na zmianę niekorzystnej sytuacji zawodowej, większa
motywacja wśród młodych ludzi do podejmowania edukacji i legalnej pracy, zmniejszenie
przestępczości w obszarze dzielnicy, poprawa warunków socjalno-bytowych w środowisku
lokalnym, wyzwolenie w osobach zaangażowanych wzrostu poczucia odpowiedzialności za
swoją sytuację.
Projekt zgłoszony przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie, Rejonowy
Zespół Pomocy Społecznej nr 1 w Częstochowie ul. Niepodległości 30; we współpracy
z Wydziałem Komunalnym Urzędu Miasta Częstochowy, Powiatowym Urzędem Pracy,
Miejską Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Na przeszkodzie realizacji
projektu stoi brak budynku i zapewnienia środków własnych.
Ośrodek wsparcia dla osób bezrobotnych zamieszkałych w dzielnicy Śródmieście
Ośrodek wsparcia aktywizowałby osoby bezrobotne do poszukiwania pracy. Ukazywałby
metody i sposoby prowadzenia rozmowy z pracodawcą, tworzenia właściwego wizerunku
swojej osoby, podnoszenia samooceny, właściwego poruszania się na rynku pracy, chęci
dokształcania się i przekwalifikowania zawodowego. Działania Ośrodka oparte byłyby
na ścisłej współpracy osoby bezrobotnej z zespołem, w skład którego weszliby: pracownik
socjalny, doradca zawodowy i psycholog. Tworzone byłyby również grupy wsparcia
składające się z osób, które dzięki własnej inicjatywie i działaniom wyszły z bezrobocia.
Przekazywałyby one w czasie spotkań własne doświadczenia i umiejętności w poszukiwaniu
pracy.
Oczekiwane rezultaty to:
– zmiana świadomości i postaw, zwłaszcza osób długotrwale bezrobotnych,
– poprawa funkcjonowania w środowisku,
– uzyskanie zatrudnienia przez osoby bezrobotne,
– obniżenie poziomu bezrobocia
– zatrudnienie z okresie trwania projektu 7 osób z grupy 50 biorących udział w zajęciach
Ośrodka Wsparcia,
– zmiana postaw, samooceny, zachowań i funkcjonowania osób i ich rodzin w środowisku.
Projekt przygotowany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej - Rejonowy Zespół nr II,
- 113 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
z zamiarem uzyskania wsparcia finansowego z funduszy unijnych. Przeszkodą
w uruchomieniu projektu jest brak środków własnych i lokalu na uruchomienie ośrodka.
"Szansa na życie"
Program przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu młodzieży opuszczającej placówki
opiekuńczo-wychowawcze i rodziny zastępcze, adresowany do 50 osób - młodzieży w wieku
18-25 lat, usamodzielniającej się na terenie miasta Częstochowa, po opuszczeniu placówek
opiekuńczo-wychowawczych i rodzin zastępczych. Bez wsparcia ze strony rodziny, zarówno
finansowego, jak i emocjonalnego i psychicznego, mając problemy ze znalezieniem pracy,
młodzież ta jest zagrożona wykluczeniem społecznym.
Celem programu jest ułatwienie młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczowychowawcze
wejścia na rynek pracy i znalezienia zatrudnienia. Projekt zakłada
aktywizację młodzieży poprzez: akcje informacyjne, szkolenia, usługi doradcze,
pośrednictwo pracy, porady prawne, pomoc psychologa, grupy wsparcia, staże
absolwenckie, prace interwencyjne. Innowacyjnością projektu jest kompleksowość działań
wspierających młodzież opuszczającą placówki opiekuńczo-wychowawcze.
Zakładane rezultaty:
– zdobycie kwalifikacji zawodowych (przez 50% uczestników projektu),
– zdobycie zatrudnienia w ramach subsydiowanych miejsc pracy (20% uczestników),
– odbycie staży (15% uczestników),
– zdobycie zatrudnienia po zakończeniu projektu (20% uczestników),
– podniesienie samooceny.
Projekt opracowany został przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie,
we współpracy z PUP Częstochowa.
Powiatowy Urząd Pracy udzielałby wsparcia w organizowaniu staży i subsydiowanych form
zatrudnienia. Zagwarantowałby również środki z Funduszu Pracy na realizacje projektu
w wysokości 25% jego wartości.
DZIAŁANIA PLANOWANE PRZEZ ORGANIZACJE POZARZĄDOWE
W LATACH 2005 - 2006
Prowadzenie szkoleń i opieki nad młodzieżą trudną, zagrożoną narkomanią,
alkoholizmem i przestępczością
Projekt jest adresowany do 50 osób w wieku 15–24 lat, które nie uczą się, nie pracują i nie
są zarejestrowane jako bezrobotne, bądź uczą się w szkołach gimnazjalnych
i ponadgimnazjalnych albo w formach pozaszkolnych, ale sprawiają trudności
wychowawcze i mają poważne kłopoty w nauce, pochodzą z rodzin ubogich, zagrożonych
dysfunkcjami społecznymi lub wchodzącymi w kolizje z prawem. Jego celem jest
ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i przygotowanie osób narażonych
- 114 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
na wykluczenie społeczne do wejścia na rynek pracy, poprzez:
– szkolenia dla osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, mające na celu
przezwyciężanie problemów, którymi osoby te są obarczone, kształcące umiejętności
radzenia sobie w trudnych sytuacjach i prowadzące do zwiększania samodzielności;
– szkolenia i warsztaty edukacyjno–wychowawcze na rzecz młodzieży trudnej, mające
na celu powrót do nauki w celu zdobycia zawodu i usamodzielnienia się oraz zapobieganie
wśród ludzi młodych szerzeniu się dysfunkcji społecznych, takich jak: alkoholizm,
narkomania, przestępczość;
– działania towarzyszące: opieka nad dziećmi zagrożonymi dysfunkcjami społecznymi.
Oczekiwane rezultaty to:
– lepsze radzenie sobie z rozwiązywaniem problemów i zachowaniem w trudnych
sytuacjach,
– uchronienie młodzieży przed dysfunkcjami społecznymi - alkoholizmem, narkomanią
i przestępczością,
– zapewnienie opieki i pomocy w nauce.
Projekt realizowany będzie przez Katolickie Ognisko Wychowawcze Dzieciątka Jezus -
Rzymskokatolicka Parafia pw. Narodzenia Pańskiego, ul. Orzechowskiego 1. Rozpoczęcie
planowane jest na przełomie lat 2005 i 2006, kontynuacja podobnych działań w latach
następnych. Budżet potrzebny w roku 2006, to 40 tys. zł; 36% środków zapewni parafia.
Pomoc ubogim i potrzebującym
Celem projektu jest pomoc rodzinom ubogim, zagrożonym dysfunkcjami i wykluczeniem
społecznym lub wchodzącymi w kolizje z prawem, w pełnieniu ich podstawowych funkcji,
a także pomoc dzieciom i młodzieży w nauce, w rozwiązywaniu problemów wychowawczych
i problemów związanych z uzależnieniami.
Planowane jest prowadzenie zajęć: opiekuńczo-wychowawczych, edukacyjnych,
psychologiczno-pedagogicznych, kompensacyjnych, wyrównawczych, artystycznych,
sportowych, terapeutycznych, organizowanie: olimpiad, plenerów, wieczorków
okolicznościowych, spotkań rodzinnych, obchodów świąt (Mamy, Taty, Św.Mikołaja, Bożego
Narodzenia). Zakłada się zatrudnienie nauczycieli, wychowawców i instruktorów.
Oczekuje się, że w wyniku realizacji przedsięwzięcia jego beneficjenci:
– zostaną objęci pomocą pedagogiczną, psychologiczną, socjalną i doradczą,
– będą umieli rozwiązywać swoje problemy, będą wiedzieli, gdzie zgłosić się z nimi;
– poprawią szkolne wyniki.
Organizatorem przedsięwzięcia jest Katolickie Ognisko Opiekuńczo-Wychowawcze „Ogród”
- Rzymskokatolicka parafia św. Józefa, Ul. Okrzei 41, przy wsparciu partnerów, jakimi są:
lokalna szkoła podstawowa, gimnazjum oraz prywatni przedsiębiorcy.
Projekt jest już realizowany, ale ze względu na ograniczone środki finansowe - w bardzo
wąskim zakresie. Planowane jest objęcie pomocą szerszej grupy potrzebujących,
co wymaga nakładów w wysokości 220.000 zł. Planuje się pozyskanie wsparcia
z programu SPORZL, działanie 1.5, schemat A - Promocja aktywnej polityki społecznej
poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka.
- 115 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Młodzi ludzie a problem uzależnień
Program mający na celu zapobieganie wśród młodych ludzi przebywających w ognisku
(ok. 120 osób w wieku od 6-19 lat) rozwoju dysfunkcji społecznych - alkoholizmu,
narkomanii, przestępczości, agresji, nadpobudliwości psychoruchowej.
Stworzenie dzieciom miejsca, gdzie mogą się spokojnie uczyć i są bezpieczne, jest szansą
na „oderwanie ich” od ulicy, a czasem „wyjęcie” spod wpływu domu rodzinnego.
W trudnych sytuacjach mogą liczyć na pomoc psychologa czy pedagoga. Dzieci najbardziej
zagrożone patologią zostaną objęte opieką, co zmniejszy przestępczość wśród nieletnich
oraz liczbę dzieci i młodzieży uzależnionej od narkotyków i innych używek.
Przewiduje się:
– ustalenie przyczyn i skutków używania środków psychoaktywnych,
– przeciwdziałanie zaburzeniom emocjonalnym,
– przeciwdziałanie agresji wśród młodzieży i dzieci,
– przeciwdziałanie uzależnieniom,
– dostarczenie informacji o substancjach uzależniających oraz zagrożeniu, jakie im
towarzyszy,
– pokazanie perspektyw zdrowego stylu życia bez zażywania środków uzależniających,
– promowanie czynników wpływających na wysoką jakość zdrowia (zdrowie, sport,
turystyka),
– tworzenie atmosfery akceptacji i poczucia bezpieczeństwa u dzieci.
Z dziećmi młodszymi praca będzie miała charakter zabawy i rozmowy. Ze starszymi będą
prowadzone zajęcia warsztatowe, pogadanki w formie cyklu rozmów o uzależnieniach,
przestępczości, agresji, wygłaszane przez nauczycieli, osoby z policji, straży miejskiej,
ośrodków terapeutycznych, poradni. Wśród wszystkich dzieci będzie przeprowadzona
ankieta dotycząca znajomości tematu uzależnień i innych dysfunkcji społecznych (przed
rozpoczęciem realizacji projektu i po jego zakończeniu).
W ramach realizacji programu przewidziano zorganizowanie różnego rodzaju imprez: dla
wszystkich dzieci - konkursów plastycznych: „Ja i świat uzależnień”, „Ruch to zdrowie”,
„Świat bez nałogów, agresji i przestępczości”; projekcji filmów – materiały „Pomarańczowej
Linii” oraz filmów dla dzieci; „Dnia bez papierosa, alkoholu, narkotyków”; wyborów Miss
i Mistera Zdrowia; odpowiednio do wieku - zajęć warsztatowych, na których dzieci będą
uczyć się rozmawiać o swoich problemach i problemach swoich bliskich; dyskusji i „burzy
mózgów” – w jaki sposób walczyć z nałogiem; prezentacji dzieciom zdrowego stylu życia,
zdrowej kuchni (m.in. na wyjeździe 3 dniowym do Pająka, Poraja); imprez sportowych -
wspólnie z innymi ogniskami (turniej piłki nożnej, turniej szachowy, rozgrywki w tenisa
stołowego, w piłkarzyki, inne zawody sportowe); zajęć na komputerze – pokazanie
dzieciom zabaw i gier bez udziału przemocy i agresji; uczestnictwa, w charakterze widzów,
w rozgrywkach siatkówki,w meczach żużlowych (dzięki zaprzyjaźnionym sponsorom).
Oczekiwane rezultaty to:
– zdobycie wiedzy o uzależnieniach i ich następstwach,
– aktywne uczestnictwo w zajęciach około 120 dzieci,
– zdobycie wzorca postępowania, w którym nie ma miejsca na papierosy, alkohol
i narkotyki, agresję,
– zdobycie umiejętności mówienia „nie”,
- 116 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– zdobycie umiejętności podejmowania dobrych decyzji,
– zrozumienie, że człowiek uzależniony jest skazany na samotność,
– zdobycie wiedzy, gdzie należy szukać pomocy.
Program realizowany będzie przez Częstochowskie Towarzystwo Ognisk Wychowawczych -
Środowiskowe Ognisko Wychowawcze nr 3 „Otwarte Drzwi”, ul. Kozia 18, Środowiskowe
Ognisko Wychowawcze nr 1 „Mały Książę”, Aleja Wojska Polskiego 130, Środowiskowe
Ognisko Wychowawcze nr 2 „Iskierka”, ul. Orla 4/8, przy współpracy partnerów: Poradni
Psychologiczno-Pedagogicznej, ul. Legionów 58, Policji, Straży Miejskiej, Izby Dziecka,
kuratorów, ośrodków terapeutycznych, Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów
Alkoholowych, MOSiR-u, lokalnych mediów.
Realizacja planowana jest w latach 2005-2006, nakładem 37,25 tys. zł. Dla zapewnienia
realizacji programu konieczna jest modernizacja świetlicy. Problemem jest brak sprzętu
VHS, brak środków finansowych na zorganizowanie 3-5 dniowych zajęć plenerowych poza
terenem ogniska, zajęć sportowych – integracyjnych z innymi placówkami.
Stowarzyszenie pogodnej starości
Celem projektu jest wzajemne zbliżenie/zintegrowanie środowiska osób starszych
i samotnych, utworzenie grupy osób potrafiących wspólnie przeciwstawiać się trudnościom
wieku starczego. Projekt zakłada podniesienie wiedzy środowiska lokalnego,
zdegradowanego bezrobociem i alkoholizmem.
Planuje się zaangażować w pomoc osobom starszym osoby pozostające bez pracy i w ten
sposób włączyć je czynnie w życie społeczności lokalnej. Ponadto planuje się
zorganizowanie przyjaznego miejsca do spędzaniu czasu – z dostępem do książek, grami
towarzyskimi, telewizją.
Zbliżenie się do siebie uczestników „stowarzyszenia” pozwoli na wzajemne bliższe poznanie
się osób starszych i samotnych z terenu parafii – Rakowa, zaowocuje wzajemną pomocą
w życiu codziennym.
Oczekiwane rezultaty to ułatwienie organizowania wzajemnej pomocy w wyniku zawiązania
grupy osób znających swoją wzajemną sytuację życiową. Dzięki zorganizowaniu otwartego
miejsca pobytu – w budynku parafialnym – wytworzone zostanie bezpieczne środowisko,
w którym osoby starsze i samotne będą mogły odnaleźć się, spędzając czas nie
w samotności, lecz z innymi ludźmi.
Projekt zgłoszony przez Parafię Św. Melchiora Grodzieckiego, ul. Ossowskiego 9, może być
realizowany już w roku 2005, pod warunkiem znalezienia partnerów; jego budżet wynosi
20 tys. zł.
Ludzie z problemem pomagają ludziom w problemie
Celem projektu, adresowanego do 70 osób pozostających pod opieką Stowarzyszenie Klub
Abstynencki „OSTOJA”, mieszkańców Schroniska dla Bezdomnych Mężczyzn, jest
ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i powrót osób bezdomnych uzależnionych
od alkoholu do czynnego życia zawodowego. Potencjalni adresaci projektu pozostają przez
dłuższy czas (od kilku do kilkunastu lat) bez stałego zatrudnienia, pomimo posiadanych
- 117 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
kwalifikacji. Największą rzeszę osób stanowią mężczyźni posiadający wykształcenie
o kierunku budowlanym (malarze, tapeciarze, murarze itp.). Założeniem projektu jest
umożliwienie tym osobom podjęcia stałej pracy w branży usług remontowo–budowlanych,
na które to usługi istnieje znaczny popyt.
Oczekiwane rezultaty projektu to:
– znalezienie zatrudnienia dla grupy 25 osób pozostających bez pracy,
– utrwalenie czynnego statusu na rynku pracy,
– umożliwienie funkcjonowania w społeczeństwie poprzez usamodzielnienie mieszkańców
Schroniska,
– włączenie w społeczność lokalną i przywrócenie więzi rodzinnych.
Projekt został zgłoszony przez Stowarzyszenie Klub Abstynencki „OSTOJA” do realizacji
w roku 2006.
PROPOZYCJE DZIAŁAŃ W SFERZE SPOŁECZNEJ NA DALSZE LATA
Szkolenie osób - kandydatów na rodziców zastępczych
Projekt zmierza do ograniczenia zjawiska marginalizacji społecznej – poprzez tworzenie
rodzin zastępczych. Planowane jest dostarczenie wiedzy o procesie wychowania,
przygotowanie emocjonalne do sprawowania funkcji rodziny zastępczej - w formie 300
godzinnego cyklu szkoleń, będących okazją do:
– pracy nad rozpoznaniem własnych ograniczeń i konfliktowości,
– rozszerzenia kompetencji wychowawczych.
Efektem realizacji programu będzie: przygotowanie kompetentnych rodziców
do sprawowania funkcji zawodowych rodzin zastępczych, spadek liczby niepowodzeń
adopcyjnych, wsparcie w trakcie sprawowania opieki.
Szkolenia zawodowe dla pracowników Przychodni Lekarskiej ul. Mireckiego 29
Przedmiotem projektu jest przeprowadzenie cyklu szkoleń zawodowych dla personelu
Przychodni Lekarskiej ul. Mireckiego 29 w Częstochowie, mających na celu podniesienie
jakości świadczonych usług szkolenia dla personelu pielęgniarstwa środowiskowo–
rodzinnego, z zakresu pomocy pielęgniarskiej w domu chorego; będzie on obejmował:
– doskonalenie umiejętności zawodowych pielęgniarek,
– szkolenia dla pielęgniarek z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej,
– szkolenie personelu z zakresu jakości.
Przychodnia planuje również wstępne szkolenia celem wprowadzenia systemu zarządzania
jakością wg normy ISO.
W realizacji projektu nawiązana zostanie współpraca z firmami szkoleniowymi.
Dla realizacji powyższych założeń konieczne jest pozyskanie dodatkowych źródeł
finansowania - planuje się wnioskować o środki ze SPORZL, działanie 1.5 - Promocja
aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka, schemat A –
- 118 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Pomoc dla dzieci z ubogich rodzin
Projekt zakładający prowadzenie stałych zajęć nauki języków obcych, pomoc psychologa
(pedagoga), zakup pomocy naukowych.
Projektodawcą jest I Ognisko Wychowawcze Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, funkcjonujące
na terenie Szkoły Podstawowej nr 38 przy ul. Sikorskiego.
INNE PROPOZYCJE DZIAŁAŃ - DO ROZPATRZENIA W TOKU REALIZACJI MPR
Idea rewitalizacji zdegradowanych dzielnic miejskich poprzez wsparcie aktywności
społecznej spotkała się z nadzwyczaj żywym odzewem. Oprócz propozycji projektów
w pełni dopracowanych, przedstawionych powyżej, zgłoszone zostały dodatkowo
następujące propozycje, które mogą być rozwinięte i zrealizowane z pomocą funduszy
unijnych w toku realizacji MPR:
– „Straż obywatelska” - aktywizacja społeczeństwa w z dziedzinie ochrony bezpieczeństwa
i porządku poprzez stworzenie straży obywatelskich współpracujących z Policją i Strażą
Miejską (środki potrzebne na łączność, wyposażenie, materiały biurowe, utrzymanie
siedziby: co, energia, usługi telekomunikacyjne).
– Zwiększenie zatrudnienia w Straży Miejskiej – zatrudnienie bezrobotnych, włączenie
żołnierzy służby zastępczej (projektodawca: Straż Miejska).
– Podniesienie kwalifikacji pracowników samorządowych poprzez kursy nauki języków
obcych (uzasadnienie: pracownicy Straży Miejskiej mają częsty kontakt z turystami
zagranicznymi).
– Prowadzenie zajęć z samoobrony dla kobiet (projektodawca: Straż Miejska).
– Aktywizacja i wsparcie Domu Kultury przy ul. Łukasińskiego oraz Ośrodka
Wychowawczo-Zawodowego Spółdzielni Hutnik przy ul. Mireckiego poprzez organizację
imprez mających na celu integrację mieszkańców i ich identyfikację z miastem
(projektodawca: SP ZOZ Przychodnia Lekarska ul. Mireckiego 29a).
– Organizacja imprez typu „Biały weekend” dotyczących profilaktyki cukrzycy i schorzeń
układu krążenia (projektodawca: SP ZOZ ul. Powstańców Sląskich 7a).
– Propozycje wniesione przez Wydział Zdrowia i Spraw Społecznych:
• wspieranie form pracy środowiskowej dla dzieci i młodzieży: pomoc w nauce, pomoc
socjalna, dożywianie, organizacja czasu wolnego, rozwój zainteresowań, organizacja
zabaw i zajęć sportowych, w ramach działalności świetlic środowiskowych
i socjoterapeutycznych, w szczególności w dzielnicach najbardziej zagrożonych
dysfunkcjami;
• wspieranie działań poradni lub punktów konsultacyjnych utworzonych dla rodzin
dysfunkcyjnych, dotkniętych bezrobociem, uzależnieniami, borykających się
z problemami opiekuńczo-wychowawczymi;
- propagowanie wartości prorodzinnych;
- rozwój poradnictwa rodzinnego;
• powołanie klubów integracji społecznej, które proponowałyby poradnictwo prawne,
psychologiczne, działalność samopomocową, grupy wsparcia;
- 119 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
• organizowanie mieszkań chronionych dla osób, które ze względu na trudna sytuację
życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują wsparcia w funkcjonowaniu
w codziennym życiu;
• podejmowanie działań na rzecz osób niepełnosprawnych z zakresu edukacji, opieki
zdrowotnej, aktywizacji zawodowej, adaptacji zawodowej i pomocy społecznej;
• przeciwdziałanie sytuacjom długotrwałego pozostania bez pracy osób bezrobotnych,
przez zatrudnianie ich w ramach robót publicznych i prac interwencyjnych bądź
zatrudnienia socjalnego;
• promowanie i wspieranie wolontariatu – zwiększenie szans młodzieży na uzyskaniem
zatrudnienia;
• przeszkolenie pielęgniarek środowiskowych oraz opiekunek specjalistycznych;
• szkolenia dla organizacji pozarządowych współpracujących z Wydziałem Zdrowia i Spraw
Społecznych.
– Propozycje Biblioteki Publicznej:
• budowa zintegrowanej sieci komputerowej miejskich placówek bibliotecznych;
• organizacja klubów internetowych przy bibliotekach i świetlicach środowiskowych.
– Wnioski Rad Dzielnic:
• organizacja nadzoru szkolnego ze względu na zagrożenie w szkołach;
• poprawa i ujednolicenie zasad działania świetlic środowiskowych;
• zapewnienie czasu wolnego dla młodzieży w godzinach pozalekcyjnych
z wykorzystaniem bazy szkół.
– Przeprowadzenie badań odczuć społecznych na temat bezpieczeństwa publicznego.
– Kontynuacja badań problemów społecznych.
- 120 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
IV. PLAN DZIAŁAŃ PRZESTRZENNYCH
NA LATA 2005-2006
Pierwszy okres programowania Miejskiego Planu Rewitalizacji przyjęto na lata 2005 –
2006.
Plan działań przestrzennych obejmuje wyłącznie zadania gminy oraz samorządowych
jednostek organizacyjnych, których rozpoczęcie realizacji planowane jest w pierwszym
okresie programowania 2005-2006.
Tab. 52. Plan działań przestrzennych. Działania, których realizacja planowana jest
z wykorzystaniem funduszy ZPORR Działanie 3.3. Zdegradowane obszary miejskie,
poprzemysłowe i powojskowe.
Symbol Nazwa zadania
Termin
realizacji
Wartość
projektu
(w mln zł)
jednostka odpowiedzialna
za realizację
1 2 3 4 5
A.1.3. Przebudowa ul. 7 Kamienic 2006 0,5 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
A.2.1. Budowa pasażu pieszego łączącego Aleję Pokoju z
ul. Iłłakowiczówny w dzielnicy Raków
2005 0,3 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
H.1.1. Rewaloryzacja Parków Podjasnogórskich 2006 - 2007 7,5 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
J.1.2. Przebudowa skrzyżowania Al. Pokoju z droga położoną w ciągu
ul. Złotej i drogą dojazdową do terenów huty
2006 2,6 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.4.2. Budowa kładki nad torami PKP 2006 1,2 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
Z uwagi na ograniczenie ilości znaku w tytułach projektu ZPORR, nazwy mogą ulec
zmianie.
Wskaźniki rezultatów dla działań planowanych z wykorzystaniem finansowania z funduszy
ZPORR - Działanie 3.3 są określone w kartach projektów - patrz Załącznik Nr 2.
Wskaźniki rezultatów dla działań planowanych do realizacji w latach następnych będą
określone w kolejnych edycjach programu.
Tab. 53. Plan działań przestrzennych. Działania komplementarne
Symbol Nazwa zadania
Termin
realizacji
Wartość
projektu
(w mln zł)
jednostka odpowiedzialna
za realizację
1 2 3 4 5
A.1.1. Rewaloryzacja Alei Najświętszej Maryi Panny – nawierzchnia,
chodniki, place
2005 - 2011 15,7 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
A.1.2. Przebudowa ulicy św. Barbary (od ul. 7 Kamienic do ul.
św. Augustyna)
2005 – 2006 3,0 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
C.1. Popówka - modernizacja budynku 2005 – 2007 2,9 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji
i Zamówień Publicznych
C.2. Adaptacja budynku Konduktorowni na działalność
wystawienniczą
2005 - 2006 2,3 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
C.3. Modernizacja i remont budynków Muzeum Kopalnictwa
i Pawilonu Wystawowego "B"
2005 – 2007 2,9 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
- 121 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Symbol Nazwa zadania
Termin
realizacji
Wartość
projektu
(w mln zł)
jednostka odpowiedzialna
za realizację
C.4. Modernizacja kamienicy przy ul. Katedralnej 8 2005 - 2006 2,2 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Komunalny
ZGM TBS Sp. Z o.o.
C.5. Młodzieżowy Dom Kultury – ul. Łukasińskiego 68 2005 – 2006 10,3 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
E.1. Modernizacja Miejskiej Galerii Sztuki 2005 0,9 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
F.1.1. Rozbudowa i termomodernizacja zespołu budynków IV LO im. H.
Sienkiewicza
2005 - 2006 7,7 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
F.5.1. Remont budynku przy ul. Krakowskiej 34 z przeznaczeniem na
cele pomocy społecznej
2005 - 2006 1,5 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Komunalny
ZGM TBS Sp. Z o.o.
G.1.1. Rozbudowa pawilonu „C” szpitala im. L. Rydygiera o funkcję
bloku operacyjnego oraz funkcję oddziału intensywnej terapii
2006 10,0 Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
G.1.3. Zakup sprzętu komputerowego i modernizacja sieci
komputerowej Miejski Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 - 2006 0,4 Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
H.3.1. Modernizacja Lodowiska Miejskiego 2005 - 2006 3,0 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
H.3.2. Modernizacja i remont istniejącego stadionu piłkarskiego KS
Raków – ul. Limanowskiego 83 wraz z budową hali sportowej,
krytej trybuny z bud. zaplecza socj. - I etap
2005 - 2007 4,0 Gmina Miasto Częstochowa
- Wydział Inwestycji i
i Zamówień Publicznych
J.1.1. Uzbrojenie terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego -
ok. 100 ha
2005 - 2008 15,9 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.1. Modernizacja ul. Kordeckiego 2005 - 2007 1,8 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.2. Przebudowa ul. Joselewicza 2005 0,3 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.3. Modernizacja ulicy wraz z budową stanowisk parkingowych - łącznik
ul. Racławickiej z Al. NMP wraz z parkingiem
2005 0,5 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.4. Przebudowa ul. Racławickiej na odcinku od ul. Dąbrowskiego
do ul. Popiełuszki
2005 - 2006 1,0 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.5. Łącznik ul. Przerwy-Tetmajera z ul. Sieroszewskiego 2005 - 2006 0,6 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.2.6. System zdalnej kontroli sygnalizacji świetlnej i zbierania danych 2006 - 2008 3,8 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
K.4.1. Budowa chodnika w ul. Limanowskiego od przystanku
autobusowego przy dworcu PKP-Raków do istniejacego chodnika
w kierunku ul. Okrzei
2005 0,1 Gmina Miasto Częstochowa
– Miejski Zarząd Dróg
L.2.1. Termomodernizacja obiektów szpitala im. L. Rydygiera Miejski
Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 – 2006 0,8 Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
L.2.2. Termomodernizacja obiektów szpitala im. W. Biegańskiego
Miejski Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 – 2006 1,2 Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
L.2.3. Zastosowanie odnawialnych źródeł energii do wspomagania
systemów energetycznych w obiektach Zespołu Szpitali
Miejskich Miejski Szpital Zespolony Częstochowie
2005 – 2006 0,4 Miejski Szpital Zespolony
w Częstochowie
Zadania komplementarne, wykazane w planie działań przestrzennych będą finansowane
z wykorzystaniem środków pomocowych z następujących funduszy zewnętrznych:
- Zintegrowany Program Rozwoju Regionalnego
Priorytet 1 Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu
konkurencyjności regionów.
Działanie 1.1 Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego.
Poddziałanie 1.1.1. Infrastruktura drogowa
Poddziałanie 1.1.2. Infrastruktura transportu publicznego
- Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego – EOG.
– Program Łagodzenia w Regionie Śląskim Skutków Restrukturyzacji Zatrudnienia
w Górnictwie Węgla Kamiennego.
- 122 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
V. PLAN FINANSOWY REWITALIZACJI
NA LATA 2005-2006.
Plan finansowy realizacji Miejskiego Programu Rewitalizacji na lata 2005 – 2006
przygotowano w oparciu o Wieloletni Plan Inwestycyjny miasta Częstochowy
na lata 2005 – 2011.
Plan ten obejmuje zadania gminy oraz jednostek samorządowych gminy, których realizację
planuje się rozpocząć w pierwszym okresie programowania MPR 2005-2006 r.
Plan zawiera łączne nakłady na realizację zadania, oraz kwoty zapewnione w WPI miasta
Częstochowy na realizację tego zadania w latach 2005 oraz 2006.
Tabl. 54. Plan działań finansowych. Działania, których realizacja planowana jest
z wykorzystaniem funduszy ZPORR Działanie 3.3.
Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe.
Lp. Nazwa zadania
Wartość
kosztorysow
a
(brutto)
Źródła finansowania (w tys. zł)
Budżet miasta
Budżet
Państwa
ZPORR Inne
2005 2006 2005 2006 2005 2006 2005 2006
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
A.1.3. Przebudowa ul. 7 Kamienic 450 - 67,5 - 45 - 337,5 - -
A.2.1.
Budowa pasażu pieszego
łączącego Aleję Pokoju z
ul. Iłłakowiczówny w
dzielnicy Raków
383 58 - 38 - 287 - - -
H.1.1.
Rewaloryzacja Parków
Podjasnogórskich
7500 - 1000 - 300 - 1700 - -
J.1.2.
Przebudowa skrzyżowania
Al. Pokoju z droga położoną
w ciągu ul. Złotej i drogą
dojazdową do terenów huty
2 596 - 389,4 - 259,6 - 1 947 - -
K.4.2. Budowa kładki nad
torami PKP
1 200 - 180 - 120 - 900 - -
Z uwagi na ograniczenie ilości znaku w tytułach projektu ZPORR, nazwy mogą ulec
zmianie.
Karty projektów dla zadań ujętych w powyższej tabeli znajdują się w Załączniku Nr. 2.
- 123 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
Tabl. 55. Plan działań finansowych. Działania komplementarne
Symbol Nazwa zadania Termin realizacji
Wartość
projektu
(w tys.zł)
Nakłady z budżetu
miasta na lata:
(w tys. zł)
2005 2006
1 2 3 4 5 6
A.1.1. Rewaloryzacja Alei Najświętszej Maryi Panny – nawierzchnia,
chodniki, place
2005 - 2011 15 700 2 000 2 000
A.1.2. Przebudowa ulicy św. Barbary (od ul. 7 Kamienic
do ul. św. Augustyna)
2005 – 2006 3 000 500 2 500
C.1. Popówka - modernizacja budynku 2005 – 2007 2 900 600 700
C.2. Adaptacja budynku Konduktorowni na działalność
wystawienniczą
2005 - 2006
2 330 150 200
C.3. Modernizacja i remont budynków Muzeum Kopalnictwa
i Pawilonu Wystawowego "B"
2005 – 2007
2 900 500 700
C.4. Modernizacja kamienicy przy ul. Katedralnej 8 2005 - 2006 2 245 1 200 1 045
C.5. Młodzieżowy Dom Kultury – ul. Łukasińskiego 68 2005 – 2006 10 300 2 000 1 000
E.1. Modernizacja Miejskiej Galerii Sztuki 2005 922,5 922,5
F.1.1. Rozbudowa i termomodernizacja zespołu budynków
IV LO im. H. Sienkiewicza
2005 - 2006 7 710 705 1 225
F.5.1. Remont budynku przy ul. Krakowskiej 34 z przeznaczeniem
na cele pomocy społecznej
2005 - 2006 1500 500 1000
G.1.1. Rozbudowa pawilonu „C” szpitala im. L. Rydygiera o funkcję
bloku operacyjnego oraz funkcję oddziału intensywnej terapii
2006 10 000 10 000
G.1.3. Zakup sprzętu komputerowego i modernizacja sieci
komputerowej Miejski Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 - 2006 450 250 200
H.3.1. Modernizacja Lodowiska Miejskiego 2005 - 2006 3 000 100 2 900
H.3.2. Modernizacja i remont istniejącego stadionu piłkarskiego
KS Raków – ul. Limanowskiego 83 wraz z budową hali
sportowej, krytej trybuny z bud. zaplecza socj. - I etap
2005 - 2007 4 000 1 000 2 000
J.1.1. Uzbrojenie terenów Częstochowskiego Parku Przemysłowego -
ok. 100 ha
2006 - 2008 15 870 500
K.2.1. Modernizacja ul. Kordeckiego 2005 - 2007 1 800 50
K.2.2. Przebudowa ul. Joselewicza 2005 250 250
K.2.3. Modernizacja ulicy wraz z budową stanowisk parkingowych -
łącznik ul. Racławickiej z Al. NMP wraz z parkingiem
2005 450 450
K.2.4. Przebudowa ul. Racławickiej na odcinku od ul. Dąbrowskiego
do ul. Popiełuszki
2005 - 2006 1 000 275 725
K.2.5. Łącznik ul. Przerwy-Tetmajera z ul. Sieroszewskiego 2005 - 2006 560 100 452
K.2.6. System zdalnej kontroli sygnalizacji świetlnej i zbierania
danych
2006 - 2008 3 780 150
K.4.1. Budowa chodnika w ul. Limanowskiego od przystanku
autobusowego przy dworcu PKP-Raków do istniejacego
chodnika w kierunku ul. Okrzei
2005 90 90
L.2.1. Termomodernizacja obiektów szpitala im. L. Rydygiera Miejski
Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 – 2006 800 400 400
L.2.2. Termomodernizacja obiektów szpitala im. W. Biegańskiego
Miejski Szpital Zespolony w Częstochowie
2005 – 2006 1 200 500 700
L.2.3. Zastosowanie odnawialnych źródeł energii do wspomagania
systemów energetycznych w obiektach Zespołu Szpitali
Miejskich Miejski Szpital Zespolony Częstochowie
2005 – 2006 400 200 200
RAZEM : 93 158 12 743 28 597
- 124 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
VI. SYSTEM WDRAŻANIA
1. Za koordynację działań ujętych w MPR, monitoring rezultatów MPR i aktualizację
programu odpowiada Pełnomocnik d.s. Rewitalizacji, podlegający Prezydentowi Miasta.
2. Pełnomocnik d.s. Rewitalizacji, przy pomocy Biura Pełnomocnika d.s. Rewitalizacji:
a. koordynuje, za pośrednictwem Zespołu d.s. Wdrażania Miejskiego Programu
Rewitalizacji, realizację sektorowych polityk i programów operacyjnych w zakresie
dotyczącym obszaru rewitalizacji, pod kątem założonych celów i rezultatów MPR,
b. współpracuje z partnerami w sektorze gospodarczym i społecznym oraz zapewnia
informację o programie i komunikację społeczną,
c. współpracuje z Komisją Społeczną,
d. zapewnia, we współpracy z wydziałem Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej,
spójność MPR ze strategią rozwoju miasta oraz ukierunkowanie programu pod kątem
optymalnego wykorzystania możliwości pozyskania wsparcia zewnętrznego zarówno
dla działań planowanych przez Urząd Miasta i jednostki podległe, jak partnerów
zewnętrznych,
e. określa, przy pomocy Zespołu d.s. Wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji,
potrzeby dotyczące pomocy technicznej dla jednostek gminnych i partnerów
zewnętrznych w zakresie planowania i realizacji projektów i programów,
f. prowadzi monitoring rezultatów MPR, w porozumieniu z Wydziałem Strategii Rozwoju
i Integracji Europejskiej oraz Wydziałem Planowania Przestrzennego.
3. Zespół d.s. Wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji, w skład którego wchodzą
przedstawiciele wydziałów i jednostek organizacyjnych podlegających gminie,
odpowiada za:
a. wypracowanie koncepcji działań, proponowanych do realizacji w ramach MPR, poprzez
zaangażowanie członków Zespołu w pracę tematycznych grup roboczych, tworzonych
przez Pełnomocnika stosownie do potrzeb,
b. rekomendację działań i zadań do ujęcia w części operacyjnej programu (dotyczącej
okresu najbliższych 1-6 lat), po dokonaniu wstępnej analizy celowości, ich
wykonalności organizacyjnej i prawnej oraz zgodności z politykami sektorowymi
opracowanych w postaci kart projektów, według wzoru przyjętego w Zarządzeniu
Nr 38/04 Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 9 grudnia 2004r. w sprawie instrukcji
dotyczącej zapewnienia prawidłowego – pod względem formalno - merytorycznym –
przygotowania wniosków o przyznanie dofinansowania z funduszy i programów
pomocowych Unii Europejskiej.
c. przygotowanie projektów niezbędnych zmian i aktualizacji w politykach i programach
operacyjnych, w wypadku potrzeby ich skoordynowania z celami MPR,
d. wypracowanie zestawu mierników na potrzeby monitoringu rezultatów MPR,
e. zapewnienie gromadzenia danych na potrzeby monitoringu MPR w swoich jednostkach
organizacyjnych.
4. Komisja Społeczna zgłasza propozycje zadań inwestycyjnych i nieinwestycyjnych
do ujęcia w MPR.
W skład Komisji Społecznej wchodzą przedstawiciele :
– Rady Miasta – Komisja Doradcza,
- 125 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
– Rad Dzielnic,
– partnerów z sektora publicznego,
– organizacji pozarządowych,
– jednostek gospodarczych
– obywateli.
Komisja będzie powołana w okresie funkcjonowania MPR.
VII. SYSTEM MONITOROWANIA, OCENY
I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ
1. Monitoring programu rewitalizacji obejmuje :
- rejestrowanie rezultatów realizacji programu,
- rejestrowanie procesów społecznych, gospodarczych i przestrzennych zachodzących
w obszarze rewitalizacji,
- obserwację zewnętrznych uwarunkowań realizacji programu, w tym zmian
w kierunkach polityki regionalnej i dostępnych instrumentów wsparcia zadań
planowanych do realizacji w ramach MPR.
- Rezultaty projektów inwestycyjnych oraz programów społecznych i gospodarczych
ujętych w programie rewitalizacji podlegają monitoringowi i ocenie - bez względu na
to, czy realizowane są przy udziale wsparcia Unii Europejskiej, czy nie.
2. Monitoring jest podstawą:
a. okresowej oceny programu rewitalizacji, zarówno w zakresie uzyskiwanych rezultatów
jak aktualności przyjętych założeń programu,
b. formułowania propozycji zmian celów i zadań w kolejnych aktualizacjach programu.
3. Pełnomocnik d.s. Rewitalizacji opracowuje system monitorowania MPR, na podstawie
wypracowanego przez Zespół ds. Wdrażania MPR zestawu mierników.
4. Właściwe wydziały Urzędu Miasta i jednostki organizacyjne odpowiedzialne
za realizację i wdrażanie zadań MPR odpowiadają za gromadzenie danych dotyczących
wskaźników monitoringowych dla realizowanych zadań i projektów oraz dla MPR.
5. Pełnomocnik ds. Rewitalizacji odpowiada za analizę, na podstawie gromadzonych
danych, zjawisk i procesów społecznych, gospodarczych i przestrzennych
występujących w obszarze rewitalizacji, a także śledzi zewnętrzne uwarunkowania
realizacji programu, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości pozyskiwania
- 126 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
wsparcia realizacji MPR ze środków zewnętrznych.
6. Raz w roku, Pełnomocnik d.s Rewitalizacji dokonuje oceny rezultatów realizacji zadań
objętych programem rewitalizacji oraz uwarunkowań zewnętrznych realizacji MPR,
zamieszczając wyniki w raporcie rocznym w terminie składania sprawozdań z realizacji
budżetu.
7. Prezydent przedkłada Radzie Miasta raport roczny wraz z oceną realizacji MPR oraz
stosownie do potrzeb przedstawia propozycje koniecznych zmian w programie.
8. Aktualizacja programu rewitalizacji dokonywana jest :
– w zakresie projektów i programów przewidzianych do realizacji w okresie operacyjnym -
raz w roku, w terminach określonych każdorazowo dla aktualizacji Wieloletniego
Programu Inwestycyjnego,
– w zakresie diagnozy stanu obszaru rewitalizacji - nie rzadziej niż co 3 lata.
– w zakresie pozostałych planowanych działań - stosownie do potrzeb.
9. Aktualizację MPR zatwierdza Rada Miasta, na wniosek Prezydenta Miasta.
Projekt aktualizacji MPR w części operacyjnej obejmuje działania zarekomendowane przez
Zespół d.s. Rewitalizacji. Zespół dokonuje rekomendacji działań w drodze głosowania.
10. Sporządzając projekt aktualizacji MPR, Pełnomocnik d.s. Rewitalizacji:
– przyjmuje propozycje zadań inwestycyjnych i działań nieinwestycyjnych,
zgłaszane przez:
– członków Zespołu d.s Wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji,
– Komisji Społecznej i Komisję Doradczej,
– partnerów z sektora publicznego oraz organizacji pozarządowych,
– obywateli i jednostki gospodarcze,
Propozycje te zgłaszane będą w postaci wniosków zawierających cel, zakres rzeczowy
i szacowany koszt projektu lub działania.
– przedstawia własne propozycje działań do ujęcia w MPR,
– powołuje, w zależności od potrzeb, grupy robocze spośród członków Zespołu
Zespołu d.s Wdrażania Miejskiego Programu Rewitalizacji i partnerów
zewnętrznych, w celu dopracowania propozycji działań, w zgodzie z kryteriami
wyboru priorytetów MPR (punkt B, Zasada 2), dokonania wstępnej analizy ich
wykonalności oraz uzgodnień ze służbami finansowymi (w stosunku do działań
proponowanych do realizacji w okresie operacyjnym),
– przeprowadza konsultacje społeczne i uzyskuje opinię Komisji Rady Miasta
d.s. Rewitalizacji.
11. Rozpowszechnianie informacji o Miejskim Programie Rewitalizacji.
Rozpowszechnianie informacji o Miejskim Programie Rewitalizacji będzie odbywać się
- 127 -
MIEJSKI PROGRAM REWITALIZACJI DLA CZĘSTOCHOWY
w następujących formach:
– Spotkania z partnerami społeczno – gospodarczymi Gminy,
– Spotkania z Radami Dzielnic,
– Informacje zamieszczone na stronach internetowych Urzędu Miasta Częstochowywww.
czestochowa.pl,
– Analizy i badania,
– Koncepcje architektoniczno-urbanistyczne terenów rewitalizowanych,
– Artykuły w prasie lokalnej,
– Reklamy
– Audycje radiowe i telewizyjne przy współpracy z lokalnymi i regionalnymi nadawcami
audiowizualnymi.
- 128 -
ZAŁĄCZNIKI
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
DZIAŁANIE 3.3. Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
TABELARYCZNE ZESTAWIENIE INFORMACJI DOTYCZĄCYCH DZIAŁANIA 3.3
Nazwa Programu
Operacyjnego
ZPORR
Nazwa Priorytetu Rozwój lokalny
Nazwa działania Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Nazwa poddziałania Rewitalizacja obszarów miejskich Rewitalizacja obszarów po-przemysłowych i powojskowych
Dziedzina interwencji
Funduszy Strukturalnych
164, 352,353 164, 351,353
Numer działania 3.3 3.3
Numer poddziałania 3.3.1 3.3.2
Czas trwania działania 2004-2006
Instytucja Zarządzająca Departament Wdrażania Programów Rozwoju Regionalnego w MGiP
Instytucja
Pośrednicząca
Urząd Wojewódzki
Beneficjenci Końcowi 1. gminy, miasta na prawach powiatu lub
działające w ich imieniu jednostki
organizacyjne (zgodnie z Ustawą o
Finansach Publicznych),
2. niżej wymienione podmioty, których
projekt został ujęty w Lokalnym
Programie Rewitalizacji:
a) podmioty wykonujące usługi publiczne
na zlecenie jednostek samorządu
terytorialnego, w których większość
udziałów lub akcji posiada miasto,
b) podmioty wybrane w drodze Ustawy
Prawo Zamówień Publicznych -
zharmonizowanej z prawem Wspólnot
Europejskich, dostarczające usługi
użyteczności publicznej na zlecenie
jednostek samorządu terytorialnego pod
warunkiem przestrzegania zasad pomocy
publicznej określonych w przepisach
szczególnych,
c) organizacje pozarządowe nie działające
dla zysku, stowarzyszenia, fundacje oraz
kościoły i związki wyznaniowe (publiczne i
non-profit),
d) spółdzielnie mieszkaniowe,
e) instytucje użyteczności publicznej: np.
policja, straż pożarna,
f) szkoły wyższe,
g) wspólnoty mieszkaniowe1
1. gminy, miasta na prawach powiatu,
powiaty lub działające w ich imieniu
jednostki organizacyjne (zgodnie z Ustawą
o Finansach Publicznych),
2. związki, porozumienia i stowarzyszenia
jednostek samorządu terytorialnego,
3. niżej wymienione podmioty, których
projekt został ujęty w Lokalnym Programie
Rewitalizacji:
a) podmioty wykonujące usługi
publiczne na zlecenie jednostek samorządu
terytorialnego, w których większość
udziałów lub akcji posiada gmina lub
powiat,
b)podmioty wybrane w drodze Ustawy
Prawo Zamówień Publicznych -
zharmonizowanej z prawem Wspólnot
Europejskich, dostarczające usługi
użyteczności publicznej na zlecenie
jednostek samorządu terytorialnego pod
warunkiem przestrzegania zasad pomocy
publicznej określonych w przepisach
szczególnych,
c) organizacje pozarządowe nie
działające dla zysku, stowarzyszenia,
fundacje oraz kościoły i związki wyznaniowe
(publiczne i non-profit),
d) spółdzielnie mieszkaniowe,
e) instytucje użyteczności publicznej:
np. policja, straż pożarna,
f) szkoły wyższe,
g) wspólnoty mieszkaniowe2
Instytucja Płatnicza Departament Instytucji Płatniczej w MF
Rodzaj pomocy (np. czy
będą to granty
inwestycyjne,
doradztwo, szkolenia)
dotacje inwestycyjne
1 Wyłącznie dla projektów dotyczących konserwacji i renowacji fasad budynków wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia (bez
prowadzenia prac w indywidualnych mieszkaniach) - znajdujących się w rejestrze zabytków i pod warunkiem, że wiążą się one z
tworzeniem stałych miejsc pracy.
2 Wyłącznie dla projektów dotyczących konserwacji i renowacji fasad budynków wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia (bez
prowadzenia prac w indywidualnych mieszkaniach) - znajdujących się w rejestrze zabytków i pod warunkiem, że wiążą się one z
tworzeniem stałych miejsc pracy.
str. 1 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
Max. udział środków
EFRR (%) w
kwalifikujących się
kosztach publicznych na
poziomie projektu
- 75% kwalifikujących się kosztów
publicznych
- 75% kwalifikujących się kosztów
publicznych
- 50% kwalifikujących się kosztów
publicznych – tylko w przypadku projektów
dotyczących kompleksowego
zagospodarowania terenu, gdy projekt
generuje znaczący dochód netto.
Wsparcie finansowe
ogółem dla działania (w
EUR)
132 739 543
Wsparcie finansowe Unii
Europejskiej (w EUR) 99 554 658
Wsparcie finansowe z
krajowych środków
publicznych (w EUR)
33 184 885
Przewidywana wielkość
środków prywatnych (w
EUR)
9 273 954
Udział środków Unii
Europejskiej (%) w
środkach publicznych na
poziomie działania
75,00%
Udział krajowych
środków publicznych
(%) w środkach
publicznych na poziomie
działania
25,00%
System wyboru
projektów
Konkurs projektów. Wnioski projektowe są składane do Urzędu Marszałkowskiego.
Oceny merytorycznej wniosków dokonuje panel ekspertów. Rekomendacji wyboru
projektów dla Zarządu Województwa dokonuje Regionalny Komitet Sterujący. Umowy z
beneficjentami podpisuje Wojewoda.
Skład grup roboczych
rekomendujących
projekty i Komitetów
Sterujących
W skład RKS, kierowanego przez członka Zarządu Województwa, wchodzą m.in.
przedstawiciele: samorządów terytorialnych, partnerów społecznych, partnerów
gospodarczych, innych instytucji mających podstawowe znacznie dla rozwoju
regionalnego (np. przedstawiciele środowisk akademickich), Wojewody oraz Instytucji
Zarządzającej ZPORR (MGiP).
CEL DZIAŁANIA
Celem działania jest zachęcanie do rozwijania nowych form aktywności gospodarczej generujących miejsca pracy
poprzez oferowanie infrastruktury do prowadzenia działalności dostosowanej do potrzeb nowych przedsiębiorstw, przy
równoczesnej trosce o ochronę stanu środowiska naturalnego warunkującego zrównoważony rozwój gospodarczospołeczny.
Zasadniczym celem działania jest ożywienie gospodarcze i społeczne, a także zwiększenie potencjału turystycznego i
kulturalnego, w tym nadanie obiektom i terenom zdegradowanym nowych funkcji społeczno-gospodarczych poprzez:
- rewitalizację i odnowę zdegradowanych obszarów miast i dzielnic mieszkaniowych w miastach;
- rewitalizację obiektów i terenów po-przemysłowych, przez zmianę dotychczasowych funkcji na gospodarcze,
społeczne, edukacyjne, zdrowotne, rekreacyjne i turystyczne,
- rewitalizację obiektów i terenów po-wojskowych, przez zmianę z przeważającej, dotychczas funkcji zabudowy powojskowej
na usługową, gospodarczą, społeczną, edukacyjną, zdrowotną, rekreacyjną i turystyczną.
UZASADNIENIE DZIAŁANIA
Na skutek procesów rynkowych wiele miast w Polsce utraciło dotychczasową bazę ekonomiczną w postaci ośrodków
przemysłowych, bądź bazy wojskowej. W szczególnie trudnej sytuacji znalazły się miasta, których byt ekonomiczny
opierał się niekiedy na funkcjonowaniu jednego zakładu przemysłowego zatrudniającego kilka tysięcy osób.
Nowym zjawiskiem w Polsce, lecz już dobrze rozpoznanym w Europie, jest degradacja obszarów wielkomiejskich.
Wiąże się ona z problemami degradacji społecznej, jak również degradacji majątku trwałego o wartości kulturowej,
które uzewnętrzniają się w skali „sypialnianych” oraz po-przemysłowych dzielnic. Problemy te często wpływają na
obniżenie, niekiedy skutecznie, zainteresowania inwestorów całym miastem, a w skrajnych przypadkach nawet całym
regionem.
str. 2 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
Zjawisko to posiada poważne konsekwencje dla rynku pracy i możliwości rozwoju całych regionów. Wspólnymi
cechami tych obszarów jest m.in.: utrzymujące się długotrwałe bezrobocie, niskie dochody, w których znaczna część
stanowi pomoc socjalną, niski poziom wykształcenia ludności, patologie społeczne.
W wyniku wzrostu umiędzynarodowienia gospodarki oraz wdrożenia reguł gospodarki rynkowej w Polsce od początku
lat 90-tych występuje również problem z branżami przemysłu, które wymagają restrukturyzacji. W stosunku do
niektórych sektorów podjęto już głęboki proces restrukturyzacji, jednakże nadal brakuje regionalnie zorientowanych
instrumentów polityki społeczno-gospodarczej oddziaływujących nie tylko bezpośrednio na sektor, którego dotyczy
proces restrukturyzacji, ale także na obszary, w których przedsiębiorstwa są zlokalizowane. Obszary te cechuje
koncentracja bezrobocia, zwłaszcza strukturalnego i patologii społecznych. Poza tym występuje niski poziom
przedsiębiorczości, brak czynników wzrostu, a ludność zamieszkująca te tereny pomimo dość dobrego poziomu
wykształcenia charakteryzuje się niedostosowaniem kwalifikacji do zmieniającego się rynku pracy. Infrastruktura
techniczna znajdująca się na tych terenach, aczkolwiek rozwinięta, wymaga znacznych nakładów na modernizację.
Szczególnym problemem w Polsce jest także zagospodarowanie obiektów oraz terenów zajmowanych w przeszłości
przez armię byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Należą do nich zarówno kompleksy
obiektów w skład, których wchodzą: koszary, szpitale, magazyny, jak i pojedyncze obiekty o charakterze militarnym -
lotniska, porty. Pomimo upływu czasu (armia ZSRR opuściła teren Polski w 1992r.) problem integracji tych obszarów i
ich wykorzystania nadal nie jest rozwiązany. Podobnie istnieje problem z zagospodarowaniem byłych baz Wojska
Polskiego, które zostały opuszczone w wyniku przeprowadzanej reformy armii.
KOMPLEMENTARNOŚĆ Z INNYMI DZIAŁANIAMI I PROGRAMAMI
Działanie jest komplementarne z:
- Działaniem 1.5. ZPORR „Infrastruktura Społeczeństwa Informacyjnego”;
- Działaniem 2.2. ZPORR „Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne
- Działaniem 2.4. ZPORR „Reorientacja zawodowa osób zagrożonych procesami restrukturyzacyjnymi”;
- Działaniem 3.2. ZPORR „Obszary podlegające restrukturyzacji”;
- Działaniem 3.4. ZPORR „Mikroprzedsiębiorstwa”;
- Działaniem 3.5. ZPORR „Lokalna infrastruktura społeczna”.
SPO „Rozwój Zasobów Ludzkich”:
- Działaniem 1.2. „Perspektywy dla młodzieży”;
- Działaniem 1.3. „Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia”;
- Działaniem 1.5 „ Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka”;
- Działaniem 1.6. „Integracja i reintegracja zawodowa kobiet”.
Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL
SPO „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”
OPIS DZIAŁANIA
Cele wymieniane w Podstawach Wsparcia Wspólnoty oraz interwencje określone w ZPORR wykazują potrzebę
stworzenia kompleksowego podejścia do kwestii trwałej peryferyzacji obszarów i marginalizacji dużych grup
mieszkańców zdegradowanych społecznie i ekonomicznie miast i dzielnic miast oraz zdegradowanych obszarów poprzemysłowych
i po-wojskowych poprzez działania inspirujące rozwój nowych funkcji obszarów problemowych oraz
przywrócenie terenom zdegradowanym utraconych funkcji społeczno-gospodarczych.
Projekty infrastrukturalne dotyczące rewitalizacji obszarów miejskich oraz terenów po-przemysłowych i powojskowych
będą wdrażane w powiązaniu z projektami z zakresu ożywienia gospodarczego oraz rozwiązywania
problemów społecznych i ułatwienia przedsiębiorstwom warunków prowadzenia działalności gospodarczej – poprzez
dostarczenie im dogodniejszych warunków, uzupełniając tym samym działania podejmowane w ramach ZPORR
Priorytetu 2 – „Wzmocnienie Regionalnych Zasobów Ludzkich” oraz Sektorowego Programu Operacyjnego „Rozwój
Zasobów Ludzkich” i Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”, a także
Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL.
Wdrażanie projektów rewitalizacji miast i dzielnic miast, w ramach tego działania, wpłynie również na stworzenie
potencjału dla przyszłej realizacji w Polsce Inicjatywy Wspólnotowej URBAN.
Rewaloryzacja urbanistyczna będzie polegać na wsparciu kompleksowych działań technicznych, takich jak: remonty,
modernizacja infrastruktury podstawowej oraz rewaloryzacja zabudowy, poprawa funkcjonalności ruchu kołowego i
ruchu pieszego, zwiększenie funkcjonalności i estetyki przestrzeni publicznych, w tym renowacja obiektów o wartości
architektonicznej i znaczeniu historycznym znajdujących się na terenach rewitalizowanych.
Projekty obejmować będą także działania na rzecz walki z patologiami społecznymi. Ich koncentracja na obszarach
problemowych pozwoli na przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego pewnych grup, które w wyniku trudnej
sytuacji na rynku pracy znalazły się na marginesie życia społecznego.
str. 3 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
W ramach Działania 3.3. realizowane będą dwa poddziałania:
3.3.1. – Rewitalizacja obszarów miejskich;
3.3.2. – Rewitalizacja obszarów poprzemysłowych i powojskowych.
PODDZIAŁANIE 3.3.1. Rewitalizacja obszarów miejskich
W ramach tego poddziałania wspierane będą projekty, które będą wynikały ze zintegrowanych3 programów
rewitalizacji społeczno-gospodarczej, przestrzennej i funkcjonalnej zdegradowanych: dzielnic mieszkaniowych,
zespołów mieszkaniowych w miastach, (szczególnie na obszarach zagrożonych lub dotkniętych zjawiskami patologii
społecznej) w celu:
- tworzenia w zdegradowanych dzielnicach warunków lokalowych
i infrastrukturalnych dla rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości, działalności kulturalnej
i edukacyjnej, w tym mających za zadanie podniesienie kwalifikacji mieszkańców ww. terenów
zagrożonych wykluczeniem społecznym. Priorytetowo będą traktowane projekty mające znaczenie dla
rozwoju gospodarczego,
- porządkowania „starej tkanki” urbanistycznej poprzez odpowiednie zagospodarowywanie pustych
przestrzeni w harmonii z otoczeniem,
- renowacji zabudowy budynków w tym obiektów infrastruktury społecznej,
- renowacji budynków o wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym znajdujących się na
rewitalizowanym terenie oraz ich adaptacja na cele: gospodarcze, społeczne i kulturalne,
- poprawy funkcjonalności struktury ruchu kołowego, ruchu pieszego i estetyki przestrzeni publicznych ,
- przebudowy i/lub remontów publicznej infrastruktury związanej z rozwojem funkcji turystycznych,
rekreacyjnych, kulturalnych i sportowych połączonych z działalnością gospodarczą,
- tworzenia stref bezpieczeństwa i zapobiegania przestępczości w zagrożonych patologiami społecznymi
obszarach miast.
Ważny element tego poddziałania stanowi pobudzenie aktywności środowisk lokalnych i stymulowanie współpracy na
rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego oraz przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego w zagrożonych
patologiami społecznymi obszarach miast poprzez szybszy wzrost gospodarczy i wzrost zatrudnienia.
Dlatego też gminy, które będą chciały uzyskać wsparcie w ramach tego poddziałania na terenie, których znajdują się
obszary miast wymagające rewitalizacji, muszą przygotować kilkuletnie Lokalne Programy Rewitalizacji4.
Obszary miejskie poddawane rewitalizacji muszą zostać wyznaczone w Lokalnym Programie Rewitalizacji. Ich granice
zostaną wyznaczone na podstawie krytycznej analizy wyników badań i analiz (w tym wniosków różnych podmiotów
współuczestniczących w procesie rewitalizacji) przeprowadzonych dla potrzeb przygotowania Lokalnego Programu
Rewitalizacji. Dokonując tego wyboru należy wziąć pod uwagę:
- poziom bezrobocia;
- poziom ubóstwa oraz trudne warunki mieszkaniowe;
- poziom przestępczości;
- poziom wykształcenia mieszkańców;
- poziom przedsiębiorczości mieszkańców;
- poziom degradacji technicznej infrastruktury i budynków;
- poziom zanieczyszczenia środowiska naturalnego.
Poza tym Lokalne Programy Rewitalizacji powinny zawierać opis niezbędnych działań potrzebnych dla rozwoju
gospodarczego rewitalizowanych terenów, proponowane sposoby rozwiązywania problemów społecznych, a także
kilkuletnie plany finansowe gminy dotyczące rewitalizacji obszarów miejskich. Programy te muszą być zgodne ze
strategią rozwoju województwa i powinny być przekazane razem z wnioskiem aplikacyjnym EFRR - po uprzednim
zatwierdzeniu uchwałą Rady Miasta - Urzędom Marszałkowskim.
Inwestycje wdrażane w ramach Poddziałania 3.3.1. muszą wynikać z Lokalnych Programów Rewitalizacji i są to
poniższe projekty:
 porządkowanie „starej tkanki” urbanistycznej poprzez odpowiednie zagospodarowywanie pustych
przestrzeni w harmonii z otoczeniem,
 izolacja, remont i/lub przebudowa elewacji, fasad i dachów budynków oraz pomieszczeń przeznaczonych
na cele: gospodarcze, szkoleniowe lub kulturalne - za wyjątkiem przeprowadzania prac budowlanomontażowych
w indywidualnych mieszkaniach - w ramach działania wraz z zagospodarowaniem
przyległego terenu, w tym:
- remont, przebudowa instalacji w budynkach: grzewczych, elektrycznych, gazowych i wodnokanalizacyjnych;
- zagospodarowaniem przyległego terenu (budowa, remont, przebudowa małej architektury,
ogrodzeń).
 renowacja budynków o wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym znajdujących się na
rewitalizowanym terenie w tym ich adaptacja na cele: gospodarcze, społeczne, edukacyjne, turystyczne
3 Pojęcie zintegrowane programy oznacza takie Lokalne Programy Rewitalizacji w ramach, których:
-przewidziano do realizacji różne działania społeczno-gospodarcze z zakresu aktywizacji terenu rewitalizowanego (t.zw.
mikroprogramy)i/lub,
-występują projekty różnych kategorii beneficjentów końcowych przewidziane w Uzupełnieniu ZPORR dla Poddzialania 3.3.1.
4 Przykładowa procedura przygotowania Lokalnych Programów Rewitalizacji Obszarów Miejskich, oraz przykładowa struktura znajduje
się w załączniku Uzupełnienia ZPORR.
str. 4 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
lub kulturalne, przyczyniająca się do tworzenia stałych miejsc pracy. Priorytetowo będą traktowane
budynki posiadające potencjał dla rozwoju turystyki. Renowacja będzie się składała z działań
wspierających:
- prace konserwatorskie,
- odnowienie zabudowań (za wyjątkiem indywidualnych mieszkań).
 prace konserwatorskie, odnowienie fasad i dachów budynków o wartości architektonicznej i znaczeniu
historycznym znajdujących się w rejestrze zabytków wraz z zagospodarowaniem przyległego terenu
przyczyniająca się do tworzenia stałych miejsc pracy,
 wyburzanie budynków pod cele: usługowe, kulturowe, edukacyjne, gospodarcze, turystyczne lub
rekreacyjne,
 remont i/lub przebudowa infrastruktury publicznej związanej z rozwojem funkcji turystycznych,
rekreacyjnych, kulturalnych,
 tworzenia stref bezpieczeństwa i zapobiegania przestępczości w zagrożonych patologiami społecznymi
obszarach miast, w tym:
- budowa i/lub remont oświetlenia;
- zakup i instalacja systemów monitoringu przyczyniających się do realizacji działania.
 adaptacja, przebudowa i/lub remonty budynków i kubatury użyteczności publicznej wraz z przyległym
otoczeniem na cele edukacyjno-społeczne znajdujących się na terenie rewitalizowanym w tym m.in.:
przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły średnie i ponadgimnazjalne, szkoły wyższe, szkolne
stołówki, domy dziecka, ośrodki walki z patologiami społecznymi (np. walki z narkomanią,
alkoholizmem), poradnie psychologiczne, świetlice dla dzieci i młodzieży, domy kultury, Warsztaty
Terapii Zajęciowej oraz obiekty służące pomocą społeczną (np. dla samotnych matek z dziećmi,
zapobiegania przestępczości, punkty służące pomocą i przekwalifikowywaniem byłych więźniów) –
priorytetowo będą traktowane budynki, które głównie przyczynią się do rozwoju działalności
gospodarczej i zatrudnienia (za wyjątkiem prac remontowo-instalacyjnych w indywidualnych
mieszkaniach), w tym:
- izolacja, remont, przebudowa fasad i dachów budynków;
- remont, przebudowa, adaptacja pomieszczeń
- budowa, remont, przebudowa instalacji w budynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych,
gazowych, elektrycznych;
- zagospodarowanie przyległego terenu (np. budowa, remont, przebudowa ogrodzeń i małej
architektury).
 przebudowa, wymiana i/lub remont infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, elektrycznej, grzewczej i
gazowej w rewitalizowanych obiektach publicznych, usługowych,
 regeneracja, rehabilitacja i zabudowywanie pustych przestrzeni publicznych, w tym:
- remont i/lub przebudowa: placów, rynków, parkingów, placów zabaw dla dzieci, publicznych toalet
miejskich, małej architektury (np. tarasy widokowe, fontanny, ławki, kosze na śmieci), miejsc
rekreacji, terenów zielonych (zieleń wysoka, niska i trawniki) oraz prace restauracyjne na terenie
istniejących parków.
 remonty i/lub przebudowa infrastruktury technicznej, szczególnie w zakresie ochrony środowiska na
terenie zdegradowanych dzielnic miast, w tym:
- budowa, remonty i/lub przebudowa sieci kanalizacyjnych i innych urządzeń do oczyszczania,
gromadzenia, odprowadzania i przesyłania ścieków,
- budowa, remonty i/lub przebudowa kanalizacji deszczowej,
- wymiana elementów konstrukcyjnych zawierających azbest w budynkach publicznych (poza celami
mieszkaniowymi) w przypadku, gdy nie wymaga to przebudowy całego obiektu i po spełnieniu
wymagań przekazania powstałych odpadów zawierających azbest podmiotom, które uzyskały
zezwolenie właściwego organu na prowadzenie działalności w zakresie gospodarki takimi odpadami,
- budowa, remonty i/lub przebudowa sieci wodociągowych, ujęć wody i urządzeń służących do
gromadzenia i uzdatniania wody oraz urządzeń regulujących ciśnienie wody.
 poprawa funkcjonalności ruchu kołowego, ruchu pieszego i estetyki przestrzeni publicznych
rewitalizowanego terenu, w tym:
- remonty, przebudowa i/lub modernizacja dróg lokalnych (gminnych lub powiatowych) i ulic
prowadzących do dzielnic mieszkalnych oraz komunalnych dróg osiedlowych (m.in.: wzmocnienie
podbudowy jezdni, polepszenie stanu nośności, wymiana i poszerzenie nawierzchni) oraz małych
obiektów inżynieryjnych,
- budowa, remonty i/lub przebudowa chodników i przejść dla pieszych, jak również wszelkie inne
prace infrastrukturalne i/lub zakup wyposażenia pozwalający zwiększyć bezpieczeństwo pieszych,
rowerzystów lub zwierząt, (np. budowa, przebudowa i/lub remont ścieżek rowerowych),
 remont i/lub przebudowa obiektów pełniących funkcje zaplecza turystycznego, kulturalnego,
 remont, przebudowa i/lub przystosowanie budynków i kubatury dla potrzeb tworzenia inkubatorów
przedsiębiorczości,
 remont, przebudowa i/lub przystosowanie budynków i infrastruktury na cele turystyczne i kulturalne
(włącznie z odnowieniem i konserwacją obiektów dziedzictwa kulturowego) prowadząca do
zrównoważonego rozwoju i tworzenia miejsc pracy.
str. 5 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
KOSZTY KWALIFIKOWANE W RAMACH PODDZIAŁANIA 3.3.1.
Beneficjenci końcowi mogą ubiegać się o środki z EFRR jeżeli zostaną spełnione następujące kryteria:
- wnioskowane projekty wynikają z zatwierdzonych uchwałą Rady Miasta Lokalnych Programów
Rewitalizacji (wnioskowane projekty są tam wymienione - stanowią ich integralny element - oraz została
uzasadniona ich realizacja);
- wnioskowane projekty przyczyniają się do realizacji celów działania, np.: przeciwdziałaniu wykluczeniu
społecznemu zamieszkującej tam ludności, tworzą nowe, stałe miejsca pracy.
W ramach Poddziałania 3.3.1. do wydatków kwalifikowanych mogą zostać zaliczone koszty kwalifikowane zgodne z
zasadami wymienionymi w Rozporządzeniu Komisji Europejskiej 448/2004 z 10 marca 2004r. W szczególności mogą
to być następujące koszty - tylko w przypadku przyjęcia projektu do realizacji :
1. Przygotowanie Lokalnych Programów Rewitalizacji (przeprowadzenie prac studialnych, ekspertyz, badań) –
podmiotem uprawnionym do otrzymania zwrotu poniesionego kosztu przygotowania dokumentu jest samorząd
miasta,
2. Prac przygotowawczych:
- przygotowanie dokumentacji technicznej: koncepcja budowlana, projekt budowany, projekt
wykonawczy,
- przygotowanie studium wykonalności, raportu oddziaływania na środowisko,
- przygotowanie dokumentacji przetargowej,
- zakup niezabudowanego terenu nierozerwalnie związanego z realizacją projektu (nie więcej niż 10 %
całkowitego kosztu kwalifikowalnego projektu),
- projekt budowlany i architektoniczny
- badania i prace projektowe poprzedzające rewitalizację obszarów miejskich związane z urbanistyką,
krajobrazem, i budownictwem oraz roboty pomiarowe,
- zakup nieruchomości jeśli istnieje bezpośrednie powiązanie między zakupem i celami realizacji
poddziałania 3.3.1. ZPORR – zgodnie z zasadami Rozporządzenia KE 448/2004/WE z dnia 10 marca
2004r.,
- przygotowanie dokumentacji przetargowej,
- koszt przygotowania projektu, w tym publikacji ogłoszeń przetargowych.
3. Prace inwestycyjne i związane z procesem inwestycyjnym:
- przygotowanie terenu pod budowę,
- prace ziemne,
- prace budowlano-montażowe,
- prace budowlane,
- prace rozbiórkowe,
- prace remontowe,
- prace modernizacyjne,
- prace konserwacyjne,
- prace wykończeniowe,
- prace ziemne,
- przebudowa infrastruktury technicznej kolidującej z inwestycją,
- prace wykończeniowe w tym umocnienia,
- zakup wyposażenia nierozerwalnie związanego z funkcjonowaniem inwestycji,
- nadzór inżynierski i konserwatorski,
- koszty informacji i promocji projektu integralnie związane z realizacją działania.
Do kosztów niekwalifikowanych należy:
- budowa budynków mieszkaniowych;
- budowa budynków,
- adaptacja, przebudowa, remont budynków, powierzchni i mieszkań na cele mieszkaniowe,
- remont, przebudowa, adaptacja budynków administracji publicznej w celach wyłącznie
administracyjnych, (za wyjątkiem funkcji szkoleniowych, przekwalifikowywania, poradnictwa
zawodowego osób bezrobotnych, zapobiegania przestępczości - przyczyniających się do realizacji
celów działania i dla jednostek, które uczestniczą w realizacji programu);
- zakup obiektów wykorzystywanych jako miejsce świadczenia usług przez administrację publiczną (za
wyjątkiem funkcji szkoleniowych, przekwalifikowywania, poradnictwa zawodowego osób
bezrobotnych - przyczyniających się do realizacji celów działania i dla jednostek, które uczestniczą
w realizacji programu) – zgodnie z zasadą nr 6 zawartą w Rozporządzeniu KE 448/2004/WEz dnia
10 marca 2004r.;
- uzbrojenie terenu pod budowę budynków mieszkaniowych;
- remont, przebudowa indywidualnych mieszkań (prace budowlano-montażowe),
- rozbiórka budynków pod budowę budynków mieszkalnych,
- zakup nieruchomości dla celów mieszkaniowych
- zakup nieruchomości w przypadku, jeśli w ciągu ostatnich 10 lat była finansowana z krajowych lub
str. 6 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
wspólnotowych grantów, które powodowałyby podwójne współfinansowanie jego zakupu ze środków
EFRR - zgodnie z zasadą nr 6 zawartą w Rozporządzeniu KE 448/2004/WE z dnia 10 marca 2004r.
- finansowanie projektów, nie ujętych w Lokalnym Programie Rewitalizacji (nie znajdują się w
granicach obszaru podlegającego rewitalizacji), nie przyczyniających się do realizacji celów działania.
RODZAJE BENEFICJENTÓW W RAMACH PODDZIAŁANIA 3.3.1
1. gminy, miasta na prawach powiatu lub działające w ich imieniu jednostki organizacyjne (zgodnie z Ustawą o
Finansach Publicznych),
2. niżej wymienione podmioty, których projekt został ujęty w Lokalnym Programie Rewitalizacji:
a) podmioty wykonujące usługi publiczne na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego, w których większość
udziałów lub akcji posiada miasto,
b) podmioty wybrane w drodze Ustawy Prawo Zamówień Publicznych – zharmonizowanej z prawem Wspólnot
Europejskich, dostarczające usługi użyteczności publicznej na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego pod
warunkiem przestrzegania zasad pomocy publicznej określonych w przepisach szczególnych,
c) organizacje pozarządowe nie działające dla zysku, stowarzyszenia, fundacje oraz kościoły i związki wyznaniowe
(publiczne i non-profit),
d) spółdzielnie mieszkaniowe,
e) instytucje użyteczności publicznej: np. policja, straż pożarna,
f) szkoły wyższe,
g) wspólnoty mieszkaniowe5.
POZIOM DOFINANSOWANIA PROJEKTÓW PODDZIAŁANIA 3.3.1.
Dofinansowanie z EFRR:
- 75% kwalifikujących się wydatków publicznych
Dofinansowanie z krajowych środków publicznych:
- z budżetu państwa – Minister Gospodarkii Pracy (10%) oraz np. Minister Kultury (zgodnie z
zasadami ustalanymi przez danego dysponenta części budżetowej)
- z budżetu jednostek samorządu terytorialnego
W ramach projektów związanych z turystyką pomoc publiczna będzie przyznawana
na następujących warunkach:
- na projekty infrastrukturalne zgodnie z pułapami zawartymi w mapie pomocy regionalnej:
30% EDN - dla podregionów 22 (Warszawa ) i 42 (Poznań);
40% EDN - dla podregionów 4 (Wrocław), 17 (Kraków) i 30 (Gdynia- Gdańsk- Sopot);
50% EDN - dla pozostałych podregionów.
Beneficjenci, którzy spełniają kryteria małego lub średniego przedsiębiorcy mogą otrzymać dodatkową pomoc,
której poziom nie może przekroczyć 15 punktów procentowych brutto.
- na projekty promocyjne udzielana jest pomoc de minimis do momentu, w którym, łącznie z inną pomocą uzyskaną
przez przedsiębiorcę, nie przekroczy kwoty 100 tys. euro w okresie 3 kolejnych lat.
KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW PODDZIAŁANIA 3.3.1.
KRYTERA FORMALNE
1. Kompletność wniosku,
2. Kompletność załączników,
3. Wnioskodawca uprawniony jest do składania wniosku,
4. Zgodność z celami działania określonymi w Uzupełnieniu ZPORR, zgodność rodzaju projektu z listą przewidzianą
w Uzupełnieniu ZPORR dla danego działania,
5 Wyłącznie dla projektów dotyczących konserwacji i renowacji fasad budynków wraz z
zagospodarowaniem przyległego otocznia (bez prowadzenia prac w indywidualnych
mieszkaniach) - znajdujących się w rejestrze zabytków i pod warunkiem, że wiążą się one z
tworzeniem stałych miejsc pracy.
str. 7 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
5. Zgodność z kryterium geograficznym – na obszarach podlegających rewitalizacji,
6. Właściwy okres realizacji projektu zgodnie z zasadą n+2 (uzasadnienie w razie jego przekroczenia),
7. Zgodność udziału % dofinansowania z EFRR z maksymalnym limitem przewidzianym w Uzupełnieniu ZPORR,
8. Zgodność udziału % dofinansowania z budżetu państwa z maksymalnym limitem przewidzianym w Uzupełnieniu
ZPORR,
9. Kwalifikowalność wydatków,
10.Źródła finansowania projektu,
11.Zgodność z aktualnym Lokalnym Programem Rewitalizacji,
KRYTERIA MERYTORYCZNO-TECHNICZNE
Nr Kryteria Waga Maksymalny
wynik
I Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna (gwarantuje
stabilność finansową projektu oraz trwałość struktury
instytucjonalnej)
2 8
II Wpływ projektu na poprawę warunków ekonomicznych i
atrakcyjności inwestycyjnej obszaru na którym będzie realizowany
projekt oraz tworzenie miejsc pracy.
4 16
III Poprawność wskaźników 1 4
IV Wykonalność techniczna 1 4
V Polityki horyzontalne 1 4
VI Kompleksowe projekty oddziaływujące zarówno na sferę
gospodarczą, jak i społeczną.
2 8
VII Komplementarność z działaniami realizowanymi ze środków EFS dla
osób chcących podnieść kwalifikacje lub zagrożonych utratą
zatrudnienia w ramach ZPORR oraz osób zagrożonych wykluczeniem
społecznym wspieranych w ramach SPO “Rozwój Zasobów
Ludzkich”, a także działań w ramach Inicjatywy Wspólnotowej
EQUAL na terenach objętych rewitalizacją.
2 8
Maksymalna liczba punktów 52
Projekty dotyczące inkubatorów przedsiębiorczości
Nr Kryteria Waga Maksymalny
wynik
I
Komplementarność z innymi projektami, zwłaszcza preferowane będą
projekty komplementarne z projektami finansowanymi w ramach ZPORR,
innych programów finansowanych ze środków UE oraz z innych źródeł
1 4
II Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna (gwarantuje
stabilność finansową projektu oraz trwałość struktury instytucjonalnej)
2 8
III Znaczący wpływ ekonomiczny projektu na rozwój lokalny 4 16
IV Poprawność wskaźników 1 4
V Wykonalność techniczna 1 4
VI Polityki horyzontalne 1 4
Maksymalna liczba punktów 40
str. 8 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
PODDZIAŁANIE 3.3.2 Rewitalizacja obszarów po-przemysłowych i po-wojskowych
W ramach tego poddziałania wspierane będą projekty, które będą wynikały ze zintegrowanych6 programów
rewitalizacji społeczno-gospodarczej, przestrzennej i funkcjonalnej terenów po-przemysłowych i po-wojskowych wraz
ze znajdującymi się na nich obiektami. Głównym celem rewitalizacji obszarów poprzemysłowych jest zmiana
dotychczasowych funkcji i adaptacja terenu oraz znajdujących się tam obiektów poprzemysłowych na inne cele.
Podobnie celem rewitalizacji obszarów powojskowych jest zmiana dotychczasowych funkcji i adaptacja terenu oraz
znajdujących się tam obiektów na cele: usługowe, gospodarcze, społeczne, edukacyjne, zdrowotne, rekreacyjne,
kulturalne i turystyczne. Priorytetowo będą traktowane projekty dostarczające funkcje gospodarcze. Istotnym także
będzie włączenie obszarów po-przemysłowych i po-wojskowych znajdujących się na terenie miast w jeden organizm
miejski poprzez odpowiednie zagospodarowanie znajdującego się tam terenu. W ramach tego poddziałania
szczególna uwaga zostanie także zwrócona na kwestie ochrony środowiska naturalnego przyczyniającą się do
rekonwersji terenu poprzez tworzenie stref zieleni (m.in. zalesianie), oraz rozbiórkę niepotrzebnych instalacji z
terenów po-przemysłowych i po-wojskowych w celu nadanie nowych funkcji społeczno-gospodarczych tym terenom
Ważny element tego poddziałania stanowi pobudzenie aktywności środowisk lokalnych i stymulowanie współpracy na
rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego oraz przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego.
Dlatego też Gminy/Powiaty, które będą chciały uzyskać wsparcie w ramach tego poddziałania i na terenie, których
znajdują się obszary po-przemysłowe lub po-wojskowe wymagające rewitalizacji, muszą przygotować kilkuletnie
Lokalne Programy Rewitalizacji7.
Obszary poprzemysłowe i powojskowe poddawane rewitalizacji muszą zostać wyznaczone przez Gminę/Powiat w
trakcie przygotowania Lokalnego Programu Rewitalizacji. Granice te zostaną wyznaczone na podstawie krytycznej
analizy wyników badań i analiz (w tym wniosków różnych podmiotów współuczestniczących w procesie rewitalizacji)
przeprowadzonych dla potrzeb przygotowania Lokalnego Programu Rewitalizacji. Dokonując tego wyboru powinno się
wziąć pod uwagę:
- istniejący teren i infrastrukturę po-wojskową, po-przemysłową,
- poziom bezrobocia;
- poziom ubóstwa;
- poziom przestępczości;
- poziom wykształcenia mieszkańców;
- poziom przedsiębiorczości mieszkańców;
- poziom degradacji technicznej infrastruktury i budynków;
- poziom zanieczyszczenia środowiska naturalnego.
W Lokalnych Programach Rewitalizacji muszą obligatoryjnie zostać wyznaczone granice obszaru rewitalizacji wraz z
ich uzasadnieniem8. Poza tym Lokalne Programy Rewitalizacji powinny zawierać opis niezbędnych działań potrzebnych
dla rozwoju gospodarczego terenów rewitalizowanych, sposoby rozwiązywania problemów społecznych, kilkuletnie
plany finansowe Gmin/Powiatów dotyczące rewitalizacji. Programy te muszą być także zgodne ze strategiami rozwoju
województw i powinny być przekazane wraz z wnioskiem aplikacyjnym do EFRR - po uprzednim zatwierdzeniu
uchwałą Rady Gminy/Powiatu - Urzędom Marszałkowskim.
Inwestycje wdrażane w ramach Poddziałania 3.3.2. muszą wynikać z Lokalnych Programów Rewitalizacji i są to
poniższe projekty:
– izolacja, remont, prace rozbiórkowe, przebudowa i/lub adaptacja budynków, obiektów,
infrastruktury i urządzeń po-przemysłowych i po-wojskowych wraz z zagospodarowaniem
przyległego terenu w celu nadania im nowych funkcji użytkowych: usługowych, turystycznych,
rekreacyjnych, zdrowotnych i edukacyjnych:
– remont, przebudowa i/lub adaptacja opustoszałej kubatury i pomieszczeń dla: biur, warsztatów,
pomieszczeń dla inkubatorów przedsiębiorczości oraz pomieszczeń konferencyjnych, a także dla
m.in.: przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów, szkół średnich i ponadgimnazjalnych, szkół
wyższych, szkolnych stołówek, domów dziecka, ośrodków walki z patologiami społecznymi (np.
walki z narkomanią, alkoholizmem), poradni psychologicznych, świetlic dla dzieci i młodzieży,
domów kultury, Warsztatów Terapii Zajęciowej oraz obiektów służących pomocą społeczną (np.
dla samotnych matek z dziećmi, zapobiegania przestępczości, punkty służące pomocą i
przekwalifikowywaniem byłych więźniów) – pomoc strukturom świadczącym usługi dla lokalnej
społeczności - przyczyniające się do tworzenia lub ochrony miejsc pracy i przeciwdziałania
marginalizacji społecznej. Priorytetowo traktowane będą projekty, które będą wspierać działania
gospodarcze, w tym:
– izolacja, remont, przebudowa fasad i dachów budynków;
– budowa, remont, przebudowa instalacji w budynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych,
gazowych, elektrycznych;
6 Pojęcie zintegrowane programy oznacza takie Lokalne Programy Rewitalizacji w ramach, których:
- przewidziano do realizacji różne działania społeczno-gospodarcze z zakresu aktywizacji terenu rewitalizowanego (tzw.
mikroprogramy) i/lub,
- występują projekty różnych kategorii beneficjentów końcowych przewidziane w Uzupełnieniu ZPORR dla Poddzialania 3.3.2.
7 Przykładowa procedura przygotowania Lokalnych Programów Rewitalizacji Obszarów Po-przemysłowych i Po-wojskowych, a także
struktura znajduje się w załączniku Uzupełnienia ZPORR.
8 Dopuszczalna jest korekta granic obszaru rewitalizacji po wykonaniu badań i studiów, przed ostatecznym podjęciem uchwały przez
jednostkę samorządu terytorialnego.
str. 9 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
– zagospodarowanie przyległego terenu (np. budowa, remont, przebudowa ogrodzeń i małej
architektury).
 izolacja, remont, adaptacja i/lub przebudowa pokoszarowych budynków mieszkalnych w celu nadania im
nowych funkcji: usługowych, gospodarczych, społecznych, edukacyjnych, rekreacyjnych (za wyjątkiem
prac budowlano-instalacyjnych w indywidualnych mieszkaniach), w tym:
- remont, przebudowa, adaptacja pomieszczeń (za wyjątkiem celów mieszkaniowych);
- izolacja, remont, przebudową fasad, dachów;
- budowa, remont, przebudowa instalacji w budynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych,
elektrycznych, gazowych;
- zagospodarowanie przyległego terenu, w tym budowa, remont, przebudowa małej architektury i
ogrodzeń.
 porządkowanie „starej tkanki” urbanistycznej poprzez odpowiednie zagospodarowywanie i
zabudowywanie pustych przestrzeni w harmonii z otoczeniem na cele usługowe, edukacyjne, społeczne,
turystyczne, rekreacyjne, gospodarcze, kulturalne,
 wyburzanie budynków na cele: usługowe, kulturowe, edukacyjne, gospodarcze, turystyczne lub
rekreacyjne,
 renowacja (prace związane z konserwacją, rewaloryzacją, zachowaniem, adaptacją) budynków,
infrastruktury o wartości architektonicznej i znaczeniu historycznym (w tym z zakresu ochrony
dziedzictwa przemysłowego i obiektów o znaczeniu militarnym), a także ich adaptacja na cele:
gospodarcze, społeczne i kulturalne wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia - znajdujących się
na rewitalizowanym terenie,
 prace konserwatorskie, odnowienie fasad i dachów budynków o wartości architektonicznej i znaczeniu
historycznym znajdujących się w rejestrze zabytków wraz z zagospodarowaniem przyległego terenu,
przyczyniająca się do tworzenia stałych miejsc pracy,
 zakładanie parków i/lub zalesianie oczyszczonego obszaru, w celu nadania mu funkcji turystycznych
i/lub rekreacyjnych,
 zabudowywanie pustych przestrzeni:
- budowa, remont i/lub przebudowa: placów, rynków, parkingów, placów zabaw dla dzieci, publicznych
toalet, małej architektury (np. tarasy widokowe, fontanny, ławki, kosze na śmieci), miejsc rekreacji,
terenów zielonych (zieleń wysoka, niska i trawniki) oraz prace restauracyjne na terenie istniejących
parków.
 budowa, przebudowa i/lub remont podstawowej infrastruktury komunalnej, w szczególności w zakresie
ochrony środowiska naturalnego oraz infrastruktury transportowej znajdującej się na terenie
rewitalizowanym:
– budowa, przebudowa i/lub modernizacja sieci wodociągowych, ujęć wody, urządzeń służących do
gromadzenia i uzdatniania wody oraz urządzeń regulacji ciśnienia wody,
– budowa, przebudowa i/lub modernizacja oczyszczalni ścieków,
– budowa, remont i/lub przebudowa sieci kanalizacyjnych i innych urządzeń do oczyszczania,
gromadzenia, odprowadzania i przesyłania ścieków,
– budowa, remont i/lub przebudowa kanalizacji deszczowej,
– rekultywacja gruntów, usuwanie niebezpiecznych materiałów – jeśli stanowi to niezbędny element
realizacji Lokalnego Programu Rewitalizacji;
– wymiana elementów konstrukcyjnych zawierających azbest w budynkach publicznych (poza
celami mieszkaniowymi) w przypadku, gdy nie wymaga to przebudowy całego obiektu i po
spełnieniu wymagań przekazania powstałych odpadów zawierających azbest podmiotom, które
uzyskały zezwolenie właściwego organu na prowadzenie działalności w zakresie gospodarki takimi
odpadami,
– budowa, remont i/lub przebudowa systemów odwadniających,
– budowa, remont i/lub przebudowa: chodników, przejść dla pieszych lub zwierząt, ścieżek
rowerowych,
– budowa i/lub remont parkingów,
– budowa, rozbudowa, modernizacja i/lub remont dróg (poza drogami międzynarodowymi,
krajowymi i wojewódzkimi) na terenach obszarów po-wojskowych i po-przemysłowych i ich
połączeń z siecią dróg publicznych (np.: zwiększenie nośności, usunięcie ostrych i ciasnych
zakrętów, poszerzenie nawierzchni) łącznie z budową i/lub remontem drogowej infrastruktury
towarzyszącej (w tym obiektów inżynieryjnych),
– kompleksowe uzbrojenie terenu pod inwestycje,
 tworzenia stref bezpieczeństwa na terenie byłych obszarów po-przemysłowych i po-wojskowych w
miastach w celu zapobiegania przestępczości w zagrożonych patologiami społecznymi obszarach miast, w
tym:
– budowa i/lub remont oświetlenia,
– zakup i instalacja systemów monitoringu przyczyniających się do realizacji działania.
 budowa, przebudowa i/lub remont obiektów dla nadania im funkcji zaplecza kulturalnego, turystycznego
lub rekreacyjnego rewitalizowanego obszaru w celu tworzenia stałych miejsc pracy.
str. 10 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
KOSZTY KWALIFIKOWANE PODDZIAŁANIA 3.3.2.
Beneficjenci końcowi mogą ubiegać się o środki z EFRR jeżeli zostaną spełnione następujące kryteria:
- wnioskowane projekty wynikają z zatwierdzonych uchwałą Rady Gminy/Powiatu Lokalnych Programów
Rewitalizacji (wnioskowane projekty są tam wymienione - stanowią ich integralny element - oraz została
uzasadniona ich realizacja);
- wnioskowane projekty przyczyniają się do realizacji celów działania, np.: zwłaszcza tworzą nowe, stałe
miejsca pracy i tworzą nowe gospodarcze funkcje tych terenów.
W ramach Poddziałania 3.3.2. do wydatków kwalifikowanych mogą zostać zaliczone koszty kwalifikowane zgodne z
zasadami wymienionymi w Rozporządzeniu Komisji Europejskiej 448/2004 z 10 marca 2004r. W szczególności mogą
to być następujące koszty - tylko w przypadku przyjęcia projektu do realizacji :
1. Przygotowanie Lokalnych Programów Rewitalizacji (przeprowadzenie prac studialnych, ekspertyz, badań) –
podmiotem uprawnionym do zwrotu poniesionego kosztu przygotowania dokumentu jest samorząd gminy lub
powiatu (w zależności od tego kto zlecił przygotowanie programu),
2. Prac przygotowawczych, w tym:
– przygotowanie dokumentacji technicznej: koncepcja budowlana, projekt budowany, projekt wykonawcz
– przygotowanie studium wykonalności, raportu oddziaływania na środowisko,
– zakup niezabudowanego terenu – jeśli jest nierozerwalnie związany z realizacją projektu (nie więcej niż
10 % całkowitego kosztu kwalifikującego projektu),
– projekt budowlany i architektoniczny
– przygotowanie dokumentacji przetargowej,
– badania i prace projektowe poprzedzające rewitalizację obszarów po-przemysłowych i po-wojskowych
związane z urbanistyką, krajobrazem, i budownictwem oraz roboty pomiarowe,
– zakup nieruchomości jeśli istnieje bezpośrednie powiązanie między zakupem i celami realizacji
poddziałania 3.3.2 ZPORR – zgodnie z zasadami Rozporządzenia KE 448/2004/WE z dnia 10 marca
2004r.
– przygotowanie dokumentacji przetargowej,
– koszt przygotowania przetargu, w tym publikacji ogłoszeń przetargowych.
3. Prace inwestycyjne i związane z procesem inwestycyjnym:
- prace ziemne, w tym przygotowywanie gruntu pod zabudowę,
- prace rozbiórkowe,
- prace remontowe,
- prace budowlane,
- prace modernizacyjne,
- prace porządkowe związane z oczyszczaniem terenu z materiałów, sprzętu i chemikaliów powojskowych i
poprzemysłowych, asenizacją i wywozem niepożądanych materiałów,
- prace budowlane i konstrukcyjne,
- prace konserwacyjne,
- przebudowa infrastruktury technicznej kolidującej z inwestycją,
- prace wyburzeniowe,
- prace wykończeniowe,
- zakup wyposażenia nierozerwalnie związanego z funkcjonowaniem inwestycji,
- nadzór inżynierski i konserwatorski,
- koszty informacji i promocji projektu integralnie związane z realizacją działania.
Do kosztów niekwalifikowanych należy:
- budowa budynków mieszkaniowych;
- zakup obiektów wykorzystywanych jako miejsce świadczenia usług przez administrację publiczną (za
wyjątkiem funkcji szkoleniowych, przekwalifikowywania, poradnictwa zawodowego osób bezrobotnych -
przyczyniających się do realizacji celów działania i dla jednostek, które uczestniczą w realizacji programu)
– zgodnie z zasadą nr 6 zawartą w Rozporządzeniu KE 448/2004/WE z dnia 10 marca 2004r
- remont, przebudowa, adaptacja lub budowa obiektów wykorzystywanych jako miejsce świadczenia usług
przez administrację publiczną (za wyjątkiem funkcji szkoleniowych, poradnictwa i przekwalifikowywania
zawodowego, zapobiegania przestępczości - przyczyniających się do realizacji celów działania i dla
jednostek, które uczestniczą we wdrażaniu programu) – zgodnie z zasadą nr 6 zawartą w
Rozporządzeniu KE 448/2004/WE z dnia 10 marca 2004r
- prace budowlano-montażowe w indywidualnych mieszkaniach,
- uzbrojenie terenu pod budowę budownictwa mieszkaniowego;
- zakup nieruchomości dla celów wyłącznie mieszkaniowych,
- rozbiórka budynków pod budowę budynków mieszkaniowych,
str. 11 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
- zakup nieruchomości w przypadku jeśli w ciągu ostatnich 10 lat była finansowana z krajowych lub
wspólnotowych grantów, które powodowałyby podwójne współfinansowanie jego zakupu ze środków EFRR
- zgodnie z zasadą nr 6 zawartą w Rozporządzeniu KE 448/2004/WE z dnia 10 marca 2004r..
- finansowanie projektów, nie ujętych w Lokalnych Programie Rewitalizacji (nie znajdują się w granicach
obszaru podlegającego rewitalizacji).
RODZAJE BENEFICJENTÓW W RAMACH PODDZIAŁANIA 3.3.2.
1. gminy, miasta na prawach powiatu, powiaty lub działające w ich imieniu jednostki organizacyjne (zgodnie z
Ustawą o Finansach Publicznych),
2. związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,
3. niżej wymienione podmioty, których projekt został ujęty w Lokalnym Programie Rewitalizacji:
a) podmioty wykonujące usługi publiczne na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego, w których większość
udziałów lub akcji posiada gmina lub powiat,
b) podmioty wybrane w drodze Ustawy Prawo Zamówień Publicznych – zharmonizowanej z prawem Wspólnot
Europejskich, dostarczające usługi użyteczności publicznej na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego pod
warunkiem przestrzegania zasad pomocy publicznej określonych w przepisach szczególnych,
c) organizacje pozarządowe nie działające dla zysku, stowarzyszenia, fundacje oraz kościoły i związki wyznaniowe
(publiczne i non-profit);
d) spółdzielnie mieszkaniowe;
e) policja,
f) szkoły wyższe,
g) wspólnoty mieszkaniowe9.
POZIOM DOFINANSOWANIA PROJEKTÓW PODDZIAŁANIA 3.3.2.
Dofinansowanie z EFRR:
- 75% kwalifikujących się wydatków publicznych,
- 50% kwalifikujących się wydatków publicznych - w tylko przypadku projektów dotyczących
kompleksowego uzbrojenia terenu, gdy inwestycja generuje znaczący dochód netto
Dofinansowanie z krajowych środków publicznych:
- z budżetu państwa – Minister Gospodarkii Pracy (10%) oraz np. Minister Kultury (zgodnie z zasadami
ustalanymi przez danego dysponenta części budżetowej)
- z budżetu jednostek samorządu terytorialnego
W ramach projektów związanych z turystyką pomoc publiczna będzie przyznawana
na następujących warunkach:
-na projekty infrastrukturalne zgodnie z pułapami zawartymi w mapie pomocy regionalnej:
30% EDN - dla podregionów 22 (Warszawa ) i 42 (Poznań);
40% EDN - dla podregionów 4 (Wrocław), 17 (Kraków) i 30 (Gdynia- Gdańsk- Sopot);
50% EDN - dla pozostałych podregionów.
Beneficjenci, którzy spełniają kryteria małego lub średniego przedsiębiorcy mogą otrzymać dodatkową pomoc,
której poziom nie może przekroczyć 15 punktów procentowych brutto.
-na projekty promocyjne udzielana jest pomoc de minimis do momentu, w którym, łącznie z inną pomocą uzyskaną
przez przedsiębiorcę, nie przekroczy kwoty 100 tys. euro w okresie 3 kolejnych lat.
KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW PODDZIAŁANIA 3.3.2.
KRYTERA FORMALNE
1. Kompletność wniosku,
2. Kompletność załączników,
3. Wnioskodawca uprawniony jest do składania wniosku,
4. Zgodność z celami działania określonymi w Uzupełnieniu ZPORR, zgodność rodzaju projektu z listą
przewidzianą w Uzupełnieniu ZPORR dla danego działania,
5. Zgodność z kryterium geograficznym – na obszarach podlegających rewitalizacji,
6. Właściwy okres realizacji projektu zgodnie z zasadą n+2 (uzasadnienie w razie jego przekroczenia),
9 Wyłącznie dla projektów dotyczących konserwacji i renowacji fasad budynków wraz z zagospodarowaniem przyległego otocznia (bez
prowadzenia prac w indywidualnych mieszkaniach) - znajdujących się w rejestrze zabytków i pod warunkiem, że wiążą się one z
tworzeniem stałych miejsc pracy.
str. 12 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
7. Zgodność udziału % dofinansowania z EFRR z maksymalnym limitem przewidzianym w Uzupełnieniu
ZPORR,
8. Zgodność udziału % dofinansowania z budżetu państwa z maksymalnym limitem przewidzianym w
Uzupełnieniu ZPORR
9. Kwalifikowalność wydatków,
10.Źródła finansowania projektu,
11.Znaczący dochód netto dla celów ustalenia wysokości dotacji (tylko w przypadku inwestycji dotyczących
kompleksowego uzbrojenia terenu)
12.Zgodność z aktualnym Lokalnym Programem Rewitalizacji,
KRYTERIA MERYTORYCZNO-TECHNICZNE
Nr Kryteria Waga Maksymalny
wynik
I Komplementarność z innymi projektami, zwłaszcza preferowane będą projekty
komplementarne z projektami finansowanymi w ramach ZPORR, innych
programów finansowanych ze środków UE oraz z innych źródeł
1 4
II Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna (gwarantuje stabilność
finansową projektu oraz trwałość struktury instytucjonalnej)
2 8
III Znaczący wpływ ekonomiczny projektu na rozwój lokalny 4 16
IV Poprawność wskaźników 1 4
V Wykonalność techniczna 1 4
VI Polityki horyzontalne 1 4
VII Kompleksowe projekty oddziaływujące zarówno na sferę gospodarczą, jak i
społeczną.
2 8
VIII Lokalizacja w pobliżu osi komunikacyjnych 1 4
Maksymalna liczba punktów 52
Projekty dotyczące inkubatorów przedsiębiorczości
Nr Kryteria Waga Maksymalny
wynik
I Komplementarność z innymi projektami, zwłaszcza preferowane będą projekty
komplementarne z projektami finansowanymi w ramach ZPORR, innych
programów finansowanych ze środków UE oraz z innych źródeł
1 4
II Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna (gwarantuje stabilność
finansową projektu oraz trwałość struktury instytucjonalnej)
2 8
III Znaczący wpływ ekonomiczny projektu na rozwój lokalny 4 16
IV Poprawność wskaźników 1 4
V Wykonalność techniczna 1 4
VI Polityki horyzontalne 1 4
Maksymalna liczba punktów 40
Projekty dotyczące kompleksowego zagospodarowania terenu
Nr Kryteria Waga Maksymalny
wynik
I
Komplementarność z innymi projektami, zwłaszcza preferowane będą projekty
komplementarne z projektami finansowanymi w ramach ZPORR, innych
programów finansowanych ze środków UE oraz z innych źródeł
1 4
II Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna (gwarantuje stabilność
finansową projektu oraz trwałość struktury instytucjonalnej)
2 8
III Znaczący wpływ ekonomiczny projektu na rozwój lokalny 4 16
IV Poprawność wskaźników 1 4
V Wykonalność techniczna 1 4
VI Wpływ na polityki horyzontalne 1 4
VII Kompleksowość projektu 2 8
Maksymalna liczba punktów 48
TRYB ROZPATRYWANIA WNIOSKÓW
Beneficjent Końcowy przygotowuje projekt w formacie standardowego wniosku o przyznanie dofinansowania ze
środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na Projekt realizowany w ramach Zintegrowanego
Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego i składa go do jednostki ds. wyboru projektów we właściwym
str. 13 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
Urzędzie Marszałkowskim w odpowiedzi na ogłoszony konkurs. W jednostce ds. wyboru projektów dokonana
zostanie ocena formalna złożonych wniosków. Następnie Panel Ekspertów dokona oceny merytorycznej i
technicznej wniosków. Lista rankingowa projektów ułożona na podstawie oceny dokonanej przez Panel Ekspertów
zostanie przekazana pod obrady Regionalnego Komitetu Sterującego. Regionalny Komitet Sterujący zarekomenduje
przyznanie dotacji dla projektów. Na podstawie rekomendacji RKS Zarząd Województwa dokona wyboru projektów
do dofinansowania. Umowę z beneficjentem końcowym o przyznaniu dofinansowania podpisuje Wojewoda.
Dokument Proces Podmiot
WNIOSEK
ZŁOŻENIE WNIOSKU
DO URZĘDU
MARSZAŁKOWSKIEGOO
BENEFICJENT
KOŃCOWY
WNIOSEK – KARTA
WERYFIKACJI
FORMALNEJ
WERYFIKACJA KOMPLETNOŚCI
I POPRAWNOŚCI FORMALNEJ
JEDNOSTKA DS.
WYBORU PROJEKTÓW
W URZĘDZIE
MARSZAŁKOWSKIM
WNIOSEK – KARTA
OCENY
MERYTORYCZNEJ I
TECHNICZNEJ
OCENA MERYTORYCZNA I
TECHNICZNA,
REKOMENDOWANIE WNIOSKU
RKS
PANEL EKSPERTÓW
WNIOSEK
REKOMENDACJA WYBORU
PROJEKTU ZARZĄDOWI
WOJEWÓDZTWA
REGIONALNY KOMITET
STERUJĄCY
WNIOSEK
I DECYZJA
ZATWIERDZENIE WNIOSKU I
PRZEKAZANIE DECYZJI
WOJEWODZIE
ZARZĄD
WOJEWÓDZTWA
UMOWA O
PRZYZNANIE
DOFINANSOWANIA
ZAWARCIE UMOWY Z
BENEFICJENTEM KOŃCOWYM WOJEWODA
PRZEPŁYWY FINANSOWE W RAMACH DZIAŁANIA
Refundacja wydatków ze środków EFRR
Warunkiem niezbędnym otrzymania z Komisji Europejskiej refundacji poniesionych wydatków jest weryfikacja i
potwierdzenie wniosków płatniczych przez poszczególne instytucje zaangażowane w proces przepływu środków.
Po poniesieniu wydatków związanych z realizacją projektu, beneficjent końcowy składa nie częściej niż raz w
miesiącu do Instytucji Pośredniczącej wniosek o ich refundację. Instytucja Pośrednicząca dokonuje szczegółowej
weryfikacji wniosków o refundację zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Po dokonaniu
weryfikacji wniosków, Instytucja Pośrednicząca dokonuje refundacji wydatków poniesionych przez poszczególnych
beneficjentów końcowych. Refundacja dokonywana jest z konta programowego Instytucji Pośredniczącej, na
którym gromadzone są środki zaliczki oraz płatności okresowe z Komisji Europejskiej.
Instytucja Pośrednicząca sporządza zbiorczy wniosek o refundację wydatków i przekazuje go do Instytucji
Zarządzającej ZPORR, która przeprowadza weryfikację wszystkich zbiorczych wniosków o refundację wydatków
przekazanych przez Instytucje Pośredniczące. Po zakończeniu weryfikacji Instytucja Zarządzająca ZPORR
sporządza zbiorczy wniosek o refundację wydatków oraz przekazuje go do Instytucji Płatniczej, która wnioskuje o
refundację do Komisji Europejskiej.
Po otrzymaniu refundacji z Komisji Europejskiej, Instytucja Płatnicza przekazuje środki EFRR z rachunku
programowego ZPORR na poziomie Instytucji Płatniczej na rachunki programowe utworzone na poziomie
Instytucji Pośredniczących w Oddziałach Okręgowych Narodowego Banku Polskiego.
Współfinansowanie krajowe z budżetu państwa
Wojewoda (Instytucja Pośrednicząca) wnioskuje o uruchomienie środków na współfinansowanie projektu do
Ministra Gospodarkii Pracy na zasadach określonych w corocznie uchwalanej procedurze.
W przypadku, gdy współfinansowanie zapewnia inny dysponent części budżetowej, środki przekazywane są na
zasadach określonych przez tego dysponenta.
str. 14 z 15
Załącznik Nr. 1
ZPORR – Uzupełnienie programu /wyciąg/
POMOC PUBLICZNA
Programy pomocy dla projektów z dziedziny turystyki podlegają procedurze notyfikacji do Komisji Europejskiej.
W przypadku przedsiębiorstw działających na terenie inkubatorów przedsiębiorczości, pomoc publiczna może być
udzielana. Wówczas wsparcie będzie udzielane zgodnie z zasadą de minimis.
Wsparcie projektów realizowanych w ramach pozostałych dziedzin działania nie będzie stanowiło pomocy publicznej.
PROCEDURA RAPORTOWANIA
Beneficjent końcowy jest zobowiązany do monitorowania i raportowania z realizacji projektu okresowo (co najmniej
raz na kwartał), rocznie i na koniec realizacji projektu. Raporty przedkłada Instytucji Pośredniczącej.
Po weryfikacji otrzymanych raportów monitoringowych i danych generowanych w systemie SIMIK Instytucja
Pośrednicząca sporządza skonsolidowany raport z komponentu regionalnego ZPORR okresowo (co najmniej raz na
kwartał), rocznie i na koniec realizacji.
Do raportu dołączana jest informacja o realizacji Regionalnego Planu Działań Informacyjnych i Promocyjnych,
sporządzana przez Samorząd Województwa.
Raporty kwartalne, roczne i na zakończenie realizacji komponentu regionalnego ZPORR zatwierdza Podkomitet
Monitorujący ZPORR.
Po zatwierdzeniu skonsolidowanego raportu z komponentu regionalnego ZPORR przez Podkomitet Monitorujący
Instytucja Pośrednicząca przekazuje raport do Instytucji Zarządzającej ZPORR (MGiP, Departament Wdrażania
Programów Rozwoju Regionalnego).
Instytucja Zarządzająca ZPORR sporządza skonsolidowany raport z realizacji ZPORR okresowo (co najmniej raz na
kwartał), rocznie i na zakończenie realizacji Programu. Do raportu rocznego i na zakończenie realizacji Programu
załączana jest informacja o realizacji Planu Promocji ZPORR.
Raporty roczne i na zakończenie realizacji ZPORR zatwierdza Komitet Monitorujący ZPORR.
WSKAŹNIKI MONITOROWANIA
DZIAŁANIE 3.3 ZDEGRADOWANE OBSZARY MIEJSKIE, POPRZEMYSŁOWE, I POWOJSKOWE
Faza cyklu
interwencji Wskaźniki
Szacowana
docelowa wartość
wskaźnika
Produkty 1. Powierzchnia usługowa w zrewitalizowanych dzielnicach i miastach
(m2)
2. Powierzchnia usługowa na zrewitalizowanych terenach poprzemysłowych
i po-wojskowych (m2)
3. Liczba projektów z zakresu lokalnej kultury (w tym ochrony
dziedzictwa kulturowego (szt.)
4. Liczba projektów z zakresu lokalnej infrastruktury turystycznej
(szt.)
5. Powierzchnia wyremontowanej, przebudowanej infrastruktury
publicznej na terenie rewitalizowanym (ha)
+ 50 000
+ 15 000
40
40
200
Rezultaty 1. Liczba przestępstw w miastach (%)
2. Liczba przedsiębiorstw zlokalizowanych na tym terenie objętym
wsparciem (szt.)
3. Powierzchnia usługowa faktycznie wykorzystywana (m2)
4. Liczba miejsc pracy stworzonych na terenie zrewitalizowanym (szt.)
- 7%
pierwsze badanie
IV.2004
200 000
będzie
oszacowane
Oddziaływanie 1. Liczba mieszkańców na terenach poddanych rewitalizacji (osoby)
2. Wskaźnik bezrobocia wśród mieszkańców terenów
zrewitalizowanych (%)
3. Migracje z terenów poddanych rewitalizacji (saldo)
4. Liczba absolwentów szkół średnich na terenie zrewitalizowanym
(osoby)
+ 13 000
- 4%
+ 4%
będzie oszacowane
str. 15 z 15
Załącznik Nr. 2
KARTA PROJEKTU
1 Tytuł projektu Przebudowa ul. 7 Kamienic
2 Projektodawca
Gmina Miasto Częstochowa
3 Wydział/jednostka
odpowiedzialna za
przygotowanie i wdrożenie
projektu
Wydział Planowania i Realizacji Zadań/Miejski Zarząd Dróg
4 Cel nadrzędny/strategiczny Poprawa funkcjonalności struktur ruchu kołowego, ruchu pieszego i estetyki
przestrzeni publicznych
Cele szczegółowe/operacyjne Przebudowa infrastruktury publicznej związanej z rozwojem turystyki, ruchu
pielgrzymkowego i lokalnego.
Regeneracja przestrzeni publicznej w zakresie zagospodarowania pasa
drogowego elementami małej architektury.
Poprawa funkcjonalności ruchu kołowego i pieszego poprzez kompleksową
modernizację nawierzchni z zachowaniem wymogów historycznych i
urbanistycznych Alei Najświętszej Maryi Panny.
5 Zgodność projektu z programem operacyjnym ZPORR
Priorytet 3 - Rozwój lokalny
Działanie 3.3 - Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Poddziałanie/schemat 3.3.1. - Rewitalizacja obszarów miejskich
6 Rodzaj projektu
(np. inwestycyjny – budowa; przebudowa
– modernizacja; usługi i/lub dostawy w
ramach inwestycji)
Inwestycyjny- budowa
7 Partnerzy - Instytucje i
podmioty uczestniczące we
wdrażaniu
Urząd Miasta Częstochowy
8 Krótki opis projektu
Projekt obejmuje przebudowę nawierzchni ul. 7 Kamienic na odcinku od
ul. Grunwaldzkiej do ul. Pułaskiego. W zakres zadania ujęto przebudowę
nawierzchni jezdni, stanowisk postojowych oraz kolidującego uzbrojenia.
Korekta geometrii wylotu ulicy w ul. Pułaskiego umożliwi skanalizowanie
skrzyżowania dla poprawy bezpieczeństwa ruchu.
9 Harmonogram realizacji
projektu
Termin
rozpoczęcia
2006
Termin
zakończenia
2006
10 Budżet projektu 450 000,00 zł
Źródła finansowania WPI tab. 2 poz. 16
11 Beneficjenci ostateczni projektu/grupa
docelowa
Gmina Miasto Częstochowa
12 Rezultaty projektu (mierzalne i
niemierzalne) Długość zmodernizowanych dróg na obszarach rewitalizowanych –
0,17 km
Liczba nowych punktów usługowych na terenach zrewitalizowanch – 1
Poprawa oceny prawidłowości zagospodarowania przestrzeni publicznej.
Poprawa komfortu ruchu pieszego i przejazdu przez ul. 7 Kamienic.
13 Stan prac nad przygotowaniem
projektu oraz termin zakończenia.
Opis ewentualnych przeszkód
Miejski Zarząd Dróg dysponuje dokumentacją projektową oraz
prawomocną decyzją o pozwoleniu na budowę
14 Uwagi dot. projektu (Wydział Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej)
str. 1 z 5
Załącznik Nr. 2
KARTA PROJEKTU
1 Tytuł projektu Budowa pasażu Aleja Pokoju z ul. Iłłakowiczówny
2 Projektodawca Gmina Miasto Częstochowa
3 Wydział/jednostka
odpowiedzialna za
przygotowanie i wdrożenie
projektu
Wydział Planowania i Realizacji Zadań/Miejski Zarząd Dróg
4 Cel nadrzędny/strategiczny Przebudowa infrastruktury związanej z rozwojem funkcji turystycznych i
rekreacyjnych.
Cele szczegółowe/operacyjne 1. Przebudowa układu ciągów pieszych i rowerowych związana z kontynuacja
założeń urbanistycznych ukierunkowanych na zagospodarowanie pustych lub
zdegradowanych przestrzeni publicznych.
2. Przebudowa publicznej infrastruktury związanej z rozwojem funkcji
turystycznych, rekreacyjnych i sportowych.
3. Aktywizacja podmiotów gospodarczych ukierunkowanych na obsługę terenów
rekreacyjnych oraz ruchu turystycznego
5 Zgodność projektu z programem operacyjnym ZPORR
Priorytet 3 - Rozwój lokalny
Działanie 3.3 - Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Poddziałanie/schemat 3.3.1. - Rewitalizacja obszarów miejskich
6 Rodzaj projektu
(np. inwestycyjny – budowa; przebudowa
– modernizacja; usługi i/lub dostawy w
ramach inwestycji)
Inwestycyjny- budowa
7 Partnerzy - Instytucje i
podmioty uczestniczące we
wdrażaniu
-
8 Krótki opis projektu Projekt obejmuje budowę ciągu pieszo-rowerowego o nawierzchni z kostki
brukowej betonowej pomiędzy ul. Prusa i ul. Okrzei w dzielnicy Raków. W zakres
projektu ujęto budowę oświetlenia typu parkowego oraz odwodnienia wpustami
ulicznymi.
Projekt jest komplementarny z Priorytetem 1. ZPORR Rozbudowa i modernizacja
infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionu, Działaniem 1.1.
Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego, Poddziałaniem
1.1.1. Infrastruktura drogowa. Przy założeniu aktywizacji gospodarczej terenów
w obszarze oddziaływania inwestycji , projekt jest komplementarny z założeniami
Funduszu na Rzecz Rozwoju Infrastruktury Lokalnej skierowanej na rozwój
przedsiębiorczości” – komponent dotacje inwestycyjne” realizowanego w ramach
„Programu łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w
górnictwie węgla kamiennego” oraz Kontraktu Wojewódzkiego.
9 Harmonogram realizacji
projektu
Termin
rozpoczęcia
2005
Termin
zakończenia
2005
10 Budżet projektu 382.691,28 zł
Źródła finansowania WPI tab. 2 poz. 2
11 Beneficjenci ostateczni
projektu/grupa docelowa
Gmina Miasto Częstochowa
12 Rezultaty projektu (mierzalne i
niemierzalne)
Rezultaty mierzalne:
Produkt – Długość wybudowanych dróg na obszarach objętych
rewitalizacją – 0,323 km
Rezultat – Liczba nowych miejsc pracy powstała w wyniku realizacji
projektów turystycznych i kulturalnych – 2 szt.
Poprawa atrakcyjności dla turystyki pieszej i rowerowej wschodniej
części miasta.
Poprawa oceny prawidłowości zagospodarowania przestrzeni publicznej.
13 Stan prac nad przygotowaniem
projektu oraz termin zakończenia.
Opis ewentualnych przeszkód
Trwa przygotowanie do realizacji zadania. Trwa postępowanie
administracyjne o wydanie pozwolenia na budowę.
14 Uwagi dot. projektu (Wydział Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej)
str. 2 z 5
Załącznik Nr. 2
KARTA PROJEKTU
1 Tytuł projektu REWALORYZACJA PARKÓW PODJASNOGÓRSKICH
2 Projektodawca Gmina Miasto Częstochowa
3 Wydział/jednostka
odpowiedzialna za
przygotowanie i wdrożenie
projektu
Wydział Inwestycji i Zamówień Publicznych
Wydział Kultury i Sztuki,
Wydział Komunikacji Społecznej,
Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa i Leśnictwa
4 Cel nadrzędny/strategiczny - zwiększenie potencjału turystycznego i kulturalnego, w tym nadanie obiektom i
terenom nowych funkcji poprzez rewitalizację i odnowę zdegradowanych
obszarów miast
- ożywienie społeczne
Cele szczegółowe/operacyjne - przeprowadzenie prac restauracyjnych na terenie istniejących parków, w tym
budowę, remont i przebudowę placów zabaw dla dzieci, sadzawki, małej
architektury
- przebudowa i remont infrastruktury związanej z rozwojem funkcji turystycznych,
rekreacyjnych połączonych z działalnością gospodarczą,
- rehabilitacja przestrzeni publicznych w tym: remont i budowa placów zabaw dla
dzieci, toalet publicznych, małej architektury oraz prace restauracyjne na terenie
parku.
5 Zgodność projektu z programem operacyjnym ZPORR
Priorytet III Rozwój lokalny
Działanie 3.3. Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Poddziałanie/schemat 3.3.1. Rewitalizacja obszarów miejskich
6 Rodzaj projektu
(np. inwestycyjny – budowa; przebudowa
– modernizacja; usługi i/lub dostawy w
ramach inwestycji)
Przebudowa – modernizacja
7 Partnerzy - Instytucje i
podmioty uczestniczące we
wdrażaniu
8 Krótki opis projektu Modernizacja nawierzchni dróg, placów, alejek, remont oświetlenia,
modernizacja placów zabaw, zdrojów wodnych, remont zabytkowej
drewnianej altany, odnowa szaty roślinnej parku, remont 1 szaletu
publicznego przebudowa szaletu miejskiego, wskazanie lokalizacji obiektów
gastronomicznych z przygotowaniem infrastruktury technicznej.
Na terenie parków obecnie realizowany jest remont szaletu oraz ogrodzenie
parku, przygotowana jest realizacja modernizacji budynków muzealnych: Pawilonu
Wystawowego B wraz z Muzeum Kopalnictwa oraz budynku obserwatorium.
9 Harmonogram realizacji
projektu
Termin rozpoczęcia 2006 r.
Termin
zakończenia
2007 r.
10 Budżet projektu 7 500 tys. PLN WPI
Źródła finansowania budżet gminy, EFRR
11 Beneficjenci ostateczni
projektu/grupa docelowa
mieszkańcy miasta, pielgrzymi i turyści
12 Rezultaty projektu (mierzalne i
niemierzalne)
W wyniku realizacji Projektu zrewaloryzowany zostanie obiekt objęty ochroną
konserwatorską o powierzchni ok. 12 ha.
Zostaną stworzone warunki do prowadzenia działalności kulturalnej – nowe
oferty programowe w zakresie kultury i turystycznej (dodatkowo dzięki
realizacji wymienionych w opisie projektu działań komplementarnych).
Zwiększy się liczba osób korzystających z nowej bazy kulturalnej, turystycznej i
rekreacyjnej.
Realizowane w ramach projektu oświetlenie pośrednio wpłynie na poprawę
stanu bezpieczeństwa na tym obszarze.
Stworzone zostaną również warunki dla potencjalnych inwestorów do
prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług i handlu (lokalizacja
stałego i tymczasowych punktów gastronomicznych)
13 Stan prac nad przygotowaniem
projektu oraz termin
zakończenia. Opis
ewentualnych przeszkód
W opracowaniu projekt budowlany, przewidywany termin uzyskania pozwolenia
na budowę – lipiec/sierpień 2005 r. - określenie kosztu realizacji projektu
możliwe po zrealizowaniu dokumentacji (kosztorys inwestorski)
W realizacji: ogrodzenie parku S. Staszica
Muzeum Kopalnictwa, Pawilon Wystawowy B, szalet – pozwolenie na budowę,
w trakcie postępowanie przetargowe.
14 Uwagi dot. projektu (Wydział Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej)
str. 3 z 5
Załącznik Nr. 2
KARTA PROJEKTU
1 Tytuł projektu Przebudowa skrzyżowania Al. Pokoju z droga położoną w ciągu ul. Złotej
i drogą dojazdową do terenów huty
2 Projektodawca Gmina Miasto Częstochowa
3 Wydział/jednostka
odpowiedzialna za
przygotowanie i wdrożenie
projektu
Wydział Planowania i Realizacji Zadań/Miejski Zarząd Dróg
4 Cel nadrzędny/strategiczny Rewitalizacja terenów poprzemysłowych poprzez zmianę dotychczasowych funkcji
na gospodarcze.
Cele szczegółowe/operacyjne 1. Przebudowa infrastruktury transportowej znajdującej się na terenie
rewitalizowanym
- modernizacja i remont dróg stanowiących połączenie terenów
rewitalizoanych z siecią dróg publicznych
- budowa i przebudowa kanalizacji deszczowej
5 Zgodność projektu z programem operacyjnym ZPORR
Priorytet 3 - Rozwój lokalny
Działanie 3.3 - Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Poddziałanie/schemat 3.3.2. - Rewitalizacja obszarów poprzemysłowych i powojskowych
6 Rodzaj projektu
(np. inwestycyjny – budowa;
przebudowa – modernizacja; usługi i/lub
dostawy w ramach inwestycji)
Inwestycyjny- budowa
7 Partnerzy - Instytucje i
podmioty uczestniczące we
wdrażaniu
-
8 Krótki opis projektu Projekt zawiera budowę skrzyżowania typu rondo stanowiącego połączenie
dotychczasowych zamkniętych terenów Huty Częstochowa z Aleją Wojska
Polskiego, ul. Kucelińską oraz planowanym przedłużeniem ul. Złotej. Zakres prac
zawiera przebudowę istniejących odcinków kanalizacji deszczowej oraz budowę
nowych kanałów. Ruch pieszy na skrzyżowaniu obsługiwany będzie chodnikami z
kostki brukowej betonowej
Projekt jest komplementarny z Priorytetem 1. ZPORR Rozbudowa i modernizacja
infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionu, Działaniem 1.1.
Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego, Poddziałaniem
1.1.1. Infrastruktura drogowa.
Projekt jest zgodny z Priorytetem 3 ZPORR – Rozwój lokalny, Działaniem 3.2
-Obszary podlegające restrukturyzacji.
Przy założeniu aktywizacji gospodarczej terenów w obszarze oddziaływania
inwestycji , projekt jest komplementarny z założeniami Funduszu na Rzecz
Rozwoju Infrastruktury Lokalnej skierowanej na rozwój przedsiębiorczości” –
komponent dotacje inwestycyjne” realizowanego w ramach „Programu łagodzenia
w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla
kamiennego” oraz Kontraktu Wojewódzkiego.
9 Harmonogram realizacji
projektu
Termin
rozpoczęcia
2006
Termin
zakończenia
2006
10 Budżet projektu 2 596 000 zł
Źródła finansowania WPI tab. 2 poz. 11
11 Beneficjenci ostateczni
projektu/grupa docelowa
Gmina Miasto Częstochowa
12 Rezultaty projektu (mierzalne i
niemierzalne)
Rezultaty mierzalne:
Produkt – Długość wybudowanych dróg na obszarach objętych
rewitalizacją – 0,54 km
Rezultat – Liczba przedsiębiorstw zlokalizowanych na obszarze
realizowanym – 10 szt.
Poprawa oceny prawidłowości zagospodarowania przestrzeni
publicznej.
Poprawa komfortu ruchu pieszego i przejazdu przez Aleję Pokoju.
13 Stan prac nad przygotowaniem
projektu oraz termin zakończenia.
Opis ewentualnych przeszkód
Opracowana została dokumentacja projektowa wraz. Trwa
postępowanie administracyjne dla uzyskania decyzji o pozwoleniu na
budowę.
14 Uwagi dot. projektu (Wydział Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej)
str. 4 z 5
Załącznik Nr. 2
KARTA PROJEKTU
1 Tytuł projektu Budowa kładki nad torami PKP
2 Projektodawca
Gmina Miasto Częstochowa
3 Wydział/jednostka
odpowiedzialna za
przygotowanie i wdrożenie
projektu
Wydział Planowania i Realizacji Zadań/Miejski Zarząd Dróg
4 Cel nadrzędny/strategiczny Przebudowa infrastruktury związanej z rozwojem funkcji turystycznych i
rekreacyjnych.
Cele szczegółowe/operacyjne 1. Przebudowa układu ciągów pieszych i rowerowych związana z kontynuacja
założeń urbanistycznych ukierunkowanych na zagospodarowanie pustych lub
zdegradowanych przestrzeni publicznych.
2. Przebudowa publicznej infrastruktury związanej z rozwojem funkcji
turystycznych, rekreacyjnych i sportowych.
5 Zgodność projektu z programem operacyjnym ZPORR
Priorytet 3 - Rozwój lokalny
Działanie 3.3 - Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe
Poddziałanie/schemat 3.3.1. - Rewitalizacja obszarów miejskich
6 Rodzaj projektu
(np. inwestycyjny – budowa; przebudowa
– modernizacja; usługi i/lub dostawy w
ramach inwestycji)
Inwestycyjny- budowa
7 Partnerzy - Instytucje i
podmioty uczestniczące we
wdrażaniu
-
8 Krótki opis projektu Projekt zawiera wykonanie kładki dla pieszych łączącej ul. Wały Dwernickiego z
ul. Wilsona nad torami PKP linii Katowice – Warszawa. Kładka służyć będzie
przeniesieniu części ruchu pieszego z Alei Najświętszej Maryi Panny w celu
odciążenia ich ciągów pieszych.
Projekt jest komplementarny z Priorytetem 1. ZPORR Rozbudowa i modernizacja
infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionu, Działaniem 1.1.
Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego, Poddziałaniem
1.1.1. Infrastruktura drogowa. Przy założeniu aktywizacji gospodarczej terenów
w obszarze oddziaływania inwestycji , projekt jest komplementarny z założeniami
Funduszu na Rzecz Rozwoju Infrastruktury Lokalnej skierowanej na rozwój
przedsiębiorczości” – komponent dotacje inwestycyjne” realizowanego w ramach
„Programu łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w
górnictwie węgla kamiennego” oraz Kontraktu Wojewódzkiego.
9 Harmonogram realizacji
projektu
Termin
rozpoczęcia
2005
Termin
zakończenia
2005
10 Budżet projektu 1 200 000,00 zł
Źródła finansowania WPI tab. 2 poz. 17
11 Beneficjenci ostateczni
projektu/grupa docelowa
Gmina Miasto Częstochowa
12 Rezultaty projektu (mierzalne i
niemierzalne) Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury drogowej -1 szt.
Liczba nowych punktów usługowych na terenach zrewitalizowanch -
10
Aktywizacja podmiotów gospodarczych zlokalizowanych w bardziej
oddalonej od Alei Najświętszej Maryi Panny linii zabudowy
Poprawa oceny zagospodarowania przestrzeni publicznej
13 Stan prac nad przygotowaniem
projektu oraz termin zakończenia.
Opis ewentualnych przeszkód
Trwa przygotowanie do realizacji zadania.
14 Uwagi dot. projektu (Wydział Strategii Rozwoju i Integracji Europejskiej)
str. 5 z 5



wstecz | zamknij