Ustanowiona przez Komitet Ministrów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w 1955 roku, Nagroda Europy jest najwyższym odznaczeniem przyznawanym władzom lokalnym za ich działania na rzecz współpracy i solidarności europejskiej.
Decyzję o jej przyznaniu podejmuje Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zagospodarowania Przestrzennego i Władz Lokalnych Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.

Nagrodę stanowią:
1. Przechodnie trofeum w postaci drewnianej tarczy, na której znajduje się brązowa plakieta ozdobiona alegorycznymi figurami i opatrzona łacińską inskrypcją. Trofeum to znajduje się w posiadaniu laureata przez rok, do chwili wyłonienia kolejnego laureata. Na tarczy umieszczona jest nazwa każdego zarządu miejskiego lub innej władzy lokalnej - laureatów tego wyróżnienia.
2. Brązowy medal przekazywany laureatowi na własność.
3. Pergaminowy list pochwalny.
4. Stypendium przeznaczone na wizytę studialną w Europie dla młodzieży z miasta laureata. 

Dotychczas nagrodę przyznano 57 gminom europejskim. Częstochowa jest pierwszym, i jak dotychczas jedynym, samorządem z Europy Środkowej i Wschodniej.